امدادگران بی‌ادعا

چاپلینک ثابت
شکل‌گیری و نقش‌آفرینی واحد بهداری سپاه در مسیر جنگ تحمیلی

 

یکی از نتایج ارزشمند جنگ، سازماندهی تدریجی سپاه پاسداران به عنوان یک سازمان کارآمد نظامی در طول 8 سال دفاع مقدس بوده است. یگان‌ها و رسته‌های مختلف سپاه، به طور تدریجی و در گذرگاه جنگ شکل گرفته و آبدیده شدند.

 

واحد بهداری سپاه پاسداران نیز از این قاعده مستثنی نبود. با شروع جنگ و حضور سپاه به عنوان استوانه دفاعی کشور، هر کجا خط دفاع از تجاوز دشمن توسط سپاه پاسداران شکل می‌گرفت کمی عقب‌تر از خط، با وجود مشقت‌ها و کمبودهایی که وجود داشت، واحد بهداری نیز تشکیل شده و به مداوای مجروحین جنگ می‌پرداخت.

 

همان‌طور که می‌دانیم در ماه‌های آغازین جنگ، به دلیل حاکمیت تفکر کلاسیک و سیاست‌های نظامی بنی‌صدر، نیروهای نظامی ایران توفیق چندانی در عفب راندن نیروهای عراقی کسب نکرده بودند. اما با گذشت زمان و خصوصاً پس از عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا توسط امام خمینی(ره)، عرصه برای نیروهای انقلابی و مردمی در جنگ فراهم گردید. در همین چارچوب، سپاه پاسداران با رویکرد نظامی جدید که برخاسته از جوهره انقلاب اسلامی و روحیه مذهبی و انقلابی مردم ایران بود، توانست ابتکار عمل را در جبهه‌های جنگ بدست بگیرد و با نگاه اعتقادی و انقلابی، پیروزی‌های بزرگی را به ارمغان بیاورد. در واقع یکی از ویژگی‌های بارز سپاه در مقابله با دشمن، شکستن قواعد کلاسیک جنگی روز دنیا بود که با مطالعه چگونگی تکوین سپاه، این خصیصه را می‌توان در اجزاء مختلف ساختار آن مشاهده کرد.

 

واحد بهداری سپاه پاسداران نیز مانند دیگر اجزای سپاه با همین روحیه و نگاه به جنگ، توانست به خوبی وظیفه پشتیبانی از نیروهای رزمنده را ایفا نماید. واحد بهداری در سازمان‌های نظامی دنیا، اصولاً به عنوان یک واحد پشتیبانی خدمات رزمی محسوب می‌شود. نحوه و سیستم آرایش و حضور عناصر و فضاهای آن در جنگ در قالب ارتش‌های کلاسیک دنیا معلوم و معین است، اما بهداری سپاه پاسداران همان طور که ذکر شد یک نهاد نظامی انقلابی بود و بسیار متفاوت و موفق عمل کرد. به طور مثال، پست امدادگران در ارتش‌های کلاسیک، در فاصله 5،4 کیلومتری خط برپا می‌شود که این فاصله در بهداری سپاه پاسداران، به گواه اسناد موجود، 150 الی 200 متر بود. ایستگاه‌های تخلیه و درمان یا همان اورژانس یگان‌ها، اگر در ارتش‌های کلاسیک با فاصله 30 کیلومتری خط تشکیل می‌شد، این فاصله در جنگ ایران و عراق به 2 الی 4 کیلومتر تقلیل یافت و بیمارستان‌های متحرک و صحرایی که عموماً در فاصله حدود 45 کیلومتری خط احداث می‌شدند در جنگ ما در فاصله 15 کیلومتری برپا می‌شدند.

 

 

گواه عملکرد موفق و خالصانه بهداری سپاه در دفاع مقدس همین نزدیکی بیش از حد به خط و رزمندگان است؛ به طوری که در عملیات کربلای 5 ، تعدادی از مسئولین بهداری لشکر‌ها در کنار کانال ماهی، فرمان حق را لبیک گفتند که نمونه آن شهید اتحادی، مسئول بهداری لشکر ثارا...، شهید آذریان مسئول بهداری سپاه دوم سیدالشهدا و شهید دکتر صادقیان که در 5ضلعی به شهادت رسیدند و در مجموع بالغ بر 100 شهید بهداری در عملیات کربلای 5 به شهادت رسیدند. با شهادت بیش از 200 نفر از واحد بهداری لشکر 10 سیدالشهدا در سال‌های آغازین جنگ که با توجه به ماهیت بهداری و پشتیبان بودن آن، از پاکباختگی و شجاعت پرسنل این واحد در طول جنگ حکایت دارد.

