دلایل تعویق های مجدد در عملیات غرب ماووت درسال1366

چاپلینک ثابت

 پس از عملیات نصر 7 در منطقه شمالغرب، که در مرداد سال 66 انجام شد؛ برابر برنامه‌ریزی قبلی قرار بود عملیاتی در مورخه 27 مهر1366 در منطقه غرب ماووت، انجام گیرد. لیکن عوامل متعدد سبب دو تعویق 24 ساعته این عملیات شد و نهایتا نیز این عملیات انجام نگرفت.

 

از مهم‌ترین عوامل تعویق، یکی تحرکات ارتش عراق بود که نشان از هوشیاری و آمادگی کامل دشمن داشت. با وجود افزایش فعالیت‌های خودی در منطقه از جمله افزایش تردد و انتقال نیرو از عقبه به منطقه عملیاتی، سکوت و عدم واکنش دشمن تعجب‌برانگیز بود، طوری که جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی)  گفت: دشمن مرموز برخورد می‌کند، چون این همه تردد در جاده هست ولی دشمن عکس‌العملی نشان نمی‌دهد.(1)  و عامل دیگری که باعث تعویق شد، نرسیدن به موقع برخی از یگان‌های عمل‌کننده، به ویژه لشکر9 بدر و تیپ ویژه پاسداران، به پای‌کار بود.

 

جلسه ای در صبح 28 مهر1366 با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شم‌خانی) و جانشین وی (رحیم صفوی)، مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه (مصطفی ایزدی)، مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه (محمد باقری) و جانشین وی (محمد پیشبهار)، فرمانده قرارگاه نجف (نور‌علی شوشتری)، فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر)، فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه (یعقوب زهدی) و چند تن دیگر از مسئولان نیروی زمینی سپاه برای بررسی چگونگی اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت  تشکیل شد که تا ساعت 21 ادامه یافت و در مراحل مختلف فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده نیز به این جلسه اضافه شدند.

 

اهم موضوعات جلسه:

 محمد باقری : دشمن از تصمیم ما برای اجرای عملیات در این منطقه آگاه شده است و دلایل آن را چنین برشمرد:

1- 80درصد محل استقرار یگان‌های خودی از منطقه "سرگلو" به جلو زیر دید نیروهایی از دشمن که در ارتفاعات "برده هوش" و "گامو" مستقر هستند، می‌باشد. در حالی که اوایل شهریور میزان تردد خودی به این منطقه روزانه 10 دستگاه خودرو بوده است، از 15 شهریور به 350 خودروی سبک و سنگین در روز رسیده و از 17 مهر به روزانه 2200 دستگاه رسیده است.

2- افزایش تردد نیروهای خودی به دیدگاه‌های منطقه.

 3- نیروهای شناسایی 5 بار به تله منور و مین برخورد کرده‌اند، از جمله در دشت باساوا، که بعد از آن دشمن با استقرار سگ محافظت خطوط خود را بیش‌تر کرده است.

4- فرکانس‌های مخابراتی افزایش یافته و یگان‌ها به شبکه قبلی خودشان شبکه دیگری اضافه کرده‌اند.

5 - ثبت تیر قرار بوده از بیستم مهرماه شروع بشود، ولی لشکر57 ابوالفضل(ع) از چهارم شروع کرده است.

6- خبرنگاران بدون هماهنگی فرماندهی به منطقه آمده‌اند.

 7- شناسایی‌های خودی از 8 /7 /1366 به بعد با هشیاری دشمن توأم بوده‌است.

 8 - دشمن با استفاده از هواپیمای با سرنشین و بدون سرنشین منطقه را شناسایی کرده‌است.

 9- دشمن نیروی نفوذی برای شناسایی به منطقة ما فرستاده است.

 10- دشمن در تنگه دولبشک با سیم‌خاردار مانع‌گذاری کرده است و در دشت باساوا سیم‌خاردارهایش را از یک ردیف به شش ردیف افزایش داده است.  

11- در روز 21 /7 /1366 دشمن نیروهای خود در ارتفاعات قمیش را تعویض و نیروی کماندویی مستقر کرده است.

 12- در 21 /7 /1366 ثبت تیر دشمن به اوج رسید.

 13- یک ستون 200 خودرویی دشمن به منطقه آمده است.

 14- دشمن روی ارتفاعات گرده‌رش، گامو و قمیش رادار رازیت مستقر کرده است.  

15- دشمن با گرفتن اسیر از دیگر محورهای عملیاتی، به این نتیجه رسیده که عملیات ما در این منطقه است.

 16- پلی را که جهاد می‌خواست روی رودخانه بزند آب برده، و همچنین چند تن از نیروهای لشکر32 انصارالحسین(ع) را آب برده است.  

17- نیروی عراقی که دیشب پناهنده شد، می‌گفت که یک هفته قبل دشمن آماده‌باش خود را با 30 درصد شروع کرده و از سه شب قبل آماده‌باش صددرصد شده است. این پناهنده می‌گفت سه تیپ از گارد جمهوری عراق به منطقه آمده است.

 18- دیده‌بان عراقی از ستون‌کشی‌های ما احتمال حمله به خطوط منطقه ماووت را اعلام کرده است.

