اجرای عملیات «انصار» توسط رزمندگان 32 انصارالحسین(ع) درجزیره جنوبی مجنون

چاپلینک ثابت

عملیات انصار در20 شهریور1365  در جزیره جنوبی مجنون واقع در هورالهویزه توسط تیپ 32 انصارالحسین‌(ع) انجام شد. هدف از انجام این عملیات، افزایش استحکام و تثبیت بیشتر خط دفاعی بود.

 

 

 

 

 

 

علاوه بر این، جلوگیری از اقدامات مهندسی دشمن برای نزدیک شدن به خط دفاعی خودی نیز در این عملیات مورد توجه بود. در جریان این عملیات بر روی برخی مواضع انفجار صورت گرفت و برخی سیل‌بندهای دشمن نیز منهدم شد. اما به دلیل آتش شدید دشمن و برخی مشکلات دیگر، نیروها به مواضع اولیه خود بازگشتند. در هر حال این اقدام، موجب توقف عملیات مهندسی عراق و تأخیر در حمله آنان به مواضع خودی شد.(1)

 

شرح عملیات

 اواسط اردیبهشت سال 1365 پس از انجام عملیات‌هایی همچون کارخانه نمک (تکمیلی والفجر 8) توسط رزمندگان لشکر 32 انصارالحسین (ع)، بر اساس دستورالعملی مقرر شد که رزمندگان استان همدان پدافند منطقه پَد غربی جزیره جنوبی خیبر را عهده‌دار شوند.

 

ارتش بعثی عراق در ادامه حرکت انفعالی خود پس از شکست در منطقه فاو، با انجام عملیات‌های دفاع متحرک سعی بر پوشیدن شکست‌های خود داشته و از طرفی به دلیل اهمیت استراتژیک جزایر پس از عملیات خیبر در سال 1362 دشمن با اجرای سیاست پیشروی گام به گام،هر از گاهی اقدام به تک‌هایی محدود در این منطقه می‌کرد و وضعیت سخت و بغرنجی را ایجاد کرده بود.

 

در این وضعیت بحرانی پدافند جزیره جنوبی به رزمندگان لشکر 32 انصارالحسین (ع) واگذار شد. در این مأموریت، دشمن حجم سنگینی از آتش توپخانه و ادوات خود را برای تضعیف روحیه رزمندگان روانه مواضع آنان می‌کرد و چندین بار اقدام به تک کرد که با واکنش سریع رزمندگان مجبور به عقب‌نشینی شد.

 

تحرکات و شرارت‌های دشمن در جزایر مجنون بسیار زیاد و درحد غیرقابل تحمل رسیده و از طرفی فعالیت‌های مهندسی خود را به اوج رسانده بود به نوعی که با احداث جاده‌هایی و اتصال این جاده‌ها به عقبه، به مقصد خود یعنی محاصره مواضع نیروهای خودی نزدیک شود. انجام عملیاتی برای جلوگیری از این اقدام دشمن امری ضروری به نظر می‌رسید به همین منظور غواصان واحداطلاعات لشکر 32 انصارالحسین (ع)  شناسایی مواضع دشمن در خطوط مقدم و عقبه را از اوایل مردادماه سال 1365 آغاز کردند.

 

این شناسایی‌ها در معابر متعددی در سه محور انجام گرفت تا اینکه در اواسط شهریورماه یعنی پس از یک ماه به نتیجه رسید. از طرفی دیده‌بانان اطلاعات نیز دائما از دکل دیده‌بانی موجود مواضع دشمن را تا کیلومترها عقب‌تر رصد می‌کردند و هر گونه تحرکات دشمن را از عقبه به جلو و بالعکس را ثبت می‌کردند. سرانجام موعد عملیات 20شهریور در نظر گرفته شد و گردان 154 حضرت علی اکبر (ع) به فرماندهی سردار رشید اسلام «حاج محسن امیدی» برای انجام عملیات تعیین شد همچنین گردان 156 نیز به عنوان گردان پشتیبانی در نظر گرفته شد.

 

با شور و غوغایی وصف‌ناپذیر، رزمندگان یگان در روز نوزدهم شهریور ماه به سوی جزیره مجنون رهسپار شدند و در عصر آن روز نیروهای گروهان غواصی جعفر طیار به عنوان نفرات خط شکن وارد آب شده و به صورت ستونی، آهسته و آرام به سوی دشمن خیز برداشتند پس از مدت زمانی نیروهای پیاده نیز سوار بر قایق‌های موتوری اما خاموش و پارو زنان با فاصله به دنبال غواصان به راه افتادند.غواصان با سعه صدر و توکل بر خدا با رعایت استتار و اختفا خود را به عقبه دشمن رسانیده و مهیای نبردی حماسی شدند. 

 

رزمندگان اسلام  به‌منظور جلوگیری‌ از تحرک‌ تانک‌های‌ دشمن‌ و عقب‌ نگه‌داشتن‌ نیروهای‌ آنان‌ تا یک‌ کیلومتری‌ از خط فعلی‌ (خاکریز جدیدالاحداث‌ غرب‌ جزیره‌)، تصمیم‌ دارند در فاصله‌ 200 تا 300 متری‌ این‌ خاک‌ریز شکاف‌ ایجاد کنند و به‌ این‌ منظور، سه‌ تُن‌ مواد منفجره‌ را همراه‌ یک‌ تیم‌ تخریب‌ با نیروها اعزام‌ کرده‌اند.(2) 

 

نیروها تا ساعت 2 بامداد با غافل گیری کامل از دو سمت پد به نیروهای دشمن نزدیک شدند  وعملیات را آغاز کردند.(3) نیروهای دشمن که متوجه حضور نیروهای اسلام در عقبه خود شدند با دستپاچگی اقدام به تیراندازی‌ کردند و پس از یک درگیری نیم ساعته، با شکستن خط آنها، در اهداف از پیش تعیین شده در 200 متری جنوب سه راهی ( تقاطع پد غربی و خاکریز نصر) مستقر شدند، سپس به پاک سازی منطقه متصرفه و خاکریز نصر پرداختند. تیم دیگری از جنوب محورعملیاتی به قصد انهدام مواضع دشمن و پاک سازی منطقه وارد عمل شدند. این تیم همچنین به برقراری " تأمین " برای گروه تخریب پرداخت تا این گروه بتواند در سیل بند( پد) شکاف ایجاد کند که مکمل عملیات بود. تا ساعت 5 صبح نیروهای خودی پاک سازی ضلع غربی و خاک ریز نصر را پایان دادند و به تحکیم مواضع پرداختند، ولی دشمن در سنگر کمین واقع در نوک خاکریز نصر هنوز مقاومت می کرد. برای رفع این مشکل به دستور معاون تیپ 32 انصارالحسین ( ع )  که در منطقه درگیری حضور داشت  یک گروه مأمور انهدام کمین شد. این گروه پس از ساعتی توانست کمین دشمن را خاموش کند.

 

مرحله اول عملیات که شامل تصرف مواضع دشمن و پاک سازی منطقه بود با موفقیت انجام گرفت ، ولی مرحلۀ دوم در سمت چپ با مشکل موا جه شد. در این مرحله نیروهای جاده نصر : خاک ریزی است که ارتش عراق در جزیره جنوبی در دست احداث دارد تا تمام ضلع غربی این جزیره را برای نیروهای ما ناامن کند و نیز ضعف خود را در جزیره جنوبی ، یعنی دور خوردن ، از بین ببرد. این جاده از پد غربی جزیره جنوبی شروع و به طرف پد الهویدی کشیده می شود و تاکنون یک کیلومتر از آن ساخته شده است.

 

تخریب می بایست با ایجاد شکافی به طول 100 متر در 200 متری تقاطع جاده نصر و پد غربی ، از پاتک نیروهای زرهی دشمن به مواضع خودی ممانعت می کردند، در نتیجه پیروزی به دست آمده تثبیت می شد، اما نیروهای تخریب که قرار بود در 200 متری سیل بند و خاک ریز جاده نصر شکاف ایجاد کنند، در همان ساعات اولیه به سبب گرفتار شدن در سیم های خاردار، مسیر حرکت خود را گم کردند . در همین حال مسئول تخریب تصمیم گرفت به جای دور زدن جاده نصر، با قایق مواد منفجره را به زاویه شمالی تقاطع سیل بند و جاده برساند، سپس با نفر آن را به سمت جلو حمل کند . دشواری این کار سبب شد که نیروهای تخریب تا ساعت 6 صبح که هوا رو به روشنایی می رفت، نتوانند مواد منفجره را به منطقه مورد نظر برسانند و شکاف را ایجاد کنند.


با روشن شدن هوا نیروهای زرهی و پیاده دشمن پاتک خود را آغاز کردند و چون روی سیل بند شکاف ایجاد نشده بود، فشار آنها افزایش یافت به طوری که در ساعت 9 صبح  تانک های دشمن در 500 متری مواضع نیروهای خودی مستقر شدند.


نیروهای پیاده دشمن نیز با پشتیبانی زرهی توانستند 600 متر پیش روی کنند، اما با مقاومت رزمندگان و انهدام یک دستگاه تانک دشمن ، در ساعت 10:30 صبح پیشروی آنها، موقتاً متوقف شد.
تمام تلاش نیروها و فرماندهان بر آن بود که حتی المقدور مواضع تصرف شده حفظ شود تا نیروهای تخریب بتوانند بعد از غروب آفتاب شکاف موردنظر را ایجاد کنند، ولی فشار دشمن و نبودن نیرو برای مقابله با آنها مانع از این امر شد و حتی تعدادی از نیروهای تخریب که با زحمت بسیار مقداری مواد منفجره را حدود 300 متر بر دوش خود حمل کرده و جلوتر از نیروهای " تک ور " خودی مشغول حفر گودالی برای کار گذاشتن مواد بود ند، به دست نیروهای پاتک کننده دشمن شهید و اسیر شدند.


ساعتی بعد نیروهای خودی بر اثر فشار دشمن شروع به عقب نشینی به مواضع قبلی خویش کردند و فرمانده تیپ 32 انصارالحسین ( ع ) در ساعت 12 به فرمانده قرارگاه نصرت اعلام کرد: عملیات تمام

شد و بچه ها به مواضع اولیه عقب نشینی کرده اند.(4)

 

اهداف عملیات محدود انصار

پس‌ از منتفی‌ شدن‌ عملیات‌ گسترده‌ در جزیره‌ مجنون‌، برادر علی‌ هاشمی‌ فرمانده‌ قرارگاه‌ نصرت‌، عملیات‌ محدود انصار در پدغربی‌ جزیره‌ جنوبی‌ را پیشنهاد کرد که‌ پس‌ از تصویب‌، پی‌گیری‌ آن‌ نیز به‌ قرارگاه‌ نصرت‌ سپرده‌ شد. این‌ عملیات‌ در منطقه‌ای‌ که‌ از شمال‌ به‌ پد1 جزیره‌ شمالی‌ و از شرق‌ به‌ ضلع‌ میانی‌ جزیره‌ مجنون‌ و از جنوب‌ به‌ ادامه‌ جزیره‌ جنوبی‌ مجنون‌ و از غرب‌ به‌ آب‌های‌ هور متصل‌ بود، انجام‌ گرفت‌. موارد زیر به‌عنوان‌ اهداف‌ کلی‌ این‌ عملیات‌ ذکر شد:

1 ـ تأکیدات‌ امام‌ برای‌ اجرای‌ عملیات‌، ولو ایذایی‌. 2ـ انهدام‌ و جلوگیری‌ از فعالیت‌ مهندسی‌ دشمن‌ که‌ به‌ تازگی‌ مشغول‌ احداث‌ پد و سیل‌بند به‌ طرف‌ جاده‌ "الهویدی‌" شده‌است‌. 3ـ ایجاد یک‌ خط طولانی‌ برای‌ جلوگیری‌ از فشار و تمرکز آتش‌ دشمن‌. 4ـ تکمیل‌ طرح‌ پدافند از منطقه‌.

 

در خصوص‌ عواملی‌ که‌ باعث‌ شد تا مسئولان‌، اجرای‌ این‌ عملیات‌ را ضروری‌ تشخیص‌ دهند و به‌ تیپ32 انصارالحسین‌(ع‌) بسپارند، می‌توان‌ این‌ موارد را برشمرد:

الف‌) اقدامات‌ شدید مهندسی‌ دشمن‌ روی‌ پد غربی‌: دشمن‌ از حدود 20 روز قبل‌، خاک‌ریزی‌ را از روی‌ پد غربی‌ به‌طرف‌ پد الهویدی‌ شروع‌ کرد که‌ در صورت‌ پایان‌ دادن‌ به‌ آن‌، مواضع‌ خودی‌ در ضلع‌ غربی‌ کاملاً مورد تهدید قرارگرفته‌ و در نتیجه‌ راه‌کارهای‌ خودی‌ کاملاً بسته‌ می‌شد و به‌ نوعی‌ نیروهای‌ خودی‌ "جناح‌دار"* می‌شدند.

ب‌) وضعیت‌ نامساعد موضع‌ نیروهای‌ خودی‌ در پد غربی‌: در این‌ مورد فرمانده‌ تیپ32 انصارالحسین‌(ع‌)، در تاریخ‌ 1365/4/5 طی‌ نامه‌ای‌ به‌ فرمانده‌ قرارگاه‌ نصرت‌ نوشت‌: «وضعیت‌ ضلع‌ غربی‌ بسیار نامساعد [است‌] و در صورت‌ درگیری‌، بسیار اسفناک‌ خواهد بود، زیرا ما به‌ هیچ‌وجه‌، قادر به‌ تغذیه‌ و تخلیه‌ نمی‌باشیم‌ و این‌ به‌دلیل‌ عدم‌ آمادگی‌ منطقه‌ از نظر مهندسی‌، می‌باشد.

