مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

معرفی کتاب: تبلیغات و عملیات روانی در جنگ ایران و عراق

چاپلینک ثابت
زبان: 
فارسی
سال نشر: 
۱۳۹۰
عنوان کتاب(فارسی): 
تبلیغات و عملیات روانی در جنگ ایران و عراق

اگرچه فن آوری نظامی برای کسب قدرت و پیرزی، ابزاری کارآمد به حساب می آید، اما با پیشرفت علوم انسانی، عنصر بهره گیری از تبلیغات و عملیات روانی نیز نه تنها جایگاه خود را حفظ کرده، بلکه واجد اهمیتی بیش تر بوده است.

امروز فن آوری های نوین ارتباطی و اهمیت یافتن افکار عمومی، «تبلیغات و عملیات روانی» و بهره گیری از مهارت های آن را مورد توجه بیش تر قرار داده است.

هدف اصلی در تبلیغات دفاع مقدس، تحت تاثیر قرار دادن گروه های مختلف مخاطب با انتقال پیام و شناساندن ابعاد مختلف جنگ بود. همچنین تبلیغات تلاش می کرد بر میزان بصیرت، دشمن شناسی و روحیه ی رزمی  - دفاعی رزمندگان موثر باشد. کارکرد و هدف دیگر تبلیغات جنگ، مقابله با عملیات روانی دشمن و پیش گیری از آسیب پذیری نیروهای خودی در برابر تبلیغات خصمانه ی دشمن بود.

تبلیغات از یک سو همراه رزمندگان اسلام در همه ی مراحل جنگ و نیز از عوامل موثر حرکت دهنده ی انگیزه های معنوی و اعتقادی در همه ی شرایط بود. همچنین در محیط خارجی تلاش می کرد تا اقتدار، عزت و روحیه ی مقاومت ملت ایران را در منطقه و محیط جهانی به نمایش گذاشته و با ترسیم قدرت پایداری و ایستادگی ملت ایران، دشمن را در اهداف خود در جنگ ناکام سازد.

کتاب " تبلیغات و عملیات روانی در جنگ ایران و عراق " دارای نثری سلیس و روان است و نوع متن مخاطب را جذب خود می کند تا تمام مطالب کتاب را بخواند. این کتاب شامل 5 فصل است. فصل اول با عنوان سیر اجمالی تحولات جنگ ایران و عراق، زمینه های پیدایش، چگونگی آغاز، تداوم، گسترش و تشدید و پایان یافتن جنگ عراق علیه ایران را در 5 مرحله مورد بررسی قرار داده است.

هچنین در هر دوره با تحلیل مختصری از شرایط هر دو کشور به ذکر دلایل و استراتژی اتخاذ شده توسط هر دو کشور در آن دوره پرداخته است.

فصل دوم مفهوم و ماهیت تبلیغات جنگ نام گرفته است. تبلیغات در جهان امروز چهره ای متفاوت، پیچیده و اثرگذار به خود گرفته و به عنوان فعالیتی آکادمیک تحول یافته است. این تحول، معلول عواملی همانند تاثیر فلسفه ی لیبرالی و عقل گرایی، افزایش حق انتخاب، نیاز به برخورداری از روش های جدید برای اقناع سیاسی که جایگزین رشوه و خشونت شد، افزایش جمعیت جهان و تجمع مردم در شهرها و انقلاب در ابزارهای فنی و ارتباطی، ارتقای سطح معیشت مردم و عوامل دیگر است که زمینه ی بیش تری را برای مشارکت آنها در حوزه های سیاسی فراهم ساخت. این عوامل، منجر به افزایش نیاز به اقناع شد؛ به این ترتیب تبلیغات خود تبدیل به یک حرفه شد. امروز تبلیغات در غرب به ایجاد تغییرات مطلوب در افکار عمومی به منظور رسیدن به اهداف شخصی با هر وسیله ای مبدل شده است. امروز به دو دلیل، تبلیغات و عملیات روانی اهمیت مضاعفی یافته است: تنوع رسانه های نوین ارتباطی؛ و اهمیت یافتن مدیریت افکار عمومی.

در فصل دوم، با بیان مفهوم و ماهیت تبلیغات، عملیات روانی و شایعه به ویژگی های تبلیغات و عملیات روانی مدرن و همچنین روش ها و رسانه های تبلیغات و عملیات روانی پرداخته شده است. در ادامه با تشریح فن آوری نوین ارتباطی، تاریخچه ی تبلیغات جنگ را بیان کرده است. همچنین در پایان این فصل، برای روشن شدن ابعاد نقش تبلیغات در جنگ، اقدامات دستگاه تبلیغی عراق را برای آماده کردن محیط ملی عراق و محیط ملی ایران، محیط منطقه ای و جهانی برای ورود به جنگ تحمیلی هشت ساله به ایران، بررسی کرده است.

