مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

خلاقیت و ابتکار شهید خرازی در عملیات طریق‌القدس

چاپلینک ثابت

 

محمد فردی تازه کند

 

«او [سردار حسین خرازی] سردار رشید اسلام و پرچمدار جهاد و شهادت بود که با ذخیره‌ای از ایمان و تقوا و جهاد و تلاش شبانه‌روزی برای خدا و نبرد بی‌امان با دشمنان اسلام، در آسمان شهادت پرواز کرد و بر آستان رحمت الهی فرود آمد و به لقاءالله پیوست.» (مقام معظم رهبری)

 

بدون تردید جنگ تحمیلی میدان بروز و ظهور انواع نوآوری و ابتکار و خلاقیت در عرصه‌های مختلف نبرد بود. از ابتکار در طراحی‌ها تا خلاقیت در امور فنی و مهندسی گرفته تا خلاقیت در حوزه فرماندهی و رهبری نبرد. بروز این خلاقیت‌ها یکی از عوامل مهم در کسب پیروزی‌های ایران بود.

 

عواملی همچون روحیه و تفکر انقلابی، برتری فیزیکی دشمن، سبک و شیوه خاص فرماندهی و توکل به خدا و توسل به معصومین (ع) از جمله مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز و ظهور انواع خلاقیت و ابتکار (از ابتکار در استراتژی گرفته تا ابتکار در تاکتیک و تکنیک) فرماندهان در دوران دفاع مقدس بود[1]:


1. وجود تفکر و روحیه انقلابی

وجود روحیه و تفکر انقلابی در اکثر فرماندهان (بخصوص سپاه) به عنوان یک عامل ریشه‌ای نقش و تأثیر عمده داشت. به طور کلی در درون کلمه و واژه انقلاب، مفاهیمی همچون؛ قانع نبودن به وضع جاری، دائم به دنبال فکر نو و راه نو و راه‌کار جدید بودن، تحرک و پویایی نهفته است. فکر انقلابی همواره به دنبال ایجاد تحول و نوآوری است. چنانکه رهبر معظم انقلاب اسلامی می‌فرمایند: «در روحیه انقلابی، فداکاری و ایثار در او هست، ابتکار و کوچک شمردن موانع در او هست، اتکای به خود و توکل به خداوند در او هست[2]

 

همین تفکر بود که به طور کلی به جنگ کلاسیک و محاسبات معمول آن اعتقادی نداشت و طرفدار جنگ انقلابی متکی بر تفکر انقلابی و معتقد به برتری تفکر بر عِده و عُده ظاهری در جنگ بود. در این زمینه یکی از فرماندهان سپاه می‌گوید: فرماندهان سپاه معتقدند دکترین انقلابی و پویا برتر از دکترینی است که به معیارهای کمی و ابزارهای کلاسیک و مدرن متکی است. در نتیجه این تفکر با استفاده از تدبیر و ابتکار، توازن قوا را به نفع خودی به هم زد و ابتکار عمل را به دست گرفت.[3]

 

2. برتری ظاهری و فیزیکی دشمن، محدودیت‌ها و کمبودهای جبهه خودی

شرایط جنگ 8 ساله حاکی از برتری مطلق عراق در همهٔ زمینه‌های تسلیحاتی بود. این امر، مدیریت جنگ را به تفکر بیشتر و بهره‌گیری از فکر خلاق به‌منظور جبران چنین تفاوت فاحش فیزیکی در جنگ وادار می‌کرد. لذا جایگزین کردن طرح و روش و راهکار جای خود را بازکرد و به ناچار مسئله تفکر و تجزیه‌وتحلیل و کشف راهکار جدید به عنوان یک اصل مهم در همه سطوح فرماندهی مورد توجه قرار گرفت.

 

در اینجا نوع برخورد با واقعیت کمبود و یا برتری فیزیکی دشمن مهم است. برخورد منطقی عاقلانه توأم با پشتوانه ایمانی می‌تواند عاملی در جهت ظهور تفکر خلاق باشد ولی برخورد غیرمنطقی و منفعلانه موجب رکود و خشکی چشمه تفکر می‌گردد.

 

3. توکل به خدا و توسل به معصومین (ع)

در شرایط توکل به خدا فقط یک راه باقی می‌ماند همه‌چیز را به او سپردن و کارها را به او واگذار کردن، در این حالت دریچه‌ای گشوده می‌شود و راه‌کار جدید نمایان و گره کار باز می‌شود. در اینجا خود اوست که به صحنه مبارزه آمده و فکر جدید و راه‌کار نو را در ذهن و فکر فرماندهان جنگ القاء می‌کند و با توسل بر معصومین و استمداد طلبیدن از آن‌ها و به دنبال آن توجه به عنایات آن‌ها و نشان دادن راهکار جدید و باز کردن گره عملیات، عامل روشنی فکر و اندیشه نیز می‌شود.

 

4. سبک و شیوهٔ خاص فرماندهی

سبک فرماندهی در جنگ هشت‌ساله سبک فرماندهی خاصی است که می توان از آن به سبک فرماندهی انقلابی نام برد. از جمله امتیازات این نوع فرماندهی وجود نوعی ارتباط کم‌نظیر بین فرمانده و فرمانبر است. اعتماد و احترام کامل، تبعیت پذیری توأم با علاقه وافر و اجرای دستورات توأم با ایثار و گذشت است. همچنین از ویژگی‌های این نوع فرماندهی، حضور فرمانده با نیروهای تحت امر در سخت‌ترین شرایط بحرانی نبرد و اتخاذ تصمیم مناسب با صحنه نبرد آن هم در حادترین زمان است.

 

شهید خرازی و ابتکار در عملیات طریق‌القدس

شهید خرازی که با شروع جنگ از کردستان راهی جنوب شده بود، به فرماندهی رزمندگان اصفهان در خط دفاعی «خط شیر» (به طول 800 کیلومتر) در محور دارخوین منصوب شد تا در جادهٔ آبادان-اهواز به مقاومت در مقابل عراقی‌ها بپردازد.

 

خرازی در عملیات "فرمانده کل قوا" فرماندهی محور دارخوین را بر عهده داشت. این عملیات محدود در 21/ 3/ 60 اجرا شد و 2000 متر پیشروی در مواضع دشمن را به دنبال داشت.

 

در عملیات ثامن‌الائمه نیز که به شکست حصر آبادان انجامید، فرماندهی جبهه دارخوین -محور میانی عملیات سپاه- را بر عهده خرازی بود. در این عملیات، خرازی به همراه تعدادی از رزمندگان همراه پس از دور زدن نیروهای دشمن از ناحیهٔ شادگان، با موفقیت 5 کیلومتر پیشروی کرده و خود را به جادهٔ اهواز-آبادان رساندند. خرازی همزمان با آغاز عملیات و پس از شکستن خط اول دشمن، دو نفر از نیروهایش را با مواد منفجره به همراه 10 نفر نیروی تأمین به سوی پل قصبه فرستاد. آن‌ها توانستند این پل ارتباطی عقبة نیروهای عراقی را منفجر کنند و سالم به جبهة خودی برگردند. با انهدام پل قصبه، تیپ 6 زرهی ارتش عراق پس از شکست نتوانست از منطقة نبرد عقب‌نشینی و فرار کند. پس از این عملیات بود که تیپ 14 امام حسین (ع) که همگی از رزمندگان استان اصفهان بودند و از اول جنگ در محور دارخوین بودند به فرماندهی خرازی تشکیل شد[4]

 

توجیه عملیاتی شهید خرازی در قرارگاه مرکزی برای اجرای عملیات طریق‌القدس، سال 1360

 

در عملیات طریق‌القدس که به آزادسازی بستان انجامید، شهید خرازی بهترین مانور عملیاتی را با دور زدن دشمن از چزابه و تپه‌های رملی و محاصره کردن آن‌ها در شمال منطقه بستان انجام داد.

 

همچنین بعد از اینکه مرحلهٔ اول عملیات طریق‌القدس با طرح ابتکار عبور از منطقهٔ رملی و نفوذ در عمق 18 کیلومتری مواضع دشمن و تسلط بر توپخانهٔ دشمن به اتمام رسید، روز اول عملیات، لشکر امام حسین (ع) به فرماندهی شهید خرازی آماده می‌شد تا عملیات را ادامه دهد و دشمن را تا تنگهٔ چزابه منهدم کند و به عقب براند. در شرایطی که هیچ‌گونه اطلاعاتی از وضعیت دشمن، بعد از مرحلهٔ اول عملیات در دست نبود و هیچ‌گونه ابزاری هم جهت کسب اطلاع از موقعیت، استعداد و آرایش دشمن در اختیار لشکر نبود، شهید خرازی در کوتاه‌ترین زمان به تشکیل یک گروهان قدرتی و حرکت این گروهان به سمت دمن و درگیر شدن به‌منظور کسب حداقل اطلاع از دشمن تصمیم گرفت. این حرکت ابتکاری به‌منظور کسب اطلاعات به دلیل نداشتن سایر ابزار اطلاعاتی به عنوان تنها راه‌کار و حاکی از شجاعت و روح انقلابی فرمانده دلیر اسلام بود و نتیجه هم حاصل شد[5].

 

تدبیر ابتکاری بعدی شهید خرازی در ادامه حرکت قبلی نیز قابل ذکر است: بر اساس اطلاعات کسب شده احتمال هجوم نیروهای عراقی قبل از هجوم نیروهای خودی زیاد بود و در چنین حالتی عملیات با مشکل اساسی روبه‌رو می‌شد، از طرفی برای جلوگیری از حمله احتمالی دشمن امکان تشکیل خط دفاعی مستحکم و درگیر کردن حتی یک گردان نیز نبود. در چنین حالتی عملیات با مشکل اساسی روبه‌رو می‌شد، در این شرایط بحرانی خرازی تصمیم زیر را اتخاذ کرد: انتخاب حدود 30 نفر از نیروهای زبده و شهادت‌طلب و استقرار آن‌ها با فاصله نسبتاً زیاد تا خطی در حد و اندازه یک گردان تشکیل که با حجم آتش و ایثار و گذشت این تعداد نیرو از هجوم دشمن از جناح راست نیروهای خودی جلوگیری شود تا گردان‌های دیگر آماده هجوم به دشمن شوند. این تدبیر ابتکار نیز مؤثر واقع شد و دشمن نتوانست نقشه خود را اجرا نماید و بنابراین عملیات نیروهای خودی به موقع با قدرت انجام شد[6].

 

 

[1]. حسین بیات، عوامل مؤثر در بروز خلاقیت و ابتکار فرماندهان در دوران دفاع مقدس، مجموعه مقالات بررسی ویژگی ها و عوامل خلاقیت و ابتکار عمل رزمندگان اسلام در دفاع مقدس (جلد اول)، صص 92-83.

[2]. سپاه از دیدگاه مقام معظم رهبری، مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی فقیه در سپاه، 1371، چاپ اول، ص 65

[3]. نبرد العمیه، مرکز عملیات جنگ سپاه، چاپ اول، 1375، ص 63

[4]. حسین علایی، روند جنگ ایران و عراق، جلد 1، تهران: مرز و بوم، 1391، ص 354.

[5]. سید علی بنی لوحی، یک روز تا چزابه، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، چاپ هفتم، سال 1379، ص 32-17

[6]. همان.

 

عکس‌های مرتبط: 
دسته بندی اخبار: 
یادداشت
گزارش تصویری
اخبار- فرماندهان دفاع مقدس
اخبار- پژوهش در حوزه دفاع مقدس

دیدگاه جدیدی بگذارید