مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

مرصاد

چاپلینک ثابت
سطح نبرد: 
متوسط
سال: 
1367
نقشه انتخابی: 
نقشه عملیات مرصاد
شناسنامه عملیات : 

تاریخ عملیات: 3/ 5/ 1367

منطقه عملیات: جاده باختران ( کرمانشاه) به اسلام آباد غرب از تنگه چهارزبر تا اسلام آباد غرب - و قصرشیرین

سازمان عمل کننده: سپاه ( نیروی زمینی) - ارتش ( هوانیروز و نیروی هوایی) 

نتایج: این عملیات ، در حقیقت پاتک سازمان یافته ای بود بر ضد هجوم منافقین ( سازمان مجاهدین خلق) به خاک جمهوری اسلامی ایران که با حمایت توپخانه و نیروی هوایی ارتش بعثی عراق صورت گرفته بود. منافقین، نام این هجوم خائنانه خود را« فروغ جاویدان» گذاردند. شکست منافقین در این عملیات موجب انهدام نیروی فراوان در این سازمان و فروپاشی اعتماد و روحیه اعضای آن گردید. حمله منافقین در پایان جنگ، به حمایت از صدام، موجی از نفرت و همبستگی ملی بر ضد این سازمان خودفروخته و اعضای فریب خورده آن ایجاد کرد به شکلی که در جریان مقاومت در برابر این گروه، هیچ کس تردیدی به خود راه نمی داد و از هر قشر و گروه و گرایشی برای ایستادن در برابر این وطنفروشی حضور داشتند.

نام عمليات

عمليات مرصاد

رمز عمليات

يا علي‌بن‌ابيطالب(ع

منطقه عمليات

اسلام آباد – سرپل ذهاب

زمان عمليات

1367/5/3 تا 1367/5/6

هدف

آزادسازی زمین‌های اشغالی در غرب کرمانشاه و دفع حمله سازمان مجاهدین خلق (منافقین)

نوع عمليات

گسترده

فرماندهي عمليات

 سپاه پاسداران انقلاب اسلامي

سازمان عمليات

 سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران

استعداد نيروهاي درگير خودي

لشكرهای5،6، 9، 17، 21، 27، 32، 33، 57، 31،155 و تيپ‌های 12، 29 ،36، 59 ،66 ، 75 از سپاه و نیروهایی از معاونت فرهنگي قرارگاه نجف، قرارگاه مقدم نيروي زميني سپاه، سپاه ناحيه لرستان، قرارگاه سپاه هشتم، كميته انقلاب اسلامي، نيروهاي كرند و اسلام آباد. و عناصري از ارتش.

استعداد نيروهاي درگير دشمن

حدود 30 تيپ رزمي منافقين (هر تيپ 170 تن نيروي رزمي متشکل از 20 زن و 150 مرد كه به همراه نيروهاي پشتيباني به 280 تن مي‌رسيد و این تیپ‌ها داراي دو گردان پياده، يك گردان تانك، يك گردان ادوات و يك گردان اركان و پشتيباني رزم بود.) تعداد كل نيروي رزمی نيز حدود 5200 تن و نيروي در صحنه حدود 7000 تن

نتايج عمليات

- انهدام و دفع حمله منافقین به غرب کرمانشاه

- عقب راندن دشمن از خاك ايران اسلامي.

تلفات دشمن

حدود 2000 كشته و 1100 زخمی و 250 اسير

خسارات دشمن

انهدام 93 دستگاه تانك و نفربر، 612 دستگاه خودرو و 51 تفنگ 106 م‌م

غنائم

ده‌ها دستگاه تانك و نفربر، ده‌ها دستگاه خودرو، 1000 قبضه آر.پی.جی7، 700قبضه تیربار کلاشینکف و تعدادی تجهیزات پیشرفته الکترونیکی و مخابراتی

 
شرح مختصر نبرد : 

مقدمه

در حالي كه عراق با بازپس‌گيري اغلب مناطقي كه طي سال‌هاي گذشته از دست داده بود، مي‌رفت تا با اقدامات بعدي، صحنه نبرد را بيش از پيش به نفع خود تغيير دهد، پذيرش قطع‌نامه 598 شوراي امنيت سازمان ملل از سوي ايران - در تاريخ1367/4/27   - موجب گرديد ارتش عراق در اقدامي شتاب زده، منطقه خوزستان را بار ديگر مورد هجوم گسترده قرار داده و تا جاده اهواز - خرمشهر پيش‌روي كند و خرمشهر را نيز در معرض تهديد قرار دهد. اين تهاجم عراق - كه دو بار ديگر نيز تكرار شد - با مقاومت شديد سپاهيان اسلام خنثي و ارتش عراق تا مرز عقب رانده شد. به اين ترتيب، دشمن در حالي كه از تصرف خوزستان نااميد شده بود، تهاجم ديگري را در تاريخ 3 /5 /1367 از طريق مركز كرمانشاه و با به‌‌كارگيري نيروهاي سازمان مجاهدين خلق (منافقين) آغاز كرد و در حالي كه اغلب يگان‌هاي ايران در جبهه جنوب مستقر بودند، تا تنگه چهار زبر (بين اسلام آباد و كرمانشاه) پيش‌روي كرد. در پي اين حركت دشمن، قواي خودي به سرعت وارد عمل شده و با انجام عمليات موسوم به "مرصاد" به مقابله با منافقين برخواستند.

 

اهداف عمليات

انهدام عناصر ضدانقلاب (منافقين) و عقب راندن آنان از خاك ايران.

 

استعداد دشمن

منافقين، حدود 30 تيپ رزمي براي تهاجم خود به خاك ايران تشكيل داده بودند. هر تيپ 170 تن نيروي رزمي (20 زن و 150 مرد) در اختيار داشت كه به همراه نيروهاي پشتيباني به 280 تن مي‌رسيد و داراي دو گردان پياده، يك گردان تانك، يك گردان ادوات و يك گردان اركان و پشتيباني رزم بود. تعداد كل نيروي رزمنده نيز حدود 5200 تن و نيروي در صحنه به حدود 7000 تن مي‌رسيد.

تجهيزات منافقين نيز عبارت بود از: 120 دستگاه تانك سبك كاسكاويل برزيلي، 40 دستگاه نفربر پی.ام.پی، 30 قبضه توپ 122 ميليمتري، حدود 240 قبضه خمپاره، 1000 قبضه آرپي‌جي هفت، 700 قبضه تيربار، 20 قبضه تفنگ 106 ميليمتري، 60 قبضه مسلسل دوشكا و حدود 1000 دستگاه خودرو.

 

سازمان رزم خودي

سازمان رزم عمليات با فرماندهي قرارگاه مركزي خاتم‌الانبياء(ص) به شكل زير بود:

قرارگاه نجف:

لشكر 6 پاسداران به استعداد هفت گردان؛ 

لشكر 32 انصارالحسين(ع) به استعداد هفت گردان؛ 

لشكر 57 ابوالفضل(ع) به استعداد دو گردان؛

لشكر 155 ويژه شهدا به استعداد سه گردان؛

لشكر 9 بدر به استعداد شش گردان؛

تيپ مستقل 12 قائم(عج) به استعداد سه گردان؛

تيپ مستقل 75 ظفر به استعداد يك گردان؛

تيپ مستقل 66 ولي‌امر(عج) به استعداد سه گردان؛

تيپ مستقل 36 انصارالمهدي به استعداد سه گردان؛

معاونت فرهنگي قرارگاه نجف به استعداد يك گردان؛

كميته انقلاب اسلامي به استعداد دو گردان؛

قرارگاه مقدم نيروي زميني سپاه

لشكر 27 محمدرسول‌الله(ص) به استعداد چهار گردان؛

لشكر 17 علي‌ابن‌ابيطالب(ع) به استعداد يك گردان؛

لشكر 33 المهدي(عج) به استعداد يك گردان؛

لشكر 71 روح‌الله(ع) به استعداد سه گردان؛

سپاه ناحيه لرستان به استعداد دو گردان.

قرارگاه سپاه هشتم

لشكر 5 نصر به استعداد دو گردان؛

تيپ مستقل 29 نبي‌اكرم(ص) به استعداد چهار گردان؛

تيپ مستقل 59 مسلم‌بن‌عقيل به استعداد يك گردان؛

قرارگاه رمضان به استعداد يك گردان؛

نيروهاي كرند و اسلام آباد به استعداد يك گردان؛

عناصري از لشكر 21 امام رضا(ع) و ارتش.

 

شرح عمليات

پس از مقاومت تعداد اندكي از نيروهاي (حدود يك گردان) سپاه و بسيج در دشت حسن آباد و زمين‌گير شدن نيروهاي دشمن در پشت ارتفاعات چهار زبر، به تدريج فرماندهي و نيروهاي خودي براي آزادسازي مناطق از دست داده و نيز انهدام منافقين، در منطقه متمركز شدند. سپس، عمليات مرصاد در تاريخ 4/5/1367 با رمز مبارك "يا علي‌بن‌ابيطالب(ع)" از سه محور "چهار زبر"، "قلاجه تاسيلو" و "سه‌راهي اسلام آباد - پل دختر" و نيز با هلي‌برد يك گردان در ارتفاعات تنگه روستاي حسن آباد آغاز شد و نيروهاي خودي اگرچه توانستند به اهداف خود دست يابند، ولي با فشار دشمن به عقب رانده شدند.

روز بعد (5/5/1367)، مرحله دوم عمليات با به‌كارگيري تعداد بيش‌تري از يگان‌هاي عملياتي آغاز شد و رزمندگان توانستند تا ساعت 16 روز 6/5/1367 به اهداف خود دست يابند. درپي آن نيز عقب‌نشيني منافقين آغاز شد.

 

نتايج عمليات

1-عقب راندن دشمن از خاك ايران اسلامي.

2-به هلاكت رسيدن حدود 2000 تن و به اسارت درآوردن 250 تن از نيروهاي دشمن.


فهرست منابع و مآخذ

1- سند 030859 مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، 5/6/1367.

2- سند 059757 مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، 19/5/1367؛

3- سند 060496 مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، 8/5/1367.

4- سند 059757 مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، 19/5/1367.

5- سند 0935 مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، نيروي زميني ارتش.

6- مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، پايان جنگ ، محمد درودیان، تهران، 1378.

7- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش اجمالی 38 عملیات بزرگ، ابوالقاسم حبیبی، تهران: جزوه داخلی.

8- مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، كارنامه نبردهاي زميني، محسن رشيد و حسن دري، تهران، 1381.

9- مركز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس، اطلس جنگ ايران و عراق ـ فشرده نبردهاي زميني، محسن رشيد، چاپ دوم 1389.

10- نشر مرز و بوم، روند جنگ ایران و عراق، حسین علایی، جلد دوم، 1391.

جبهه نبرد: 
قصرشیرین-سرپل ذهاب-گیلانغرب

نبردهای مهم بر روی نقشه