ج‌) آمادگی‌ بهتر تیپ32 انصارالحسین‌(ع‌) نسبت‌ به‌ سایر یگان‌ها برای‌ اجرای‌  این عملیات‌.(5) 

 

 
در این عملیات ، گردان سوم از تیپ 601 پیاده دشمن متحمل تلفات و خسارات فراوانی شد و حدود 70 تا 80 درصد منهدم شد و 30 تن از افراد دشمن نیز به اسارت درآمدند. همچنین 3 بولدوزر و تعدادی لودر و وسایل نقلیه دشمن منهدم گردید. از نیروهای خودی 17 تن به شهادت رسیدند که حاج محسن عینعلی فرمانده گردان 153 حضرت قاسم(ع) و حاج رضا شکری‌پور فرمانده گردان 154 حضرت علی اکبر (ع) از جمله آنان بودند و 240 تن مجروح و 35 تن نیز مفقود شدند.

 

عملیات محدود انصار نتایج دیگری در پی داشت که بدین شرح است :
1 _ انصراف دشمن از ادامۀ احداث خاک ریز ( جاده نصر) و اتصال پدغربی جزیره جنوبی به پد الهویدی .
2 _ اسیران دست گیر شده به اتفاق می گفتند که این عملیات ، عملیات مورد نظر عراق را در جزیره منتفی کرد.
3 _ عراق آگاه شد که ایران در جزیره صرفاً موضع انفعالی ندارد که همین امر موجب کاهش روحیه تهاجمی و قدرت نمایی دشمن شد.(6)

 


*هرگاه‌ دشمن‌ با هر نوع‌ فعالیت‌ و آرایشی‌ موجب‌ شود که‌ علاوه‌ بر دید و تیر کنونی‌ خود، دید و تیر جدیدی‌ از سمت‌ دیگر نسبت‌ به‌ مواضع‌ خودی‌ بدست‌ آورد، جناح‌ جدیدی‌ برای‌ نیروهای‌ خودی‌ ایجاد می‌شود که‌ در نتیجه‌ این‌ نیروها ناچار به‌ عقب‌نشینی‌ خواهند شد. اتصال‌ خاک‌ریز جدید(جاده‌ صفر) به‌ پد الهویدی‌ نیز چنین‌ وضعی‌(ایجاد جناحی‌ جدید) را در پی‌داشت‌.

 

منابع:

1- اردستانی،حسین، تجزیه تحلیل جنگ ایران وعراقف کتاب تنبیه متجاوز، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ص 225.

2- روزشمارجنگ ایران وعراق، کتاب چهل و سوم، در تدارک عملیات سرنوشت ساز، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1378،ص705.

3-سند شماره‌ 336 مرکز مطالعات‌ و تحقیقات‌ جنگ‌: "عملیات‌ محدود در جزیره‌ مجنون‌"، گزارش‌ راوی‌ قرارگاه‌ کربلا، راوی‌: عبدالله‌ درویشی‌ ، ص‌ص‌ 101 تا 102؛ وـ سند شماره‌ 1252 مرکز مطالعات‌ و تحقیقات‌ جنگ‌: دفترچه‌ ثبت‌ جنگ‌ راوی‌ قرارگاه‌ نصرت‌ در عملیات‌ جزیره‌ جنوبی‌ مجنون‌، راوی‌: عبدالله‌ درویشی‌، 19/6/1365 تا 18/7/1365، ص‌ص‌ 17 تا 25؛ وـ مرکز مطالعات‌ و تحقیقات‌ جنگ‌، جنگ در سال 65 (تهران‌: سپاه پاسداران)، 1367، صص 186 و 187.

4-سند شماره 122613 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، "شرح وقایع عملیات در جزیره مجنون" واحد اطلاعات نظامی قرارگاه کربلای2(نصرت) 1365/6/20،صص1و2 وماخذ 3،صص112و113.

5ـ ماخذ شماره 3، ص‌ 54 تا 57 و ص‌ 94 و 95؛

6ـ سند شماره‌ 336 مرکز مطالعات‌ و تحقیقات‌ جنگ‌: "گزارش‌ از جزیره‌ مجنون‌، مهر 1365"، راوی‌: عبدالله‌ درویشی‌، ص‌ص‌ 108 و 109.

 

عکس‌های مرتبط: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



30 شهريور

روزشمار اسناد سازمان ملل



30 شهريور

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران