مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آذر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

پل نادری

چاپلینک ثابت
سطح نبرد: 
متوسط
سال: 
1359
شناسنامه عملیات : 

اولین عملیات بزرگ ارتش

تاریخ عملیات: 1359/7/23

 با استعداد سه تیپ پیاده و یک گروه رزمی تانک

شرح مختصر نبرد : 

تاریخ عملیات: 1359/7/23

پس از هجوم دشمن و اشغال بخش وسیعی از خاک جمهوری اسلامی؛ چشم ها به ارتش جمهوری اسلامی دوخته شده بود.اولین عملیات بزرگ ارتش در روز 23 مهر 1359 با استعداد سه تیپ پیاده و یک گروه رزمی تانک در محور دزفول به اجرا درآمد.هدف از این عملیات پیشروی تا مرزهای بین المللی و تعقیب دشمن تا آن سوی مرز بود . لیکن تاکتیک به کار گرفته شده ، مانع از کسب موفقیت گردید.17 ماه بعد، عملیات مشترک سپاه و ارتش با نام فتح المبین در این منطقه به اجرا درآمد.

منبع: اطلس راهنما 1 - کتاب خوزستان در جنگ صفحه 15 و اطلس راهنما8- دزفول، شوش؛ اندیمشک در جنگ- صفحات 54 تا 57


ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از مدت کوتاهی از تهاجم ارتش بعثی، چهار عملیات مهم آفندی (پل نادری، جادۀ ماهشهر، نصر و توکل) را از هفته دوم مهم ماه تا نیمه دی ماه 1359 طرح ریزی و اجرا کرد که عملیات پل نادری نخستین آنها بود. پس از رسیدن و استقرار تدریجی لشکرهای 21 حمزه و 16 زرهی در منطقۀ دزفول، در پیشروی یگان های سپاه سوم ارتش عراق در دیگر مناطق، به ویژه در جنوب خوزستان وقفه افتاد. لشکر 10 زرهی عراق در حوالی سه راهی قهوه خانه و لشکر 1 مکانیزه در تپه های رادار گسترش یافتند. این دو لشکر منتظر توسعۀ وضعیت برای ادامه پیشروی به منظور عبور از رودخانه کرخه بودند. در چنین شرایطی و در 13 مهر ماه 1359 به تیپ دزفول دستور داده شد تا گروه رزمی 37 زرهی را زیر امر بگیرد و سرپلی را در منطقۀ پای پل سرخۀ نادری در غرب رودخانه کرخه اشغال کند. با اجرای این دستور، سر پلی به طول 6 کیلومتر از تپۀ خرولی تا رودخانۀ کرخه و به عمق 3 تا 5 کیلومتر در سرخۀ نادری به تصرف درآمد. لشکر 10 زرهی عراق برای عقب راندن این نیروهای ایرانی اقدامی نکرد و فقط به اجرای آتش سنگین توپخانه و تداوم آن اکتفا کرد. فرمانده نیروی زمینی ایران این عدم واکنش جدی دشمن را چنین تلقی کرد که ارتش عراق توانایی مقابله با نیروهای ایرانی را ندارد. بنابراین در حالی که بخش عمده ای از واحدهای لشکر 21 حمزه را در راه تهران به جبهه بودند، به این لشکر مأموریت داد تا در اسرع وقت و با امکانات موجود از خط یگان های مستقر در سرپل سرخۀ نادری عبور و اجرای تک کند و تپه های علی گره زد و رادار را باز پس گیرد. این نخستین عملیات ارتش ایران بود که با طرح ریزی و فرماندهی تیمسار ظهیرنژاد، 24 روز پس از آغاز جنگ در منطقه پل نادری و در منطقۀ غرب دزفول و در پای رودخانۀ کرخه در تاریخ 23 مهر ماه 1359 انجام شد. در طرحاین عملیات پیش بینی شده کرده بود که لشکر 21 حمزه به همراه تیپ 2 دزفول، کل غرب رودخانۀ کرخه تا مرز فکه را تصرف کند. لشکر 16 زرهی قزوین را هم در سبز آب اندیمشک به عنوان احتیاط در نظر گرفته بودند تا پس از شکسته شدن خط دشمن، عملیات را ادامه دهند. روز پیش از این عملیات، رئیس جمهوری و نخست وزیر به همراه فرماندهان ارتش در پایگاه چهارم شکاری دزفول، طرح عملیات را بررسی کردند. در این جلسه از بنی صدر سؤال شده بود که وقتی نیروها به فکه رسیدند، چه می کنند؟ او پاسخ داد که بناد به دستور است؛ یا به سمت خاک عراق به سمت عماره می رویم، یا عقبۀ لشکر 9 زرهی ارتش عراق در چزابه را می بندیم. در حالی که هنوز واحدهای لشکر 21 در حال پیاده شدن از قطار بودند و هنوز تیپ سوم این لشکر در تهران بود، به این لشکر مأموریت دادند تا با تیپ 1 خود به تپه های رادار به عنوان تلاش اصلی و با تیپ 2 خود به تپه های علی گره زد به عنوان تک پشتیبانی حمله کند. آن زمان تصور این بود که نیازی به شناسایی و طرح ریزی مانور بر اساس آخرین استعداد و آرایش ارتش عراق و امکانات خودی نیست. به یگان ها می گفتند که چیزی در مقابل شما نیست. شاید این نگرش به دلیل فشار زیاد روانی برای حمله به ارتش عراق بود. فرمانده نیروی زمینی ارتش، سرتیپ ظهیرنژاد می گفت: اگر تحت هر شرایطی به این دشمن حمله نکنیم، هم مردم به سر ما خواهند ریخت و هم عراق از پل کرخه عبور می کند و دیگر کسی جلودارش نیست. بنابراین لشکر 21 حمزه با سه گردان پیاده و یک گردان تانک در ساعت 7 صبح با پشتیبانی آتش توپخانه به 2 لشکر دشمن با استعدادی بیش از 20 گردان مانوری حمله کرد. لشکر 21 حمزه در تک اصلی خود تا نزدیک بعد از ظهر موفق شد قوای دشمن را حدود 7 کیلومتر به عقب براند. تک پشتیبانی هم به سمت هدف خود پیش رفت. این در حالی بود که هنوز باقیماندۀ تیپ های یکم و سوم لشکر 21 حمزه در حال پیاده شدن از قطار بودند. در بعد از ظهر همان روز، لشکر 10 عراق پاتک کرد و لشکر 21 که استعدادی کمتر از 60 درصد داشت، از هم گسیخت و به عقب بازگشت. این لشکر تنها توانست سر پل مختصری را در کرانۀ باختری پل نادری نگهدارد. در برنامه و طرح ریزی این عملیات پیش بینی کرده بودند که نیروهای خودی تا مرز فکه پیش بروند و قوای دشمن را عقب برانند. به دلیل "طرح ریزی تعجیلی"، "عدم برآورد صحیح از توان دشمن"، و نیز "عدم به کارگیری مناسب نیروهای داوطلب مردمی"، همچنین "عدم اتخاذ تاکتیک مناسب" و "نداشتن تجربه" و "عدم رعایت اصول اساسی رزم" و "نداشتن نیروی احتیاط" این عملیات چندان موفق نشد. تلفاتی هم به نیروهای خودی وارد آمد. تعداد شهدای این عملیات 102 نفر و مجروحان نیز 161 نفر بودند. تیپ یکم لشکر 21 حمزه 17 دستگاه تانک خود را از دست داد و مجموع تانک های از دست رفته لشکر 21 حمزه به 60 دستگاه رسید. این اتفاق بر روحیۀ متجاوزین افزود. آن زمان دیدگاه فرماندهان ایرانی نسبت به وضعیت ارتش عراق تا حد زیادی خوشبینانه بود و توان دشمن را زیاد ارزیابی نمی کردند. به هر حال با استقرار لشکر 21 در منطقه پل نادری، تلاش و اقدام لشکر 1 تقویت شدۀ ارتش عراق برای عبور از رودخانۀ کرخه و پل نادری در 9 /9 /1359 ناکام ماند. در این منطقۀ پدافندی، لشکر 21 توانست در ماه های بعد و با آفندهای محدود، سر پل هایی را در انکوش، کوت کاپون، شوش، و ثلش در آن سوی رودخانۀ کرخه به دست آورد. (برگرفته از کتاب روند جنگ ایران و عراق، حسین علایی، جلد اول)

جبهه نبرد: 
فکه- شوش - دزفول

نبردهای مهم بر روی نقشه