مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

استفادۀ عراق از سلاح‌های شیمیایی در عملیات والفجر8

چاپلینک ثابت

سلاح‏های شیمیایی ازجمله سلاح‏های غیرمتعارفی است که عراق باوجود ممنوعیت قانونی، بیشترین استفاده را از آنها کرد. استفاده از این سلاح‏ها در جنگ خسارات جبران ‏ناپذیری را به نیروهای طرف مقابل وارد می‏‌کند و توان نظامی آن را به‌شدت کاهش می‌دهد. براثر به‌کارگیری این سلاح، افزون بر اینکه تعداد زیادی از نیروهای دشمن قابلیت عملیاتی خود را از دست می‌دهند یا مجبور به ترک منطقه جنگی می‌شوند، بخش قابل‌توجهی از امکانات پشت جبهه نیز برای درمان مصدومان این سلاح‌ها به کار گرفته می‌شوند. این سلاح‌ها همچنین، اثرات روانی قابل‌توجهی بر نیروی مورد حمله وارد می‌آورند.

در طول جنگ هشت‌ساله، توسل عراق به سلاح‌های شیمیایی ازجمله تاکتیک‌های ارتش این کشور برای پوشش نقاط ضعف نیروهای زمینی‌اش دربرابر حملات زمینی ایران بود. بعد از آزادسازی خرمشهر، ارتش عراق تقریباً در تمامی عملیات‏های ایران از این حربه استفاده کرد. همچنین، در عملیات والفجر8، با توجه به شکست سختی که متحمل شده و اهمیت استراتژیکی مناطقی که از دست داده بود، حجم گسترده‏‌ای از این سلاح را به کار برد. وسعت مناطق آلوده شده، تنوع عوامل به‌کاررفته و تداوم استفاده از این سلاح‏ها، طی این عملیات در طول جنگ بی‌سابقه بود و از این طریق، تلفات شدیدی به نیروهای خودی وارد شد.

اما "گزارش دفتر تحقیقات بهداری قرارگاه کربلا در زمینه جنگ شیمیایی در عملیات والفجر8" درخصوص این حملات شیمیایی عراق بسیار مفصل و دقیق است. این گزارش که در تاریخ 21 اسفند 64 تهیه شده، شامل "شرایط مناسب جوی و جغرافیایی"، "ارزیابی تقریبی از حمله شیمیایی دشمن"، "عوامل مؤثر در کاهش یا افزایش مصدومیت‌ها مانند آموزش/ پدافند/ درمان"، "توضیحاتی درباره حمله شیمیایی دشمن" و "سیر پیشرفت عراق در حملات شیمیایی" می‌باشد. مطالعه این گزارش نشان می‌دهد که ارتش عراق علاوه بر استفاده بی‌محابا از عوامل شیمیایی، از کمک‌های تجهیزاتی سایر کشورها درخصوص آشکارسازهای مدرن نیز برخوردار بوده است و نیروهای خودی در پی دستیابی به این تجهیزات به‌صورت غنیمتی و کپی‌برداری از آن  بوده‌اند.

در ابتدای این گزارش آمده است:

«در تاریخ 23 و 24 بهمن‌ماه سال 1364 در منطقه عملیاتی والفجر8، به‌ویژه فاو و حاشیه اروندرود، هواپیماها و توپخانه‏‌های عراقی حملات شیمیایی متعددی را انجام دادند که مهم‌ترین و مؤثرترین آنها در روز 23 بهمن ساعت 5 بعدازظهر در منطقه فاو صورت گرفت.

در مرحلۀ نخست، بین چهارده تا هجده فروند هواپیما به منطقه حمله کردند که در کمتر از یک ساعت، تعداد آنها به 32 فروند رسید. آنها به‌صورت دسته‌جمعی با هم پرواز می‌کردند و به فاصله کوتاهی پس از بمباران یک دسته، دسته بعدی به منطقه وارد می‌شوند. نتیجه این روش آن بود که پس از مدت کوتاهی، منطقه با غلظت بالایی آلوده می‏شد.

عوامل مصرف شده عبارت بودند از:

  1. خردل؛
  2. اعصاب؛
  3. سیانور؛
  4. خفه کننده؛
  5. یک نوع گاز خفه کننده ناشناخته که کلرین و فشرن و کلرپین هم نیست؛ و
  6. یک عامل ناشناخته عصبی که برای نخستین بار در این عملیات به کار گرفته شد و ما آن را با نام عامل VX نام‏گذاری کردیم.

به احتمال قوی، سموم دیگری نیز که هیچ‏گونه استاندارد نظامی جنگ شیمیایی را ندارند و شاید ناخالصی و فضولات سمی کارخانجات شیمیایی باشند، همراه با سموم مزبور مصرف شدند. بدین خاطر، انواع نشانه‏‌های بالینی در مجروحان مشاهده می‏‌شد.

در حین بمباران شیمیایی، بمباران با بمب‏های معمولی نیز صورت می‏گرفت. ازاین‌رو، علت آسیب شدید و شهادت برخی از برادران، درواقع تزریق شدن سم از این راه به داخل خون بود.

ازآنجاکه انواع عوامل سمی مزبور به‌طور همزمان مورد استفاده قرار گرفتند، در یک رزمنده، هم نشانه‏های مسمومیت با خردل، هم سیانور و هم اعصاب مشاهده شد.»

در این گزارش درخصوص "ارزیابی از حمله شیمیایی عراق" نیز آمده است:

«آنها با این اقدام توانستند در مدت کوتاهی، نیروهای زیادی را به پشت جبهه تخلیه کنند. با مقایسه آمار مجروحان شیمیایی و عادی در روزهای نخست عملیات، متوجه خواهید شد که تأثیر حمله شیمیایی بیشتر از مجموع حملات عادی است و جای بسی تأسف است که هنوز سلاح‏های شیمیایی به‌عنوان یک موضوع فرعی در ذهن مسئولان نظامی مطرح است!»

در بخش دیگری از این گزارش آمده است:

«مجروحان عادی که از آغاز عملیات والفجر8 (یعنی 21/ 11/ 64 تا 25/ 11/ 64 ) به پشت جبهه تخلیه شدند، با در نظر گرفتن بیمارستان‌ها و نقاهت‌گاه‌ها جمعاً بالغ بر سیزده هزار نفر می‌شدند، درحالی‌که تنها با دو حمله شیمیایی وسیع در مدت سه روز (23 و 24 و 25/ 11/ 64)، متجاوز از نه هزار نفر مجروح شیمیایی به پشت جبهه تخلیه شدند. ... باید توجه کرد که هرچند تلفات بمب شیمیایی زیاد نیست، اما قدرت آن در ازکارانداختن و ناتوان کردن نیرو به مراتب از سلاح‌های عادی بیشتر است.»

در انتهای این گزارش، سیر پیشرفت عراق در حملات شیمیایی چنین بیان می‌شود:

«اطلاعاتی که از یک خلبان عراقی که دو بار بمباران شیمیایی انجام داده بود و نیز یک افسر مسئول پدافند واحد شیمیایی تیپ به دست آوردیم، موارد زیر را روشن کرد:

  • تشکیلات آفندی و پدافندی واحد شیمیایی – میکروبی در عراق بسیار قوی است و اساتید و کارشناسان دانشگاهی روی آن کار می‌کنند؛
  • قسمت درخور توجهی از گازهای سمی در داخل خود عراق و با کمک مستشاران خارجی تولید می‌شود؛
  • از نظر امنیتی، از تشکیلات آفندی مراقبت خاصی می‌شود و حتی خلبانان هم نمی‌دانند که چه نوع بمب شیمیایی را حمل می‌کنند و این بمب چه ویژگی دارد. برای امنیت بیشتر، رژیم عراق حتی به این خلبانان ماسک و لباس مخصوص ضد گاز و قوطی امداد نمی‌دهد؛
  • هر هواپیما معمولاً شش بمب 250 کیلویی یا چهار بمب پانصد کیلویی حاوی گاز شیمیایی را حمل می‌کند؛
  • ازنظر آشکارسازی و هشدار به نیروهای خودی (عراق)، در این عملیات، ارتش عراق تجهیزات مدرنی به منطقه وارد کرد. نمونه آن یک ماشین بی‌سیم‌دار و از نوع روسی است که کار آشکارسازی و هشدار را به‌طور خودکار انجام می‌دهد و تجهیزات حساسی بر روی آن سوار شده است که می‌تواند با توجه به تشخیص غلظت گازها، در ارتباط با تشخیص نوع عامل در مجروحان شیمیایی و درمان صحیح‌تر آنان بسیار مفید باشد. از مشخصات دیگر ماشین مزبور شلیک شهاب توسط آن است. باید یادآور شد که تنها چهار دستگاه از این ماشین به منطقه وارد شد که در محل‌های زیر مستقرند:
  1. قرارگاه لشکر 26 (کارخانه نمک)
  2. قرارگاه تیپ 110
  3. قرارگاه تیپ 111
  4. قرارگاه تیپ 104  (مأمور به لشکر 15)

از مسئولان خواهشمندیم که به هر صورت ممکن، این ماشین‌ها و تجهیزات آنها و نیز تجهیزات دیگر تحقیقاتی واحد شیمیایی عراق را که در محل‌های مزبور به تصرف رزمندگان اسلام درآمده است، در اختیار دفتر تحقیقات بهداری ق کربلا قرار دهند تا با بررسی دقیق آنها بتوانیم پادزهرهای مورد نیاز را جهت درمان مجروحان تهیه کنیم.»

در پایان، ضمن تأکید بر ضعف عراق در زمینه پدافند و درمان تأکید می‌کند که :

«مسئولان باید در اسرع وقت برنامه‌ریزی مفصلی در مورد پدافند شیمیایی ما بکنند؛ در غیر این صورت در آینده ضربات غافلگیرکننده‌ای از دشمن خواهیم خورد.»

(گزارش دفتر تحقیقات بهداری قرارگاه کربلا در زمینه جنگ شیمیایی در عملیات والفجر8، فصلنامه نگین ایران، شماره 3، زمستان 1381، صص 164-159).

 

 


 

دسته بندی اخبار: 
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید