ارمغانی از گذشته، برای نسل امروز و آینده

چاپلینک ثابت
پیشنهادی به محققین تاریخ دفاع مقدس

 

نادر نوروزشاد

 

به‌رغم آن‌که روز 31 شهریور سال 59 با حمله هوایی عراق به شهرهای مختلف ایران به‌عنوان روز آغاز رسمی جنگ شناخته می‌شود، باید دانست که از ابتدای سال 59 تجاوزات مرزی دشمن با هدف اشغال و آزمایش توان رزمی نیروهای ایران آغاز شده بود. از نیمه دوم مردادماه سال 1359، جنگ و تجاوز نظامی عراق علیه ایران یک سطح بالاتر رفت و جدی‌تر شد. در اوایل شهریورماه شدت گرفت و همزمان وزارت امور خارجه عراق ادعاهای خود علیه ایران را به‌عنوان سند سازمان ملل منتشر ساخت.

 

در شهریور 59 درحالی‌که برخی از پاسگاه‌ها و ارتفاعات مرزی ایران به اشغال ارتش عراق درآمده و آرایش دشمن در پشت مرز، آرایشی تهاجمی است؛ هیچ اخطار و هشدار و اعتراض قابل‌توجهی از سوی دستگاه دیپلماسی کشور خطاب به عراق یا جامعه بین‌الملل صادر نشده است. (به روزشمار وقایع جنگ و روزشمار اسناد سازمان ملل در همین سایت مراجعه شود)

 

ارتش ایران نیز به دلایل مختلف - که بعضاً معتقدند ناشی از کاربرد ارتش در سرکوب تظاهرات داخلی در ایام انقلاب و سپس مشغولیت در مناطق بحران‌زده کردستان و گنبد و نهایتاً کودتای نافرجام نقاب (نوژه) بود- از انسجام و آمادگی و روحیه و آموزش و سازمان و لجستیک لازم برای درگیر شدن در یک جنگ تمام‌عیار در مقابل عراق برخوردار نبود.

 

طی روزهای مرداد و شهریور سال 59 ردپایی از تحرکات دیپلماتیک ایران برای کاهش تنش یا اثبات حقانیت مشاهده نمی‌شود. تصمیم‌گیری و اقدامات نظامی نیز در حدی نیست که پاسخگوی تهدید مورد انتظار باشد.

 

به نظر می‌رسد با مطالعه دقیق بر روند "تضعیف توان داخلی کشور" و "بی‌توجهی به توان دیپلماسی در بیرون کشور"، می‌توان به رهیافت‌های جدیدی برای آینده دست پیدا کرد.

 

تجربه گران‌سنگ دفاع مقدس اگرچه به لحاظ نفس دفاع و غیرت و حمیّت ملی، مقدس و افتخارآمیز است؛ اما به لحاظ روند پیدایش تهدید باید به‌طورجدی موردمطالعه محققین و اندیشمندان قرار گیرد.

اشتغال و سرگرمی نیروی نظامی به مسائل داخلی، بروز گسست بین مردم انقلابی و ارتش، عدم توجه به توان دیپلماسی با شعارهای به‌ظاهر انقلابی، جدی نگرفتن نشانه‌های تهدید، تصور نادرست از قدرت خودی و دشمن، و مسائلی ازاین‌دست؛ در دوران شش‌ماهه اول سال 1359 به‌وفور دیده می‌شود.

 

تلاش‌های جسته‌گریخته برخی فرماندهان ارتش و سپاه برای غلبه بر این نقاط ضعف، و تیزبینی و هشدارها و حمایت‌های رهبر فقید انقلاب برای حفظ انسجام ارتش و استحکام ارتباط آن با مردم، نتیجه چندانی نمی‌دهد. زیرا در همین مقطع (19 مرداد 59) کودتای نظامی شکل می‌گیرد و بحران داخلی کردستان و خوزستان نیز مجدداً به اوج می‌رسد و درنهایت، تجاوز گسترده دشمن بدون آمادگی خودی آغاز می‌شود.

 

گرچه، دفاع با مشارکت تمام مردم و با جان‌فشانی نیروهای مسلح اعم از ژاندارمری و ارتش و سپاه و نیروهای مردمی به‌سرعت شکل گرفت و مانع از آن شد تا دشمن به تمام اهداف خود یعنی جداسازی خوزستان از ایران نائل شود، اما هزینه چنین دستاوردی با تقدیم هزاران شهید و آوارگی صدها هزار نفر و تخریب ده‌ها شهر و روستا در مقایسه با آنچه از دفاع مورد انتظار است، بسیار بالا بود.

 

عوامل مهمی نظیر: غفلت از دشمن، مغرور شدن به خود، عدم درک تغییر شرایط در نقشه ژئوپلیتیک، عدم اعتقاد به مذاکره و روش‌های دیپلماتیک، عدم آمادگی نظامی (آموزش، تجهیزات، سازمان، مانور)، اشتغال نیروهای مسلح به مسائل داخلی و ... باید به‌عنوان تجارب عظیم هشت سال دفاع مقدس مورد مطالعه و دقت پژوهشگران در نسل‌های امروز و آینده قرار گیرد تا خدای ناخواسته تجربه تلخ حاصل از آن دوران بار دیگر تکرار نشود.

 

محققان باید نقش دشمن خارجی را در ایجاد چنین شرایطی به عنوان یک فرضیه مورد تحلیل و بررسی قرار دهند. سادگی و بازی خوردن عوامل داخلی اعم از طرفداران انقلاب و مخالفین آن، به عنوان عامل تشدیدکننده باید مطالعه و بررسی شود و در نهایت به این نتیجه برسیم که چه عواملی باعث شد تا دشمن اندیشه تجاوز و جنگ را در ذهن خود بپروراند؟

به عبارت دیگر، "بازدارندگی" از چه طرقی آسیب دید؟

آیا در تمام موارد، دشمن موفق به رخنه در صفوف داخلی شده بود یا افراط گرایی و عدم توجه به اولویتها و خطرات بزرگتر، و مسایلی از این دست، در پرورش امید و روحیه دشمن موثر بوده است؟

 

این نوشته، در پی اثبات هیچ فرضیه ای نیست. در پی مطالعه اسناد و وقایع این روزهای حساس (مرداد و شهریور 59) صرفا قصد آن دارم تا اهمیت و ضرورت توجه به این نکات را برای نسل جوان و آینده گوشزد کنم.

 

دسته بندی اخبار: 
یادداشت

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



30 شهريور

روزشمار اسناد سازمان ملل



30 شهريور

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران