آزادسازی خرمشهر و پیامدهای پس از آن(بخش اول)

چاپلینک ثابت

 

آزادسازی خرمشهر مقطع خاصی در تاریخ دفاع مقدس می باشد. مقطعی که در آن ازیک‌طرف با افزایش روحیه و انسجام ملی ایرانیان و تغییر وضعیت صحنه نبرد میان نیروهای مسلح ایران با نظامیان متجاوز بعثی مواجه‌ایم و از طرف دیگر در عرصه بین الملل شاهد کنار گذاشتن تصور پیروزی نظامی عراق بر ایران می باشیم.

 

در حقیقت با آزادسازی خرمشهر، آنان که گمان می‌بردند حمله صدام به ایران موجب تضعیف همیشگی انقلاب اسلامی می‌شود، به دلیل شکست بزرگ ماشین جنگی عراق در خرمشهر و اصرار ایران به تنبیه متجاوز، با مشکل جدیدی تحت عنوان بقاء رژیم بعث عراق و در رأس آنان صدام روبرو می‌شوند و از این مقطع به بعد، تلاشها معطوف به برقراری آتش بس و نجات حکومت عراق از سرنگونی و اضمحلال می گردد.

 

با توجه به اینکه بعد از آزادسازی خرمشهر با وقایع مهمی همچون خروج تاکتیکی ارتش عراق از بخش‌های عمده خاک ایران، درخواست آتش‌بس از سوی صدام، اتخاذ تصمیم ورود به خاک عراق از سوی فرمانده کل قوا به‌منظور تعقیب متجاوز و حصول صلحی پایدار و نهایتاً اجرای عملیات رمضان روبرو هستیم که هرکدام از این وقایع اهمیت خاصی دارد، تارنمای مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس در نظر دارد موضوعات مطرح بعد از آزادسازی خرمشهر را به‌صورت مختصر مورد واکاوی قرار دهد.

 

لذا باهدف آشنایی خوانندگان تارنما با موضوعات بوجود آمده بعد آزادسازی خرمشهر و پیامدهای آن، نظرات و دیدگاه‌های مطرح شده در کتاب "روند جنگ ایران و عراق" در قالب سلسله مطالبی تحت عنوان "آزادسازی خرمشهر و پیامدهای پس‌ازآن" بازنشر خواهد شد.

 

بخش اول این مطلب تحت عنوان پیامد فتح خرمشهر" به شرح زیر تقدیم می‌شود:

 


پیامد فتح خرمشهر

 

پس از آزادی خرمشهر، در محافل بین‌المللی این مسئله مطرح شد که پیروزی ایران در جنگ به نفع آمریکا و متحدانش، ازجمله عربستان سعودی نخواهد بود. آزاد‌سازی خرمشهر جایگاه و اعتبار بین‌المللی ایران را ارتقا داده بود و شرایط را برای عراق دشوارتر کرده بود. با فتح خرمشهر، روحیه ملی در ایران بالا رفت و مردم و رزمندگان به پیروزی در جنگ امیدوار شده بودند. فروش نفت ایران افزایش یافت و درآمدهای ایران بهبود پیدا کرد. احتمال پیروزی صدام در جنگ تحمیلی منتفی شده بود و ایران در موضع قدرت قرارگرفته بود.

 

قدرت‌‌های حامی رژیم صدام گمان می‌کردند که ادامه جنگ می‌تواند اولاً اکثریت مردم عراق را به قدرت برساند که شیعیان و کردها هستند و ارتباط فرهنگی گسترده‌ای با ایران دارند. ثانیاً ایران را بر خلیج‌فارس مسلط کند و امکان کنترل خطوط انتقال انرژی را برای جمهوری اسلامی ایران فراهم سازد. ثالثاً شرایطی را پدید بیاورد که ایران میلیاردها دلار خسارت و غرامت خود را از کشورهای عربی تأمین‌کنندۀ هزینه‌‌های صدام بگیرد.

 

تا پیش از آزاد‌سازی خرمشهر نگاه دیگر کشورها به ایران به‌گونه‌ای بود که گویا ایران قدرت چندانی در برابر عراق ندارد و راهی جز پذیرش شرایط دشمن پیش رویش نیست. آنها ایران را در جایگاهی نمی‌دیدند که بتواند شرایطی را برای پایان دادن به جنگ تعیین کند. معمولاً نمایندگان کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی در دیدار با دیپلمات‌‌های ایرانی، زبان به نصیحت می‌گشودند و از ایران می‌خواستند که به دنبال احقاق حق خود نباشد.

 

این در حالی بود که پس از آزادی خرمشهر صحنه سیاسی جهان تغییر کرده بود. بسیاری از کشورها به این نتیجه رسیده بودند که ایران می‌تواند متجاوز را شکست بدهد و پیروز میدان جنگ باشد. از این به بعد همه به سخنان و خواسته‌‌‌های ایران توجه می‌کردند.

 

کشورهای عربی پیش از فتح خرمشهر گمان می‌کردند که صدام چندروزه یا حداقل یکی‌دوساله می‌تواند بر ایران پیروز شود، اما در پی عملیات‌‌های سال دوم جنگ و به‌ویژه آزاد‌سازی خرمشهر، نگاهشان به ایران تغییر کرده بود. عربستان و کویت و دیگر کشورهای عربی خلیج‌فارس که تا آن هنگام ده‌‌ها میلیارد دلار به ماشین جنگی صدام کمک کرده بودند، ازاین‌پس سعی داشتند ایران را در مسیر مصالحه و دستیابی به توافق با عراق قرار دهند. این کشورها در آن زمان نگران پیروزی‌‌‌های بیشتر ایران در جنگ بودند.

 

در آن شرایط تلاش قدرت‌‌های حامی رژیم بعثی عراق در جهت جلوگیری از پیروزی ایران بر رژیم صدام حسین بود. برخی دولت‌‌های قدرتمند احساس می‌کردند جنگی را که صدام برای تضعیف انقلاب اسلامی و اشغال ایران آغاز کرده بود، ازاین‌پس می‌توانست رژیم بعثی را ضعیف کند و حتی به سرنگونی صدام بینجامد. بنابراین و در چنین شرایطی آنها باید صدام را بیش از گذشته حمایت و پشتیبانی می‌کردند تا شاید مانع پیروزی‌‌‌های بزرگ‌تر انقلاب اسلامی ایران می‌شدند.

 

فتح خرمشهر توانست پشتوانه محکمی برای جمهوری اسلامی درصحنه دیپلماسی باشد، اما به نظر می‌رسد که ایران از این اندوخته ‌به‌خوبی استفاده نکرد و نتوانست پیروزی‌‌ها و دستاوردهای نظامی را درصحنه سیاسی به کار بگیرد و پیروزی‌‌های بزرگ‌‌‌‌تری را بر اساس این اندوخته‌‌ها به‌ دست آورد. باید به این نکته هم توجه کرد که وزارت خارجه ایران پس از آزاد‌سازی خرمشهر، شانس خود را در یک دیپلماسی فعال برای رسیدن به صلح آزمایش نکرد.

 

البته گفته می‌شود که مذاکراتی محرمانه بین ایران و برخی کشورهای عربی صورت گرفت، ولی از جزئیات آنها اطلاعی در دست نیست. پس نمی‌توان ارزیابی مناسبی از تلاش‌‌های دستگاه سیاست خارجی ایران بعد از فتح خرمشهر ارائه داد.

 


منبع

- علایی حسین، روند جنگ ایران و عراق، جلد اول، تهران، انتشارات مرز و بوم، چاپ اول 1391، صص  497-495.

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
یادداشت

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



04 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



04 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران