مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 24 مهر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

قدس 3

چاپلینک ثابت
سطح نبرد: 
محدود
سال: 
1364
نقشه انتخابی: 
شناسنامه عملیات : 

نام عملیات

 قدس3

رمز عملیات

ولاحول ولاقوه الابالله العلی العظیم. انا فتحنا لک فتحاً مبینا. یاامام صادق(ع)، یا امام صادق(ع)، یا امام صادق(ع)، الله اکبر

منطقه عملیات

منطقه عمومی دهلران ـ طیب، غرب رودخانه میمه

زمان عملیات

1364/4/19

هدف

انهدام و اسارت نیروهای دشمن در تپه194 و انهدام تجهیزات دشمن

نوع عملیات

محدود

فرماندهی عملیات

سپاه پاسداران

سازمان عملیات

سپاه پاسداران + پشتیبانی توپخانه و هوانیروز ارتش

استعداد نیروهای درگیر خودی

لشکر19 فجر با سه گردان و یک گروهان مأمور

استعداد نیروهای درگیر دشمن

تیپ805 از لشکر14عراق

نتایج عملیات

پاک‌سازی منطقه‌ای به وسعت حدود 30 کیلومترمربع

تلفات دشمن

حدود 700 کشته و مجروح و 50 اسیر

خسارات دشمن

انهدام 10 انبار مهمات، 6 قبضه تفنگ106م.م، یک سلاح پدافند هوایی، تعدادی خودروی سبک و سنگین(شامل ایفا و جیپ)، پمپ بنزین قرارگاه گردان. در مجموع از تیپ805 پیاده ارتش عراق گردان یکم100% و گردان دوم 60% منهدم شد و به گردان سوم نیز خساراتی وارد آمد.

غنائم

 

 
شرح مختصر نبرد : 

مقدمه

با توجه به اوضاع جنگ بعد از عملیات بدر که از کلیه یگان‌ها خواسته شده بود هریک منطقه‌ای را برای اجرای عملیات‌ محدود، انتخاب و شناسایی کنند، قرارگاه خاتم الانبیاء(ص) با پیشنهاد چند یگان موافقت کرد و مناطقی را نیز با پیشنهاد قرارگاه‌های فرعی به برخی یگان‌ها ابلاغ کرد. از جمله در جلسه‌ای که در تاریخ 1364/2/3 با حضور فرمانده کل سپاه برگزار شد، فرمانده لشکر19 فجر برای اجرای عملیات محدود چند منطقه از جمله قصرشیرین، سومار و به ویژه میمه در شمال شهرک طیب عراق را پیشنهاد کرد. در این جلسه منطقه میمه تصویب نشد و قرارگاه خاتم پیشنهاد کرد که لشکر فجر روی منطقه کانی‌شیخ کار کند. اما علت اصرار لشکر19 روی منطقه میمه به این دلیل بود که نیروهای دشمن با استقرار در ارتفاعات منطقه، به ویژه ارتفاع194، تسلط کامل روی دهلران داشتند و همچنین7 کیلومتر از خط خودی در این منطقه باز بود. علاوه بر این، نیروهای لشکر 19 فجر از مدت‌ها قبل در شرق این منطقه خط پدافندی داشتند و ضمن آشنایی با منطقه، آن را بخوبی شناسایی کرده بودند.

بدین ترتیب با اصرار مسئولان لشکر19 فجر و موافقت قرارگاه خاتم اقدامات عملی لشکر19 از روز 1364/4/7 آغاز شد. اما نظر به وجود مشکلاتی از جمله کمبود نیرو، عملیات محدود جدی گرفته نشد و به یک عملیات نفوذی با وسعت زیاد تبدیل گردید.

موقعیت منطقه

منطقه عملیات که نزد دشمن به ارتفاعات "عین‌منصور" و در بین اهالی بومی به"دره سیاه" شهرت دارد، در محور عمومی دهلران ـ طیب در غرب رودخانه میمه واقع شده است. این منطقه دارای یک سلسله ارتفاعات از جمله قله‌های 216، 214، 172، 194، 128، 137 و 100 می‌باشد. همچنین در شرق رودخانه که به منطقه بیات معروف است، وجود ارتفاع208 به دلیل مشرف بودن روی حاشیه غربی منطقه میمه اهمیت زیادی دارد. نکته مهم اینکه کلیه مناطق و ارتفاعات یاد شده در شمال خط مرزی (در خاک خودی) قرار دارد و دشمن در عقب‌نشینی سراسری خود بعد از آزادی خرمشهر، قسمت مهمی از این مناطق را به دلیل حساسیت و اهمیت نظامی حفظ کرد.

خط پدافندی خودی و دشمن

خط پدافندی خودی در منطقه روی ارتفاع216 و مسئولیت پدافند آن به عهده گردان205 ژاندارمری باختران ـ تحت امر لشکر 58 ذوالفقارـ بود. خط اولیه دشمن نیز در جلوی شیار مالحه و روی ارتفاع194 قرار داشت. دشمن با استقرار روی این ارتفاع، که طول آن به 1 کیلومتر می‌رسید، دید کافی روی خط خودی و منطقه عمومی دهلران داشت.

یک جاده خاکی از جاده آسفالت مهران ـ دهلران به طرف ارتفاع216 از خط خودی عبور نموده، سپس از غرب شهرک طیب به داخل خاک عراق امتداد می‌یابد. این جاده اصلی به فاصله حدود دو کیلومتر پس از ارتفاع 216 از پشت مقرها و پاسگاه‌های دشمن که خط جلوی مالحه را تشکیل می‌دهند، می‌گذرد. در سمت راست جاده اصلی به موازات خط دشمن 3 جاده فرعی شمالی ـ جنوبی قرار دارد که از طریق این جاده‌ها عقبه دشمن به خط جلوی مالحه و ارتفاع194 مرتبط می‌شود و نیروهای عراقی از این طریق تدارک می‌شوند. قابل ذکر است که خط دشمن در جناح چپ از شیار مالحه خالی بود و این نقطه ضعف اساسی دشمن و نقطه قوتی برای نیروهای خودی محسوب می‌شد.

موانع دشمن در این عملیات، عبارت بود از 2 ردیف مین والمر و 10 ردیف سیم خاردار حلقوی، همچنین اطراف سنگر‌های دشمن در این محور، 16 ردیف سیم‌خاردار حلقوی کار گذاشته بودند و نیز 3 میدان مین انفجاری و منور و 24 رده سیم‌خاردار رشته‌ای در اطراف پایگاه‌ها و مقرهای دشمن نصب شده بود.

دو سه روز قبل از عملیات، دشمن نیروهای خود در این منطقه را تعویض کرد و تیپ805 از لشکر14 را جایگزین تیپ 404 کرد. این تعویض به دلیل هوشیاری دشمن نبود بلکه به دلیل ضعف روحیه نیروهای تیپ404 که مدت‌ها در منطقه مستقر بود، انجام گرفت.

طرح مانور

در طرح‌ریزی مانور این عملیات، مأموریت لشکر19 فجر انهدام و اسارت نیروهای دشمن در تپه194 و نیز تثبیت منطقه مشخص گردید، ولی به دلیل کمبود نیرو مقرر شد رزمندگان پس از انهدام دشمن و گرفتن اسیر و غنائم، به عقب برگردند.

براساس طرح مانور لشکر19 فجر، دو محور عملیاتی تعیین شد: در جناح چپ، هدف ارتفاع194 بود با یک گردان (به استعداد دو گروهان)؛ در جناح راست، هدف، مقرها و پایگاه‌ها وتجمعات جلو مالحه بود که با دو گردان (استعداد هر یک دو گروهان) از لشکر19 و یک گروهان مأمور اجرا می‌شد.

به این ترتیب، گردان امام‌علی(ع) مأموریت یافت که در محور چپ پس از باز کردن میدان مین، ابتدا به کمین‌ها سپس به نیروهای اصلی دشمن روی ارتفاع194 یورش ببرد. گردان قاسم‌بن‌الحسن(ع) نیز مأموریت یافت که در محور راست پس از پاک‌سازی جادة اصلی از سه پایگاه و دو کمین دشمن، علاوه بر ایجاد سهولت در اجرای عملیات گردان امام‌مهدی(عج)، این جاده را برای بازگشت نیروهای تمام محور، تخلیة غنائم، اسیران و مجروحان، گشوده نگه دارد.

گردان امام مهدی(عج) مأمور بود که در محور راست، سنگرهای اجتماعی، مقرهای فرماندهی و پارک موتوری دشمن در حدفاصل پس از جادة اول تا سوم را ـ که در واقع عقبة نیروهای مستقر در ارتفاع194 بود ـ منهدم سازد.

با توجه به نفوذی بودن عملیات، نیروها مجهز به تجهیزات انفرادی‌ بودند و چنانچه مهمات خود را تمام می‌کردند، ‌بایستی با مهمات به دست آمده از دشمن، مأموریت خود را ادامه می‌دادند.

علاوه بر این، آتش پشتیبانی نیز چنین پیش‌بینی شده بود: از لشکر58 ذوالفقار ارتش 2 کاتیوشا، 6 توپ 155 و 3 آتشبار130 و از سپاه آتشبار152 و 6 توپ105 از توپخانه لشکر19 فجر، از توپخانة لشکر حضرت‌رسول(ص) 1 آتشبار 122. همچنین آتش ادوات لشکر فجر شامل 2 مینی‌کاتیوشا، 9 خمپاره‌انداز 120، 8 خمپاره‌انداز 81، 1 تفنگ106.

همچنین به دلیل بُعد مسافت منطقه عملیاتی که تا اولین بیمارستان حدود 180 کیلومتر فاصله داشت، مقرر شد برای انتقال مجروحان عملیات دو هلی‌کوپتر از هوانیروز ارتش مأمور این کار شود.

ویژگی‌های طرح مانور

الف) قرار شد نیروها از پشت به دشمن بزنند و پس از انهدام مقر فرماندهی و سنگرها، به طرف خط دشمن پاک‌سازی کنند. این روش، با از کار انداختن فرماندهی دشمن، متلاشی کردن نیروهای در خط را آسان‌تر می‌سازد.

ب) قرار شد پس از درگیری، در اولین فرصت کابل‌های برق و سیم‌های مخابراتی دشمن قطع شوند، بدین ترتیب ارتباط با عقبه و نیروهای در خط به کلی قطع و دشمن در هدایت نیروهای خود مستأصل می‌شد.

ج‌) نیروهای تک کننده موظف شدند با رعایت سکوت کامل، خود را کاملاً به دشمن نزدیک کنند و در خیز اول از نارنجک استفاده نمایند.

از سوی دیگر، طرح مانور به ناچار دارای مشکلاتی بود از جمله:

1ـ قلّت نیروهای عمل‌کنندة خودی؛ در حالی که از دشمن در این منطقه حدود یک تیپ مستقر بود.

2ـ برای عملیات نیروی احتیاط در نظر گرفته نشده بود.

در آستانه عملیات

به دلیل تسلط دید دشمن بر منطقه، رعایت مسائل حفاظتی عملیات از جمله انتقال واحدها ضروری بود، از این رو بیشتر واحدهای پشتیبانی از زمان عملیات بی‌اطلاع ماندند و برای انتقال نیز چهار روز قبل از عملیات و بعضاً واحدهایی نظیر اورژانس، محل تخلیه شهدا و... که لازم بود نزدیک‌تر به منطقة عملیات باشند 48 ساعت قبل از عملیات در نظر گرفته شد.

برای فریب دشمن، واحد ادوات یگان را ـ که از نقاط مختلفی می‌توانست کار خود را انجام دهد ـ جهت پشتیبانی آتش، به سمت "یونیت" در شرق رودخانه میمه بردند، ولی یک آتشبار 120 که برای زیر آتش گرفتن ارتفاع137 و تنگة "انیزه" در نظر گرفته شده بود، ناچار روی ارتفاع216 مستقر گردید.

مسئله حائز اهمیت، وضعیت روحی مناسب نیروهای خودی بود که حتی توانست برخی مشکلات و ضعف‌ها را هموار کند. در این‌باره قبل از عملیات، فرمانده یکی از گردان‌ها گفت:

«از نظر روحیه نیروها، بعضی از آنها یک سال و اندی بود که منتظر عملیات بودند... روحیة بسیار بسیار مشتاقی برای عملیات داشتند... زمانی که فهمیدند عملیات است، روحیه بسیاربسیار بالایی داشتند.»

طبق زمان‌بندی طرح مانور، نیروهای اعزامی در ساعت 1 بامداد (1364/4/20) برای شروع درگیری باید اعلام آمادگی کنند و از شروع عملیات تا زمان برگشت نیز حدود چهار ساعت در نظر گرفته شده است.

شرح عملیات

نیروهای عمل‌کنندة لشکر19 فجر حدود ساعت7 بعدازظهر 1364/4/19 با شور و هیجان آشکاری در دهکده فرح‌آباد تجمع کردند تا به سوی منطقه درگیری با دشمن حرکت کنند. رزمندگان نماز مغرب و عشا را در این محل به‌جا آوردند و سوار خودروها شدند. اما طی مسیر به دلایلی از جمله کمبود خودرو، تاریکی هوا و نبودن دید کافی در جاده، باریکی مسیر و ایجاد ترافیک، براساس زمان‌بندی قبلی انجام نگرفت و نیروها با تأخیر به نقطه رهایی رسیدند. به ویژه دسته‌ای از گردان قاسم‌بن‌الحسن(ع) که هجوم به کمین‌های سمت راست جاده را به عهده داشت به موقع به محل مأموریت خود نرسید.

البته رزمندگان گردان امام مهدی(عج) تا حد ممکن خود را به دشمن نزدیک کردند طوری که بعضی از نیروها با بی‌سیم ضمن اعلام آمادگی می‌گفتند ما الآن بالای سر عراقی‌ها هستیم. اما در مجموع تا اعلام آمادگی نیروهای عمل‌کننده، بیش از یک ساعت از زمان پیش‌بینی شده برای عملیات گذشته بود.

شروع عملیات

کلیه گردان‌ها پس از رسیدن به نقطه رهایی به ترتیبی که مشخص شده بود در محورهای مربوطه قرار گرفتند و در ساعت 2:40 بامداد روز 1364/4/20 آمادگی خود را اعلام کردند. به دنبال آن فرمانده لشکر19 فجر برادر نبی‌ رودکی در ساعت 2:45 رمز شروع عملیات را با گفتن "ولاحول ولا قوه الا باالله‌العلی‌العظیم، انا فتحنا لک فتحاً مبینا، یا امام صادق(ع)، یا امام صادق(ع)، یا امام صادق(ع)، الله‌اکبر" به کلیه محورها اعلام کرد.

با اعلام رمز، هر یک از گردان‌ها در محور خود عملیات را آغاز کردند. کلیه گردان‌ها در محورها زیر پای دشمن آماده بودند و دشمن را کاملاً غافل می‌دیدند. از سوی دیگر با توجه به اینکه دشمن به تازگی تعویض نیرو کرده بود، بعضی سنگرها خالی بود.

گردان قاسم‌ابن‌الحسن(ع) که در محور جاده اصلی عمل می‌کرد عملیات خود را روی پایگاه‌های چپ و راست جاده اصلی و پایگاه روی جاده و جاده اول آغاز کرد، درگیری اصلی رزمندگان با پایگاه سمت راست بود و هرچه به سوی پایگاه سمت چپ تیراندازی شد یا کسی داخلش نبود یا عکس‌العملی نشان نمی‌دادند.

نیروهای گردان امام مهدی(عج) نزدیک سنگرهای دشمن شدند و آنها را محاصره کردند. رزمنده‌ای که از این گردان زیر پای نگهبان سنگر فرماندهی گردان قرار گرفته بود با اعلام این‌که الآن می‌توانم گوش نگهبان را ببرم، عملیات این محور را با تعقیب نگهبان مزبور تا سنگر فرماندهی و پرتاب نارنجکی به داخل سنگر آغاز کرد و به دنبال او بقیه نیروها با خیز اول داخل سنگر فرماندهی گردان شدند.

گردان امام علی(ع) نیز که در محور چپ عملیات مأموریت داشت و نیروهایش را به پشت کمین‌های دشمن رسانده بود، با اعلام رمز عملیات هم‌زمان با محورهای دیگر، درگیری را آغاز کرد و رزمندگان در همان لحظات اول وارد سنگرهای دشمن شدند و عده‌ای از افراد دشمن را اسیر کردند.

پاک‌سازی محورهای عملیاتی

در ادامه درگیری، هر یک از گردان‌ها پاک‌سازی محور خود را دنبال نمودند، گروهان1 از گردان قاسم‌ابن‌الحسن(ع) در همان لحظات اول در پایگاه دوم در محور جاده اصلی دشمن 40 نیروی عراقی را اسیر کردند. نیروهای گردان امام مهدی(عج) نیز با انهدام سنگر فرماندهی گردان دشمن، جانشین فرمانده گردان و عده‌ای از افراد آن را به هلاکت رساندند و فرمانده گروهان قرارگاه و عده‌ای دیگر را اسیر کردند.

در محور قرارگاه دشمن انهدام زیادی انجام گرفت از جمله خودروها، پمپ بنزین و انبار مهمات دشمن در این محور منهدم شد. نیروهای گردان امام علی(ع) نیز در پاک‌سازی سنگرهای دشمن در محور خود، مقداری مهمات، یک جیپ فرماندهی، و 4 تفنگ106 میلی‌متری را به آتش کشیدند و تعدادی خودروی ایفای در حال فرار را با آر.‌پی.‌جی منهدم کردند. در این محور حدود 50 تن از نیروهای دشمن نیز کشته شدند. این گردان 43 اسیر به عقب منتقل کرد. هنگام انتقال اسیران به عقب، سه اسیر با خمپاره دشمن کشته شدند و یکی از رزمندگان این گردان که مأمور انتقال اسیران بود نیز به شهادت رسید.

از مهم‌ترین عوامل موفقیت تمام گردان‌ها در اجرای مأموریت و پاک‌سازی این منطقه، غافل‌گیری و نا‌آشنایی نیروهای دشمن به منطقه بود زیرا نیروهای مستقر در این منطقه دو سه روز قبل از عملیات به این منطقه آمده بودند و آشنایی کافی با آن نداشتند و کاملاً گیج و ضربه‌پذیر بودند.

بازگشت نیروها و مشکلات پیش‌بینی نشده

مطابق آنچه که در طرح مانور پیش‌بینی شده بود، با توجه به اینکه هوا به تدریج روشن می‌شد، فرمانده لشکر مطابق وضعیت خاص هر محور، دستور برگشت نیروها را از طریق بی‌سیم اعلام کرد. برگشت نیروها در محور راست از ساعت 4:30 و در محور چپ از ساعت 6:30 صبح آغاز شد.

به‌رغم موفقیت گردان قاسم‌ابن‌الحسن(ع) در انهدام پایگاه‌های دشمن، این گردان نتوانسته بود کمین‌های واقع در شیار‌های اطراف جاده‌ای را که دشمن بر روی آن پایگاه و کمین داشت به طور کامل پاک‌سازی کند. لذا دو گردان امام مهدی(عج) و قاسم‌ابن‌الحسن(ع) در محور راست به هنگام برگشت با وجود این پیش‌بینی در طرح مانور که می‌بایست از طریق جاده بر ‌می‌گشتند و غنائم و اسرا و مجروحان را از این مسیر منتقل می‌کردند، با اشکال مواجه شدند به گونه‌ای که کمین‌های دشمن در شیار‌ها به وسیله تیر‌بار با شلیک رگبار جلوی حرکت نیروها را سد کردند و بدین ترتیب موجب پراکندگی نیروها شده، تلفات زیادی (عمدتاً زخمی) بر رزمندگان تحمیل کردند.

برادر سلطان‌آبادی قائم‌مقام لشکر19 فجردر این‌باره گفت:

«وقتی به این مطلب که می‌خواهم عرض کنم پی‌بردیم، از پاک‌سازی جاده صرف نظر کردیم و آن اینکه شیار مالحه (شیاری که جاده را می‌برید) دور تا دورش کمین بود، ما قبل از عملیات اطلاع دقیق از این بریدگی نداشتیم، فکر می‌کردیم یک بریدگی معمولی است که سریعاً با یک لودر و بولدوزر در عرض یک ربع، نیم ساعت می‌توانیم آن را پر کنیم که ماشین برود. به خاطر همین مسئله تا ساعت4 مُصّر بودیم که جاده باز شود، ساعت4 صبح فرمانده گردان قاسم‌ابن‌الحسن(ع) خود در این شیار بود. وقتی متوجه شدیم شیار کاملاً عمیق است (حداقل 15 متر عمق و 20 متر عرض داشت) آن وقت بود که دیگر دقیقاً از جاده صرف نظر کردیم و طرح مانور را تغییر دادیم، به نیروها گفتیم از شیار، همان مسیری که رفته بودند برگردند.»

آنچه که در هنگام برگشت مانع مهمی بر سر راه رزمندگان بود، نیروهای پراکنده دشمن بودند که پس از هشیاری و پیدا کردن خود بر سر شیار‌ها مستقر شده بودند و با تیر‌بارهای خود برخی مسیرهای برگشت را مسدود کردند.

از سوی دیگر، به دلیل اینکه رزمندگان در برگشت به صورت دو سه نفری از مسیرهایی که تصور می‌کردند راحت‌تر است، می‌آمدند، همین موجب پراکندگی آنها شد و تعدادی نیز روی مین رفتند.

در محور چپ، گردان امام علی(ع) به هنگام بازگشت مشکل چندانی نداشت زیرا بر خلاف پیش‌بینی‌هایی که از قبل می‌شد، نیروهای دشمن در محور چپ(قله 194) کم بودند و از سوی دیگر گردان مزبور در دستیابی به اهداف خود کاملاً موفق بود.

از نیروهای دشمن در این محور تعدادی کشته شدند و قریب 50 تن از آنها اسیر و بقیه از طریق شیارها متواری شدند به نحوی که رزمندگان در داخل شیارها به دنبال نیروهای دشمن می‌گشتند. این گردان در برگشت 2 شهید و 2 مجروح داشت.

ضایعات خودی در برگشت

با توجه به شرحی که گذشت تلفات خودی در برگشت بیش از زمان پیشروی و درگیری بود، مثلاً گردان امام مهدی(عج) در پیشروی و پاک‌سازی و انهدام دشمن، 1 شهید و 2 زخمی داشت ولی در موقع برگشت متحمل 6 شهید و بیش از 40 مجروح شد که تعدادی از مجروحان در منطقه باقی‌ماندند.

به هر حال با وجود مشکلات زیادی که در برگشت برای نیروها به وجود آمد کلیه گردان‌ها موفق شدند تا ساعت8 صبح خود را به قله 216 برسانند، به استثنای عده‌ای از زخمی‌ها و نفراتی که مانده بودند. در روزهای بعد نیروهای شناسایی و مسئولان محورها تعدادی از برادرانی را که در منطقه جا مانده بودند به عقب منتقل کردند. انتقال شهیدان و مجروحان تا اورژانس با آمبولانس و پی.ام.پی و از اورژانس به بیمارستان با هلی‌کوپتر انجام می‌گرفت.

پاتک دشمن

مسئول اطلاعات لشکر19 فجر که در دیدگاه به سر می‌برد، در ساعت 6:45 صبح 1364/4/20 برای اولین بار از آمدن نیروهای زرهی دشمن خبر داد. فرماندهی دشمن تصور می‌کرد رزمندگان پس از عملیات، روی قله194 و سایر پایگاه‌ها مستقر شده‌اند، لذا برای باز‌پس‌گیری منطقه اقدام به پاتک کرد.

هم‌زمان با نزدیک شدن قوای پاتک کننده دشمن به منطقه، گردان امام مهدی(عج) موفق شده بود نیروهای خود را به عقب برگرداند، اما نیروهای گردان قاسم‌ابن‌الحسن(ع) هنوز در منطقه با نیروهای عراقی (پایگاه‌ها و کمین‌های جاده) درگیر بودند.

دشمن با نزدیک شدن به ارتفاع137، با گلوله مستقیم تانک به سوی نیروها و خط خودی شلیک می‌کرد، هلی‌کوپترهای دشمن نیز نقاطی را که فرماندهان عراقی با شلیک منور مشخص می‌کردند، هدف قرار می‌دادند.

البته فرماندهی دشمن تا ساعت9 صبح اطلاع درستی از وضعیت منطقه نداشت که علت آن عمدتاً قطع ارتباط مخابراتی با یگان‌هایش بود؛ زیرا کابل‌ها و سیم‌های برق و تلفن را که از قبل شناسایی شده بود، رزمندگان گردان امام مهدی(عج) در پشت مقر فرماندهی عراقی‌ها قطع کرده بودند. آنها همچنین بی‌سیمی را که در سنگر فرماندهی دشمن قرار داشت در آغاز عملیات منهدم کرده بودند.

دشمن ابتدا 15 تانک خود را به طرف ارتفاع137 اعزام کرد و به تدریج قوای خود را افزایش داد طوری که تا ساعت10:30 صبح قوای پاتک کننده به یک تیپ زرهی و یک تا دو گردان پیاده رسید.

قوای زرهی دشمن مرکب از حداقل45 تانک و تعدادی نفربر به صورت رنجیره‌ای ‌حرکت می‌کردند و در حالی که 10 خودرو ایفا نیروهای پیاده را حمل می‌کرد و به همراه استیشن فرماندهی و تانکر آب و تدارکاتشان در حال پیشروی به سوی خط خودشان بودند، 4 هلی‌کوپتر نیز از بالا آنها را هدایت و پشتیبانی می‌کرد. دشمن که قصد باز‌پس‌گیری منطقه عملیاتی و استقرار در خط را داشت، پس از ساعت 10:30 نیروهای پیاده خود را از طریق معبرها به منطقه درگیری فرستاد در حالی که اکثر رزمندگان منطقه را تخلیه کرده بودند و زرهی دشمن حدود2 کیلومتری ارتفاعات137 قرارداشت.

به هر حال قوای زرهی دشمن با وجود آتشی که توپخانه خودی می‌ریخت، حدود ساعت12 توانستند پشت ارتفاعات137 استقرار یابند، اما تا عصر همان روز (با احتمال حضور نیروهای خودی)، اصلاً روی ارتفاع194 نیامدند و نزدیک شب بود که روی ارتفاع194 نیز مستقر شدند.

نتایج عملیات

1ـ پاک‌سازی منطقه‌ای به وسعت20 تا 30 کیلومترمربع.

2ـ کشته یا مجروح شدن بیش از700 تن از نیروهای دشمن.

3ـ انهدام10 انبار مهمات، 6 تفنگ 106 میلی‌متری، یک سلاح پدافند هوایی، تعداد بسیاری خودروهای سبک و سنگین شامل ایفا، جیپ و همچنین انهدام پمپ بنزین قرارگاه گردان.

4ـ انتقال 50 اسیر به عقب از جمله چند درجه‌دار و افسر، ضمناً از اسیران مجروح چند تن به عقب منتقل و حدود30 تن در این منطقه رها شدند.

در مجموع از تیپ805 پیاده ارتش عراق گردان یکم100% و گردان دوم 60% منهدم شد و به گردان سوم نیز خساراتی وارد آمد.

ضایعات خودی

ضایعات خودی تا تاریخ 1364/4/22 حدود 20 شهید و 105 مجروح گزارش شد که اکثر آن در برگشت نیروها اتفاق افتاد. مفقودان نیز 15 تن اعلام شد که تعدادی شهیدان به جای مانده و تعدادی نیز اسیر می‌باشند. در ابتدا مفقودان 106 تن اعلام شد، لکن عده‌ای در اطراف پیدا شدند و تعدادی از شهیدان به جای مانده نیز در شب‌های بعد انتقال یافتند و آمار نهایی به صورت فوق درآمد.

ضعف‌های دشمن

1ـ جناح دادن؛ دشمن در آرایش مواضع و خط خود جناح چپ آن را خالی گذاشته بود، به دلیل اینکه احتمال عملیات خودی را در این منطقه بعید می‌دانست.

2ـ غفلت در روزهای پدافند، به طوری که رزمندگان 8 بار (دو هفته قبل از عملیات) به منطقه و حتی تا پای مواضع و سنگرهای عراقی رفتند، اما آنها کاملاً در غفلت به سر می‌بردند.

3ـ ضربه‌پذیری به دلیل تعویض نیرو و ورود نیروهای جدید (تیپ805) دو سه روز قبل از عملیات، طوری که هنگام عملیات، قوای دشمن هنوز به خوبی در مکان‌های خود مستقر نشده بودند، حتی قبضه‌های واحد ادوات استقرار نیافته بود.

ضعف‌ و قوّت خودی

اصلی‌ترین ضعف‌های خودی: برآورد نکردن دقیق استعداد دشمن، در نظر نگرفتن نیروی احتیاط، پاک‌سازی نکردن جاده اصلی.

نقاط قوت: توجیه کادر گردان‌ها، دور زدن دشمن، آتش مؤثر پشتیبانی، هماهنگی و همکاری ارتش.

در حاشیه عملیات: هم‌زمانی عملیات با اقدام در شرهانی و تأثیر آن بر عملیات

 دشمن قبلاً طی حمله‌ای در جبهه شرهانی، تپه‌ای را که در اختیار نیروهای ارتش بود، تصرف کرده بود. به دنبال آن ارتش درصدد بود که تپه مذکور را پس بگیرد، با تحرکات و جابه‌جایی که در همین ایام در جبهة شرهانی انجام گرفته بود، دشمن حرکتی در این منطقه پیش‌بینی می‌کرد. در تاریخ 1364/4/20 که عملیات قدس3 انجام گرفت، بدون هماهنگی قبلی بین سپاه و ارتش، نیروهای ارتش در همان شب روی تپه مزبور در محور شرهانی وارد عمل شدند و این خود عاملی شد که در طول شب بیشترین توجه دشمن به جبهه شرهانی باشد، لذا اکثر آتش‌های توپخانه دشمن نیز در آن منطقه متمرکز شده بود و عملیات ارتش عملاً فریبی شد برای عملیات قدس3.


فهرست منابع

1ـ سند شماره 0629 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش عملیات قدس3، گزارش راویان عملیات قدس3، شهید محمدرضا ملکی و سیدمحمد ساجدی، مرداد 1364.

1ـ سلسله عملیات قدس – تحرک در جبهه‌ها، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، تهران، 1384.

 

جبهه نبرد: 
دهلران- موسیان

نبردهای مهم بر روی نقشه