مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

خرمشهر، نمادی ماندگار و هویت‌بخش

چاپلینک ثابت

وقایع و رویدادها، مفاهیم و واژه‌ها، تصاویر و عکس‌ها، نام‌ها و نشانه‌ها، خاطرات و روایت‌ها، اسناد و نوشته‌ها، آثار و بقایای برجای‌مانده از دفاع مقدس تاریخ آن را در ذهن و اندیشه نسل جدید شکل می‌دهند. این عوامل و عناصر و نحوه بیان و روایان آن‌ها یکسان نیست و تأثیر یکسانی در شکل دادن به تاریخ این مرزوبوم ایفا نمی‌کنند. حافظه تاریخی ملت‌ها به متأثر از همه آن‌ها و روایت‌های طرح‌شده از موضوع و رویداد و به‌طورکلی دوره‌ای از تاریخ گذشته کشور شکل می‌گیرد.


در شکل دادن به تاریخ کشورها و ملت‌ها هر یک از عوامل فوق و حوادث و نگرش‌ها و روند تحولات بعدی مؤثرند اما نقش برخی از این عوامل برجسته‌تر است. برخی از این عوامل و روایت‌ها بیشتر بر دل می‌نشینند و تأثیرگذاری بیشتری در شکل‌گیری برداشت نسل‌های بعدی از رویدادها و تاریخ گذشته دارند و ماندگاری بیشتری در حافظه تاریخی مردم یک کشور و ملل دیگر می‌گذارند.


پرسش اساسی این است که کدام‌یک از عوامل در شکل‌گیری برداشت مردم یک کشور و نسل‌های بعدی از تاریخ یک ملت و یا دوره‌ای از یک برهه زمانی تأثیر بیشتری دارد؟ عوامل مؤثر چه ویژگی‌هایی دارند و چقدر امکان تقویت آن‌ها میسر است؟


از آغاز جنگ عراق علیه ایران تا پایان آن مردم ایران و جهان شاهد رویدادها و وقایع گوناگون بودند. عملیات‌های کوچک و بزرگ مختلفی در طول هشت سال جنگ از سوی ایران و عراق به اجرا درآمد؛ برخی از آن‌ها موفق و برخی دیگر ناموفق بودند. در دوره‌ای نیروهای عراقی در حال پیشروی بودند و بخشی از خاک ایران را در اختیار گرفتند و در دوره‌ای نیز نیروهای ایرانی بودند که در موقعیت برتر قرار داشتند و بر نیروهای دشمن غلبه یافتند و برگی از رویدادهای جنگ را رقم زدند، شکست و پیروزی هم‌نشین جنگ است. به همان میزان که پیروزی شیرین و مطلوب است، شکست تلخ و مردود به شمار می‌آید اما هر دو در ذهن‌ها می‌مانند و تاریخ جنگ را شکل می‌دهند.


آن‌ها همدیگر را شکل می‌دهند. وجود یکی بدون دیگری برجسته نمی‌شود. معنای ایثار و مقاومت در خرمشهر با شقاوت و خونریزی دشمن برجسته می‌شود.


به‌علاوه هرچقدر رویدادی نتیجه تلاش جمعی و کاری با ایثار و فداکاری بیشتر باشد و یا جمع زیادی از مردم با آن احساس همراهی بکنند و آن را متعلق به خود بدانند، ماندگاری بیشتری در تاریخ خواهد داشت. برجسته بودن رویدادها، تصاویر، نمادها و نشانه‌ها به میزان همراهی و همدلی تعداد بیشتری از مردم، ممکن است. در همین حال به غیرقابل‌قبول بودن وضعیت و فوق‌العاده و متهورانه بودن تلاش و اقدام نیز برمی‌گردد. نمادها و رویدادهای بزرگ اموری روزمره نیستند، همه مردم آن را انجام نمی‌دهند، اما وقتی به وقوع پیوست و آشکار شد، همه به آن علاقه نشان می‌دهند، با آن‌هم‌دلی و همراهی می‌کنند و آرزو می‌کنند به‌جای قهرمانان و خالقین آن بودند و به وجود آن‌ها افتخار می‌کنند.


از میان رویدادهای هشت سال جنگ خرمشهر و سوم خرداد جنس متفاوتی دارد و از ظرفیت و جایگاه بالایی در شکل دادن به تاریخ دفاع مقدس برخوردار است. در خرمشهر مردم ایران و سایر ملت‌ها هر دو وجه جنگ‌های شکست و پیروزی، تجزیه کرده و مشاهده نمودند. خرمشهر روزی را به یاد می‌آورد که نیروهای دشمن آن را محاصره نموده، گلوله‌باران کرده و فرزندان آن را به خاک و خون کشیدند. در همین حال این شهر شاهد علمیات رزمندگانی است که دوباره عزم شهر کرده و نیروهای متجاوز را از آن بیرون ریخته و گروه‌گروه نیروهای دشمن را اسیر کردند و بار دیگر قدرتمندانه و شادمانه به شهر بازگشته و سرود فتح و پیروزی سر دادند. خرمشهر نه‌تنها یادآور جهان آراها، مسجد جامع و رزمندگان دلیر آن است، بلکه نمادی از جنگ ایران و عراق و برگ زرین تاریخ آن می‌باشد.


خرمشهر هم شاهدی بر مقاومت ایستادگی و اراده و ایثار رزمندگانی بود که روزی به دلیل قدرت برتر دشمن مقاومت کرده و شهید شدند و روزی با تقویت توان خود و جمع عوامل مادی و معنوی قدرت عزم خویش را جزم کرده و بر نیروی دشمن فائق آمدند تا شاهد پیروزی را به آغوش کشند و جلوه‌های ماندگاری از شکست و پیروزی بیافرینند. جلوه‌هایی که در ترسیم و شکل دادن به تاریخ دفاع مقدس نقش برجسته‌ای دارند.


هرچند جنگ ایران و عراق بااراده و تصمیم صدام شروع شد و آغاز جنگ با آن خواست‌ها و تصمیمات و اقدامات نوشته می‌شود، اما خرمشهر نشانه برجسته اراده ملت ایران و مقاومت فرزندان آن در برابر دشمن است که روایت ماندگار جنگ و حماسه‌های آن بیان می‌دارد و تاریخ هشت سال دفاع مقدس را شکل داده و می‌سازد تا نمادی برای نسل‌های آینده ایران مبارزان راه حق و آزادی باشد. تاریخ جنگ ایران و عراق با خرمشهر و مقاومت در آن رقم می‌خورد و در ذهن‌ها و خاطره‌ها می‌ماند. سوم خرداد نماد مقاومت، ایثار و اراده مردم ایران در برابر دشمن و پایانی بر شکست و به بار نشستن تلاش‌ها و فداکاری‌ها است. سوم خرداد به همه مردم ایران و همه نسل‌ها و عصرهای این سرزمین تعلق دارد و می‌تواند در شکل دادن به آینده‌ای روشن و بهتر برای همه مردم این سرزمین مؤثر باشد.


سوم خرداد نماد برجسته‌ای از هشت سال دفاع مقدس است که می‌تواند نه‌تنها در ترسیم روایت تاریخ مرزوبوم مؤثر باشد، بلکه در ایجاد انگیزه مثبت و امیدواری برای تلاش و کوشش جمعی در آینده و درنتیجه ساختن تاریخ بعدی ایران و فرزندان آن مؤثر افتد. این روز متعلق به همه مردم ایران و نسل‌های دوره جنگ و آینده است. با حفظ آن به ارزش‌ها و تلاش‌های رزمندگان ارج نهیم و این نماد مقاومت را برای همه نسل‌ها حفظ کنیم که پایداری آن نه در اختصاص آن به یک گروه و جمعی بلکه در تعلق آن به همه ایرانیان است. خرمشهر و سوم خرداد نه یک شهر و روزی از ایام سال بلکه نماد و نشان مقاومت و فداکاری و تبلور پیروزی اراده و تلاش جمعی در برابر دشمن است. خرمشهر بخشی از هویت ایران است. تا وطن هست ما به این نماد هویت‌بخش و نشانه اراده و تلاش مردمی نیاز داریم. آن را برای همه بخواهیم و برای همیشه پاس بداریم.

 

 دکتر فرهاد درویشی

دسته بندی اخبار: 
یادداشت

دیدگاه جدیدی بگذارید