 

واحد بهداری سپاه پاسداران در طول 8 سال دفاع مقدس به دلیل عواملی که در ذیل می‌آید بیش از حد تصور و محاسبه، میزبان مجروحین رزمنده بوده است:

1. حجم گسترده بمباران‌های هوایی دشمن؛

2. آتش‌های سنگین و نامحدود توپخانه و ادوات دشمن در عملیات‌ها؛

3. به کارگیری گسترده سلاح‌های مختلف شیمیایی توسط دشمن؛

4. کوتاه بودن دوره‌های آموزشی رزمندگان و بالطبع عدم رعایت دقیق موارد ایمنی؛

5. تعداد زیاد نیروی داوطلب خودی.

 

البته در کنار مسائلی که ذکر شد، بهداری سپاه نیز مانند دیگر بخش‌های نیروهای دفاعی کشور از مشکلات زیادی رنج می‌برد که کمبود امکانات موتوری و اورژانسی برای انتقال مجروحین به بیمارستان‌ها، بارزترین این کمبودها بود. عدم تأمین تجهیزات دارویی و درمانی برای مداوای مجروحین نیز یکی دیگر از این مشکلات بود که با همکاری وزارت سپاه و وزارت بهداری تأمین داروها به سختی امکان‌پذیر شد. کمبود پرسنل آموزش دیده و متخصص نیز مشکل دیگری بود . برآیند این مشکلات باعث شد در برهه‌ای از جنگ، طرح ادغام بهداری‌های سپاه و ارتش به عنوان راه‌حلی برای فائق آمدن بر مشکلات پیشنهاد شود که به دلیل زمان‌گیر بودن آن و فقدان شرایط طبیعی برای اجرای این طرح، بهداری سپاه با چارت خدماتی پیشین به کار خود ادامه داد.

 

واحد بهداری سپاه پاسداران در جنگ شامل قسمت‌های تخصصی درمان، دارو و تجهیزات پزشکی، بهداشت، ش.م.ر، امداد و انتقال و دفتر تحقیقات بود و زیرمجموعه‌هایی با عنوان بهداری‌های لشکر داشت که مسئولیت بهداشت و امداد لشکرها را به عهده داشتند و زیر نظر آنها واحدهای بهداری و بهداشت تیپ‌ها و سپس پست‌های امدادی به امر خطیر بهداری در جنگ می‌پرداختند.

 

اهمیت این واحد در جنگ سبب شد در سال 1362 شورای عالی سپاه پاسداران، استقلال بهداری کل سپاه پاسداران را تصویب کند و اینکه این واحد مستقیماً زیر نظر رییس ستاد مرکزی انجام وظیفه می‌نماید.

 

مسئله دیگری که وجود داشت فقدان عقبه مناسب و کافی برای بهداری سپاه بود که پایگاه‌های آن به دلیل نزیکی به خط دفاعی، حداکثر تا 20 کیلومتری خطوط دفاعی انجام وظیفه می‌کردند. به جز آن، در سطح استان‌ها و شهرستان‌های دیگر توان کافی برای ارائه خدمات درمانی به مجروحین و آسیب‌دیدگان جنگ وجود نداشت که این مهم باعث شد در سال 1363 مرکز امداد پزشکی سپاه پاسداران به عنوان تشکیلاتی وابسته به بهداری سپاه پاسداران در مرکز هر منطقه یا استان تشکیل شوند. هدف کلی ازتأسیس این نهاد، راهنمایی، پذیرش، پیگیری، ترخیص و درمان مصدومین و مجروحین حین مأموریت‌های سپاه بود که البته در اکثر موارد، مشاوره و راهنمایی بیماران عادی نیز توسط این واحد انجام می‌گرفت. تهیه و تنظیم آمار مجروحین جنگی با هماهنگی مسئولین ذی‌ربط و ارائه آن به مقام قانونی نیز از دیگر خدمات این مجموعه بود.

 

در کنار تنوع و تعدد مسئولیت‌ها و وظایفی که بهداری سپاه با آنها درگیر بود، یکی از موضوعاتی که از همان سال‌های ابتدایی جنگ، به طور ویژه فکر و ذهن مسئولین بهداری را به خود مشغول ساخت، استفاده ارتش عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه رزمندگان اسلام بود. عدم آمادگی ذهنی و فقدان توانمندی‌های لازم برای مقابله با بکارگیری حجم گسترده سلاح‌های شیمیایی توسط عراق علیه نیروهای داوطلبی که از آموزش‌های لازم برای مواجهه با این پدیده برخوردار نبودند، کار را برای بهداری سپاه به غایت دشوار ساخته بود. کسب تجارب لازم و دستیابی به ابتکارات و نوآوری‌های ویژه در مقابله با حملات شیمیایی دشمن، از جمله دستاوردهای موفق بهداری سپاه در جنگ محسوب می‌شود. 

 

دسته بندی اخبار: 
گزارش
یادداشت
برچسب ها: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



30 مرداد

روزشمار اسناد سازمان ملل



30 مرداد

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران