مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 24 تیر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

خاطره همسر «سرلشکر رحیم صفوی» از خبر درگذشت امام خمینی/ تلخ‌ترین روزهای فرمانده

چاپلینک ثابت
تورقی در کتاب «همراه»

«همراه» عنوان اثری است به قلم زهرا اردستانی که روایت دکتر مهرشاد شبابی از همراهی با سردار سرلشکر یحیی رحیم صفوی در دوران دفاع مقدس را بیان می‌کند.

 

در بخشی از این کتاب به ارتحال امام خمینی و اعلام خبر درگذشت بنیان‌گذار کبیر انقلاب از سوی سرلشکر صفوی اشاره می‌شود که در ذیل می‌آید:

 

جام زهر

ماه‌های اول سال 67 گذشت. 27 تیرماه بود. داشتم برای بچه‌ها صبحانه درست می‌کردم رادیو هم روشن بود. آهنگ اخبار ساعت 8 را زدند و گوینده بی‌مقدمه خبر قبول قطعنامه 598 از طرف امام را اعلام کرد. مات و مبهوت شدم. باورم نمی‌شد. اصلا امام در آن زمان راضی به موافقت با قطعنامه شوند. تاب نداشتم؛ باید می‌فهمیدم موضوع چیست. چرا امام گفتند جام زهر را نوشیدم؟ باید با رحیم حرف می‌زدم تهران نبود. بالاخره بعد از مدتی تلاش موفق شدم با او تلفنی حرف بزنم. برای اولین بار احساس کردم اختلاف ریشه‌ای بین او و بعضی از مسئولان نظام وجود دارد به‌هیچ‌وجه موافق پذیرش قطعنامه در آن زمان نبود و قائل به این امر بود که می‌بایست جنگ در موقعیت برتر ایران تمام می‌شد.

 

همچنین معتقد بود گزارش مسئولان درباره شرایط کشور و جنگ سبب شد امام قطعنامه را به این صورت بپذیرد. بااین‌حال گفت: «ما مطیع تصمیم امامیم.» شنیدن این خبر، شوک عجیبی به همه ما بر و بچه‌های سپاه وارد کرد. همه ناراحت بودیم و انتظار چنین اتفاقی را نداشتیم. ما می‌گفتیم راه قدس از کربلا می‌گذرد و پایان جنگ در قدس است ولی از مسائل پشت پرده بی‌خبر بودیم.


در شهرک فقط خانواده‌های سپاهی زندگی نمی‌کردند. بعضی از خانواده‌های وزرا و غیرنظامی‌ها هم آنجا ساکن بودند. همسر یکی از همین مسئولان غیر سپاهی، قبل از ظهر به من زنگ زد و گفت دیدید خیانت سپاهی‌ها سبب شد امام مجبور شوند قطعنامه را بپذیرند. منظورش نامه آقای رضایی به امام بود. گفتم: «من از کم و کیف این ماجرا بی‌خبرم اما به قول آقا رحیم، وقتی ولی‌فقیه چیزی رو پذیرفت ما باید تسلیم باشیم. این حرف‌ها فقط فضا رو متشنج می‌کنه.» گفت: «خب، بله. برادران سپاهی باید یه جوری سرپوش بذارن رو کاراشون. امام که بی‌جهت قطعنامه رو نپذیرفتن. حتما اتفاقی افتاده و مجبور شدن.»


آن خانم از جریان نامه آقای رضایی به امام مطلع بود و فکر می‌کرد علت تصمیم امام آن نامه بوده است.


برای نماز مغرب و عشاء رفتم مسجد شهرک. شرایط خوبی نبود. همسران سپاهی‌ها دولتی‌ها را متهم می‌کردند. آن‌ها هم از جریان صحبت‌های آقای هاشمی با امام مطلع بودند و قضیه را طور دیگری تحلیل می‌کردند. به‌هرحال اطلاعات هر دو طرف خام بود و با استناد به آن‌همدیگر را متهم می‌کردند. آن روزها خیلی تلخ بود. اولین باری بود که می‌دیدم خانواده‌ها مقابل هم قرار می‌گیرند ولی قطعا امام شخصیتی نبود که بر اساس یک نامه تصمیم بگیرد یا کسی بتواند با استفاده از نامه آقای رضایی او را فریب دهد و به‌ چنین تصمیمی برساند.

 

حتما مسائل دیگری پشت پرده وجود داشت و ما از آن‌ها بی‌خبر بودیم.

 

سعی کردم قضاوتی نکنم و منتظر آمدن رحیم و تحلیل‌های او باشم. هرچند رحیم وقتی برگشت هم حاضر نشد در این مورد حرفی بزند. خودش را محکوم‌به سکوتی تلخ کرده بود. من کنجکاوی و حتی اصرار هم کردم اما او جز همان حرف قبل که باید تسلیم بود، هیچ حرف جدیدی نزد. از من هم خواست وارد این بحث نشوم. وقتی این‌طوری حرف می‌زد، یعنی جایی برای چانه‌زنی نیست. فقط گفت: «جنگ‌ها را رهبران سیاسی شروع می‌کنند و رهبران سیاسی هم تمام می‌کنند، صدام شروع کرد و ما مجبور به دفاع شدیم. الآن هم که تصمیم به قبول قطعنامه گرفته‌شده ما نظامی‌ها مجبور به عمل به تکلیفیم.»


مدتی که از پذیرش قطعنامه گذشت، احساسم نسبت به آن تغییر کرد و دیگر ناراحت نبودم. بین مردم هم که رفت‌وآمد می‌کردم، عده‌ای از اینکه دیگر نباید منتظر خبر شهادت جوان‌ها باشند خوشحال بودند. عده‌ای دیگر هم امیدوار بودند با پایان جنگ وضعیت اقتصادی جامعه سروسامان بگیرد. بعضی‌ها هم می‌گفتند کشور به یک ثباتی خواهید رسید. خلاصه بسیاری از مردم به دلایل مختلف از پایان جنگ راضی بودند. درواقع رضایت و شادی مردم، نظرم را تغییر داد. ترجیح دادم دلم را به شادی ثباتی آن‌ها خوش کنم و بپذیرم که جنگ تمام‌شده است و باید تمام می‌شد.

 

حواسم به واقعیت هم بود که جنگ تبعات اجتماعی بدی دارد و پایانش، می‌تواند از میزان این مشکلات کم کند. البته این سؤال هم بجا بود: "چه اتفاقی افتاد که امام پذیرفت؟" امامی که همیشه شعارهایی چون "جنگ جنگ تا پیروزی " را باصلابت و محکم می‌گفت ملتی که ایمان دارد هرگز بازنده نیست و دشمن را از پا درآورد، چرا یک‌باره چنین کاری کرد؟


بعد از پذیرش قطعنامه، رحیم و بقیه فرمانده‌ها تا حدود یک سال، به مناطق جنگی رفت‌وآمد داشتند و نیروهای ایران مرزها را ترک نکردند. صدام هم بعد آن قطعنامه 598 از سوی ایران بار دیگر برای اشغال خرمشهر به مرزهای ما هجوم آورد. منافقین نیز از داخل عراق با چندین دستگاه تانک و نفربر به سمت کرمانشاه حرکت کردند که در پی آن عملیات مرصاد اجرا شد. رحیم به‌شدت درگیر مقابله با این حملات بود که سرانجام دشمن با مقاومت رزمندگان در هر دو ناحیه شکست بزرگی خورد.

 

هجران

روزهای پراسترسی بود. امام بیمار بود و همه مردم دل‌نگران. من هم مثل همه آن‌ها گوش و چشمم به رادیو و تلویزیون و زبانم به ذکر و دعا بود. اتفاقا دایی‌ام هم بیمار شده و در خانه ما بود. روزها به همین شکل می‌گذشت تا اینکه صبح زود چهارده خرداد صدای تلفن بلند شد. باعجله دویدم سمتش. بچه‌ها و دایی خواب بودند و نمی‌خواستم بیدار شوند. گوشی را برداشتم. رحیم بود. بلندبلند گریه می‌کرد و حرف می‌زد. خبر رحلت امام را داد.

 

اصلا فراموش کردم دایی و بچه‌ها خوابند. فریاد و ناله‌ام بلند شد. از جیغ‌وداد من دایی هم بیدار شد. تا نیم ساعت حالم را نمی‌فهمیدم و بی‌وقفه گریه می‌کردم. رحیم نمی‌توانست برای شرکت در مراسم و تشییع‌جنازه بیاید. باید یکی، دو نفر از فرمانده‌ها در مناطق غرب و جنوب کشور می‌ماندند. با رحلت امام خطر حمله دوباره دشمن و منافق‌ها وجود داشت و باید از مرزها مراقبت می‌شد. رحیم هم جزو کسانی بود که باید در منطقه می‌ماند. برایش سخت بود ولی چاره‌ای نداشت. کمی که آرام‌تر شدم، رادیو را روشن کردم هنوز خبر را اعلام نکرده بودند. یکی، دوتا از همسایه‌ها بچه کوچک داشتند. با خودم گفتم حمید را پیش یکی از آن‌ها می‌گذارم و می‌روم برای شرکت در مراسم، اما وقتی فوت امام اعلام عمومی شد کسی توی خانه‌اش نماند همسایه‌ها زودتر از من آماده شرکت در مراسم شدند. همه مردم هم ریختند توی خیابان‌ها.


تصمیم گرفتم بروم خانه ژینوس که توی کردستان باهم دوست شده بودیم. نزدیک مصلی بود و ماشین هم داشت. راحت می‌توانستیم به مصلی برویم، تلفنی از او خواستم بیاید من و بچه‌ها را ببرد خانه‌اش. پروین و اکرم هم به جمع ما اضافه شدند و تا خاک‌سپاری امام که دو، سه روز طول کشید، باهم بودیم. با ماشین ژینوس می‌رفتیم مصلی و برمی‌گشتیم. حالا رفت‌وآمد با این ماشین خودش دیدنی بود. جمعیت زیاد بود و ماشین سانت به سانت حرکت می‌کرد. آن‌هم ماشینی که نه بوق داشت و نه ترمزش درست کار می‌کرد.

 

خیلی سخت بود ولی هر شب بچه‌ها را برمی‌داشتیم می‌رفتیم مصلی؛ برای خاک‌سپاری امام هم هشت، نه نفری با همان ماشین رفتیم بهشت‌زهرا (س). البته آن روز بچه‌ها را نبردیم. خواهر یکی از دوستانم سن زیادی نداشت؛ 14 سالش بود. او ماند خانه و بچه‌ها را هم نگه داشت. خطرش زیاد بود ولی چاره‌ای نداشتم. هیچ‌کس حاضر نبود بماند خانه و بهشت‌زهرا (س) نرود.


چند روز بعد از مراسم خاک‌سپاری، رحیم همراه مسئول دفترش آمد خانه. از در هم که وارد شد هیچ حرفی نزد. حتی سلام و علیک هم با من نکردیم. فضای خیلی سنگینی بود. فقط به هم تسلیت گفتیم. رحیم خیلی حالش بد بود و زیاد گریه می‌کرد. این چند روز تا حدی من تخلیه‌شده بودم اما او نه. آرام‌تر که شد از مسئول دفترش خواست به حاج‌آقا خدابخشی و چند نفر دیگر زنگ بزند تا باهم بروند مرقد امام. آن زمان حاج‌آقا خدابخشی مسئول مرقد امام بود. رحیم برای حفظ امنیت حرم، با آن‌ها جلسه داشت. هماهنگ که شدند، رفت مرقد امام. بعد از چند روز هم دوباره برگشت غرب کشور.

 

فاصله بین پذیرش قطعنامه و رحلت امام بدترین دوران زندگی رحیم بود. ازیک‌طرف پذیرش قطعنامه و از طرفی دیگر حمله به شلمچه و خرمشهر و دیدن آن صحنه‌های دل‌خراش و نامردی‌های دشمن و بعد هم رحلت امام به لحاظ روحی آسیب شدیدی به او وارد کرده بود.

 

رحیم دائم در سکوت بود. من باید تلاش می‌کردم موضوعی پیدا کنم و با او حرف بزنم. این تلخ‌ترین دوران زندگی ما بود. از فشار این مسائل اواخر خرداد سکته خفیف کرد و صورتش تا حدی از حالت عادی خارج شد. اواخر شهریور دوهفته‌ای برای درمان رفت آلمان. خدا را شکر آنجا درمان شد و برگشت.

 

 

منبع: خبرگزاری فارس

دسته بندی اخبار: 
از دیگر رسانه‌ها
اخبار - آثار مرکز

دیدگاه جدیدی بگذارید