مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آذر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

ثامن الائمه (ع)

چاپلینک ثابت
سطح نبرد: 
متوسط
سال: 
1360
نقشه انتخابی: 
نقشه عملیات ثامن الائمه (ع)
شناسنامه عملیات : 

 

نام عملیات

ثامن‌الائمه(ع)

رمز عملیات

نصر من‌الله‌ و فتح‌ قریب

منطقه عملیات

شمال آبادان، شرق کارون

زمان عملیات

1360/7/5 تا 1360/7/6

هدف

انهدام نیروهای دشمن در شرق‌کارون و تصرف و تأمین این منطقه و خارج کردن شهر آبادان از محاصره قوای دشمن

نوع عملیات

 گسترده

فرماندهی عملیات

 مشترک (سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی)

سازمان عملیات

 مشترک

استعداد نیروهای درگیر خودی

 سپاه پاسداران انقلاب‌اسلامی با 16 گردان نیروی پیاده در سازمان سه قرارگاه تیپ، لشکر77 شامل سه تیپ و در مجموع 9 گردان نیروی پیاده، تیپ37 زرهی شیراز، گردان 251 تانک از لشکر 16 زرهی، گردان 107 ژاندارمری، گروه رزمی 291 تانک

استعداد نیروهای درگیر دشمن

تیپ 8 مکانیزه از لشکر3 زرهی با سه گردان مکانیزه و یک گردان تانک، تیپ 6 زرهی از لشکر3 زرهی با سه گردان تانک و یک گردان مکانیزه، تیپ44 پیاده از لشکر11 پیاده با یک گردان تحت امر لشکر3 زرهی، تیپ12 زرهی از لشکر3 در غرب کارون در احتیاط، گردان‌های تانک الطارق و سیف‌سعد و چند گردان جیش‌الشعبی، گردان پیاده از تیپ44 و گردان1 از تیپ33 نیروی مخصوص

نتایج عملیات

خارج شدن شهر آبادان از محاصره قوای دشمن

آزادشدن دو جاده مهم اهواز ـ آبادان و ماهشهر ـ آبادان

آزادسازی کامل شرق کارون به وسعت حدود 130 کیلومترمربع

تلفات دشمن

حدود 1500 کشته و 1800 اسیر

خسارات دشمن

حدود 90 دستگاه تانک و نفربر، 100 خودرو، 3 هواپیما، 1 هلی‌کوپتر، چند انبار مهمات، 2 پل پی.ام.پی و …

غنائم

حدود 74 دستگاه تانک و نفربر، 40 خودرو و انواع سلاح و تجهیزات

 
شرح مختصر نبرد : 

مقدمه

محاصره آبادان به دست نیروهای عراق که به عنوان یک برگ برنده و موضع برتر نظامی جهت رسیدن به اهداف بعدی برای این کشور مطرح بود، همواره مورد توجه فرماندهان خودی قرار داشت تا با درهم شکستن این محاصره، غرور کاذب دشمن را بشکنند. در این راستا، اگرچه در چند مورد تلاش‌های بی‌نتیجه‌ای انجام پذیرفت، اما با دستور حضرت امام خمینی(ره) در آبان 1359 برای شکستن حصر آبادان، فرماندهان سپاه پاسداران پس از دو ماه شناسایی و کسب اطلاع از وضعیت دشمن طرح عملیاتی خود را در بهمن ماه این سال به مسئولین لشکری و کشوری ارائه دادند. اگرچه این طرح پس از بررسی به تصویب رسید، ولی با کارشکنی بنی‌صدر (فرمانده کل قوا) به تعویق افتاد.

با عزل بنی‌صدر روحیه جدیدی در کالبد رزمندگان دمیده شد؛ لذا یک بار دیگر پس از شناسایی‌های مجدد و کسب آخرین اطلاعات از مواضع دشمن، طرح‌های جدیدی ارائه شد که سرانجام یکی از آنها به تصویب شورای عالی دفاع رسید.

اهداف عملیات

 - خنثی ساختن تهدید احتمالی دشمن برای تصرف آبادان و بندر امام خمینی؛

 - خارج ساختن اهرم فشار محاصره آبادان از دست دشمن؛

- پاک سازی شرق رود کارون و آزادسازی نیروهای خودی از خطوط پدافندی در منطقه آبادان و دارخوین.(1)

موقعیت منطقه

منطقه عملیاتی با وسعتی بالغ بر 130 کیلومتر مربع از شمال به جاده اهواز - آبادان، از جنوب به شهر آبادان، از شرق به حدفاصل بین شادگان و جاده ماهشهر - آبادان، و از غرب به رود کارون در حد فاصل بین سلمانیه تا فیاضیه محدود می‌شد.

منطقه تحت اشغال دشمن به طول تقریبی 13 کیلومتر مربع در امتداد رود کارون بود که به همین میزان به سمت شرق و جنوب گسترش یافته بود؛ به گونه‌ای که بخشی از دو جاده "اهواز - آبادان" و "ماهشهر - آبادان" در منطقه تحت اشغال دشمن قرار داشتند.(2)

استعداد دشمن

لشکر 3 زرهی و واحدهایی از لشکرهای 7 و 11 پیاده و 12 زرهی و یگان‌هایی از تیپ‌های 31 و 33 نیروی مخصوص و تیپ 113 پیاده و نیروهایی از ارتش خلقی به ترتیب زیر در منطقه حضور داشتند:

الف- جبهه شرق کارون

 تیپ 6 زرهی از لشکر 3 زرهی؛  تیپ (-) 8 مکانیزه از لشکر 3 زرهی؛  گردان‌های تانک طارق، القعقاع و سیف سعد؛ گردان 2 پیاده تیپ 49 و گردان؟ پیاده تیپ 44 و گردان 1 از تیپ 33 نیروی مخصوص.

ب- جبهه خرمشهر

تیپ 33 نیروی مخصوص؛ تیپ 113 پیاده؛ واحدهای ارتش خلقی؛ گردان تانک؟ ؛ گردان 1 مکانیزه تیپ 1.

ج- جبهه غرب اروند

تیپ (-) 49 از لشکر 11؛  تیپ گارد ساحلی؛  گردان‌های گارد مرزی؛  واحدهای ارتش خلقی؛  گردان 2 مکانیزه تیپ 49. (3)

سازمان رزم عراق

سازمان رزم خودی

ارتش جمهوری اسلامی ایران: لشکر 77 پیاده با سه تیپ 1، 2 و 3؛ تیپ 37 زرهی؛ گروه رزمی 291 تانک؛ گردان 251 تانک از لشکر 16 زرهی؛

سپاه پاسداران: 16 گردان پیاده.

ژاندارمری: گردان 107. (4)

توپخانه خودی

 گردان مختلط 815؛ گردان 370؛ گردان (-) 389؛ گردان 383؛ آتشبار دوم گردان 362؛ گردان (-) 368؛ آتشبار دوم گردان 387؛ آتشبار دوم گردان 369؛ گردان (-) 333؛ گردان مختلط 315؛ گردان (-) 341؛ آتشبار یکم گردان 123؛ در مجموع 24 آتشبار (8 گردان).(5)

سازمان رزم ایران

طرح عملیات

در طراحی عملیات سه محور اصلی و یک محور فرعی در نظر گرفته شد که به ترتیب عبارت بودند از:

- محور دارخوین، محمدیه در حاشیه کارون (شمال منطقه عملیاتی).

- محور فیاضیه (جنوب منطقه عملیاتی).

- محور ایستگاه 7 آبادان (جنوب منطقه عملیاتی).

- جاده ماهشهر - آبادان (محور پشتیبانی).

در هر یک از محورها نیروهای رزمی به صورت زیر مستقر بودند:

- در محور دارخوین، تیپ 3 لشکر 77 به همراه 5 گردان سپاه.

- در محور فیاضیه؛ تیپ 2 لشکر 77 به همراه 5 گردان سپاه.

- در محور ایستگاه 7؛ تیپ 1 لشکر 77 به همراه 4 گردان سپاه.

- در محور جاده ماهشهر - آبادان؛ تیپ 37 زرهی به همراه 2 گردان سپاه.

گفتنی است که محورهای دارخوین و فیاضیه به دلیل وضعیت زمین و نوع آرایش و حساسیت‌های دشمن از اهمیت به سزایی برخوردار بود. از جمله ویژگی‌های آن می‌توان به تصرف پل‌های روی رودخانه کارون (پل حفار - پل قصبه) در طراحی عملیات اشاره کرد که در چنین صورتی دشمن به محاصره درآمده و منهدم می‌شد. (6)

شرح عملیات

عملیات ثامن الائمه(ع) در ساعت 1 بامداد 1360/7/5 از سه جناح آبادان، ماهشهر و دارخوین آغاز شد. در ساعات اولیه حمله، نیروهای خودی موفق شدند زائده شرق جاده آبادان - ماهشهر را پاک سازی کنند و خاک ریزهای اول و دوم در ایستگاه 7 و همچنین ایستگاه 12 و نیز دو خاک ریز دشمن در فیاضیه را به تصرف درآورند.

در ادامه عملیات، پیش روی به سمت پل حفار به منظور تصرف آن ادامه یافت و از سمت دارخوین نیز قسمت شمالی نهر شادگان و شرق کارون به طور کامل پاک سازی شده و نیروهایی که از این محور وارد عمل شده بودند، پس از تصرف روستای مارد، پل قصبه را نیز به تصرف خود درآوردند و در حدفاصل بین دو پل قصبه و حفار پدافند کردند.

نیروهایی که از سمت فیاضیه وارد عمل شده بودند، با مقاومت دشمن در پشت خاک ریز مواجه گردیدند. سپس نیروهای محور دارخوین به سمت پل حفار پیش روی کردند و در نتیجه حدود ساعت 14:00 الحاق نیروهای هر دو محور فیاضیه و دارخوین انجام گرفت و یک خط پدافندی در شرق کارون ایجاد شد. (7)

 

نتایج عملیات

  1. با اجرای عملیات ثامن الائمه(ع)، فرمان امام خمینی(ره) مبنی بر شکستن حصر آبادان تحقق یافت و دو جاده مهم اهواز - آبادان و ماهشهر - آبادان نیز آزاد شد.
  2. در این عملیات بیش از 1500 تن از نیروهای عراقی کشته و حدود 1800 تن اسیر شدند. همچنین 90 تانک و نفربر، 100 خودرو، 2 پل پی‌ام‌پی و چند انبار مهمات منهدم شد.
  3. این عملیات نشان داد که راه خروج از بن‌بست در جنگ تنها با اجرای اندیشه‌های انقلابی میسر است.
  4. این عملیات ضرورت بهره‌گیری از توان انقلابی را ثابت کرد که با تغییراتی در فرماندهی جنگ و عزل بنی‌صدر این پیروزی به دست آمد.
  5. در این عملیات همبستگی و اتحاد بین سپاه و ارتش ایجاد شد.
  6. با انجام این عملیات مقدمات سازماندهی سپاه و رفع کمبودهایی همچون تشکیل گردان‌های زرهی و … فراهم شد.
  7. با اجرای این عملیات، اولین گام برای آزادسازی مناطق اشغالی ایران اسلامی برداشته شد. (8)

فهرست منابع

1- سند 004527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1360/4/23.

2- سند 021761 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1360/7/7.

3- سند 005008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1360/6/15.

4- سند 021753 و سند 935. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ؛ و: کتاب دفاع مقدس، نیروی زمینی ارتش، ص 112.

5- سند 005008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1360/6/15.

6- سند 005110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1360/6/25.

7- سند 21754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1360/7/6.

8- پیشین.


از این نبرد اطلاعاتی در سایت آجا منتشر گردیده است : لینک

جبهه نبرد: 
سوسنگرد(طلائیه تا بستان)

نبردهای مهم بر روی نقشه