 فصل سوم با عنوان تبلیغات ایران در جنگ تحمیلی می باشد. جنگ تحمیلی و دفاع مردم ایران، مملو از درس هایی است که می توان در دوره های مختلف به عنوان منبع قدرت ملی از آن بهره گرفت. این مقطع تاریخی که از مقاطع برجسته و ماندگار تاریخ انقلاب اسلامی است، نیازمند تبیین همه جانبه و بررسی ابعاد مختلف آن است که از آن جمله بررسی مدیریت تبلیغات و عملیات روانی در این دوره است.

در فصل سوم در ابتدا به پیشینه و روند شکل گیری تبلیغات جنگ در ایران و هدف از تبلیغات جنگ، اهداف و محورهای تبلیغاتی در داخل و خارج از ایران و اقدامات تبلیغی قبل، بعد و در حین عملیات ها برای زمینه سازی و آمادگی مردم و همچنین اقدام و تثبیت در جبهه ها و ساکنان شهرها مورد بررسی قرار گرفته است. سپس به ویژگی های تبلیغاتی جنگ در ایران پرداخته و عوامل موثر بر تبلیغات ایران در جنگ را نام برده و هر یک را تشریح کرده است؛ به طوری که نقش رهبری حضرت امام خمینی (ره) را به عنوان مهم ترین عامل موثر بر تبلیغات جنگ بیان نموده است. نقش بسیجی و روحیه ی بسیجی در کشور، عملکرد سازمان ها و مراکز تبلیغی، نگرش فرماندهان جنگ، فرهنگ عاشورای حسینی و راهبردهای دفاعی کشور از جمله عوامل موثر بر تبلیغات ایران در جنگ می باشد که در فصل سوم به آنها پرداخته شده است.

خطابه و سخنرانی، رادیو و تلویزیون، هنر و ادبیات از جمله روش ها و ابزارهای تبلیغات ایران در جنگ با عراق بودند که مورد استفاده قرار گرفته اند.

در خاتمه این فصل به تقاط ضعف و قوت تبلیغات در جبهه های داخلی و همچنین سطح بین المللی و تحلیل عملکرد تبلیغاتی ایران در جنگ هشت ساله پرداخته شده است.

در فصل چهارم "تبلیغات عراق در جنگ تحمیلی" بررسی شده است. به طوری که رژیم متجاوز بعثی، با بهره مندی از تشکیلات قوی و منظم، تبلیغات و عملیات روانی را علیه نظام جمهوری اسلامی ساماندهی می کرد و تا حدود زیادی نیز در بر انگیختن ملت های منطقه و عراق علیه جمهوری اسلامی ایران توفیق داشت. ولی نظام نوپای اسلامی که تنها پشتیبان و نقطه اتکایش خداوند متعال بود، با رهبری مدبرانه ی حضرت امام خمینی (ره) توانست میزان آسیب پذیری های  ملت ایران در این جنگ تبلیغی همه جانبه را به حداقل رسانده و دشمن را در ماموریت خود ناکام گذارد.

در تحلیل این موضوع به بررسی سازمان و جایگاه تبلیغات در رژیم بعث عراق و معرفی مراکز و دستگاه های تبلیغی عراق برای تحقق اهداف مورد نظر خود پرداخته شده است. رادیو و تلویزیون، سینما و تئاتر، تبلیغات خارجی دفتر خبرگزاری عراق و انتشار اخبار داخلی و خارجی از آن جمله اند. تشریح اهداف و راهبرد تبلیغی عراق در جنگ و ویژگی های تبلیغات عراق در بُعد داخلی و خارجی و تاثیرات آن در هر دو سطح داخلی و بین الملل از ویژگی های فصل چهارم است.

در خاتمه این فصل، به ارزیابی عملکرد تبلیغی عراق در جنگ تحمیلی و بیان نقاط قوت و ضعف تبلیغات عراق پرداخته است.

فصل پنجم با عنوان "تبلیغات جنگ ایران و عراق؛ پرسش ها و پاسخ ها" با بیان طرح پرسش هایی در زمینه 8 سال جنگ تحمیلی، در هر مورد به آن سوالات پاسخ روشنی داده شده است. سوالاتی که در این فصل مطرح شده اند، در زمینه مسائل داخلی، بین الملل، سازمان های حقوقی، مسائل سیاسی، اقتصادی  و اوضاع مردم و تاثیر متقابل جنگ بر مردم و مردم بر جنگ و نقش مردم در جبهه ها در طی 8 سال جنگ تحمیلی است. همچنین پرسش هایی در رابطه با تبلیغات و چگونگی تبلیغات در دوران جنگ مطرح شده است.