به هر صورت، دشمن صددرصد محور عملیاتی ما را متوجه شده است ولی زمان دقیق آن را نمی‌داند؛ هر چند زمان حمله را همین روزها پیش‌بینی می‌کند.(2)

 

رحیم صفوی نیز درباره هشیاری دشمن گفت: عبور ما از محور تپه منافقین، به خصوص با قاطر‌های قاچاقچی‌ها، از جمله عوامل دیگر هشیاری دشمن است. دشمن بسیار موذیانه برخورد کرد و خیلی کنترل شده عمل کرد برای اینکه ما را غافل‌گیر کند. یعنی می‌دانست و خودش را به نادانی می‌زد.(3)

 

موضوع پشتیبانی عملیات در ادامه جلسه مورد بررسی قرار گرفت. مهم‌ترین مشکل پشتیبانی نبودن جاده و ناممکن بودن تردد خودرو به محورهای اهداف عملیات است. هر چند پیش‌بینی شده است که ظرف 48 ساعت بعد از شروع عملیات با تلاش یگان‌های مهندسی جاده ژاژیله به قمیش کشیده شود ولی در صورت بروز مشکلاتی از جمله آتش گسترده دشمن در محور احداث جاده، یگان‌های عمل‌کننده با مشکل جدی مواجه خواهند شد. از سوی دیگر با تغییراتی که در طرح مانور عملیات به دلیل کمبود نیرو مطرح است و پیشنهاد حذف بخشی از اهداف عملیات (ارتفاعات قمیش)، امکان موفقیت در دست‌یابی به بقیه اهداف عملیات و نیز امکان احداث جاده مورد تردید قرار گرفت.

 

مصطفی ایزدی: امیدواری ما قبلاً این بود که با اتصال جاده از دشت، گرده‌رش و قمیش را تدارک کنیم. ولی اگر تنها گرده‌رش مورد نظر باشد باید ببینیم که 1- با توجه به اینکه نیروهای مأمور در محور گرده‌رش کم تجربه هستند تا چه حد توان گرفتن هدف را دارند. 2- تدارک نیروها پس از طی مسیر طولانی آن هم با قاطر تا چه اندازه میسّر است. 3- تجربه ثابت کرده که در کوهستان با هشیاری دشمن موفقیتی به دست نمی‌آید.

 

علی شم‌خانی : ما با از دست دادن زمان (تأخیر در عملیات) محدودیت مانور و غافل‌گیری را حل می‌کنیم ولی مسئله جوّی (سرما و بارندگی) در پیش خواهیم داشت. ثانیاً بدون عملیاتِ یگان‌های قرارگاه رمضان، قادر به تصرف دشت نیستیم. ثالثاً با این روندی که از نظر امکانات داریم معلوم نیست که بتوانیم آماده بشویم، مشکل پل هم که داریم.»

 

رحیم صفوی : به جای فکر کردن روی تأخیر زمان، روی تغییر مانور هم فکر کنیم، یعنی گرده‌رش و دشت را رها کنیم؛ برویم روی ارتفاعات قمیش، یال دولبشک و محدودة الاغلو.

 

علی شم‌خانی : بعد از یک تأخیر می‌توانیم دولبشک و الاغلو را عمل کنیم یا همین مانور را اجرا کنیم.

 

مصطفی ایزدی: عملیات را به تأخیر بیندازیم بعد برویم گرده‌رش، قمیش، دولبشک و شاخ‌آمدین را بگیریم.(4)

 

در ادامه جلسه با حضور فرماندهان یگان‌ها درباره امکان اجرای عملیات در همین امشب بحث شد و وضعیت یگان‌هایی که روز گذشته قرار شده بود برای عملیات امشب آماده شوند بررسی گردید.

 

علی شم‌خانی: عملیات امشب بستگی به آمادگی قرارگاه رمضان و قرارگاه نجف دارد و حذف محور قمیش تضمین موفقیت عملیات را کم‌تر می‌کند.

محمدباقر ذوالقدر هم اضافه کرد که: «آب رودخانه گلاس دیشب بالا آمده طوری که نیروها نتوانسته‌اند عبور کنند.» همچنین مطرح شد که اگر قرار است عملیات شود، حداکثر امشب باید اجرا شود، چون یگان‌های قرارگاه رمضان امکان توقف بیش از این را در منطقه دشمن ندارند.

 

فرمانده قرارگاه نجف و فرمانده لشکر21 امام رضا(ع) نیز با توجه به حذف محور قمیش، اجرای عملیات در ارتفاعات گرده‌رش و دشت باساوا را خیلی مشکل می‌دانند. همچنین گفته شد که حتی در صورت تصرف گرده‌رش، نبودن عقبه مناسب موجب از دست رفتن این ارتفاع بر اثر فشار دشمن می‌شود.

 

در وضعیت کنونی، چند مسئله تصمیم‌گیری را بسیار مشکل کرده است: 1- ضرورت اجرای عملیات و فشار آوردن بر دشمن. 2- مشکلات موجود بر سر راه اجرای عملیات که موفقیت آن را کاهش می‌دهد. 3- مشکلاتی که تأخیر در اجرای عملیات ایجاد می‌کند، از جمله تشدید اوضاع نامناسب جوّی و همچنین افزایش روشنایی ماه. با وجود آمادگی چند یگان برای اجرای عملیات در امشب و همچنین ابلاغ فرمانده نیروی زمینی در ساعت13 به فرماندهان این یگان‌ها برای اجرای عملیات روی ارتفاعات گرده‌رش و یال باساوا در همین امشب، تردید در موفقیت عملیات، باز هم اجرای عملیات را دچار تردید می‌کند تا اینکه پس از مشورت فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه‌ها، سرانجام جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در ساعت14 در حضور همه فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌ها گفت:

اساسی‌ترین مسئله‌ای که در عملیات به دنبالش هستیم موفقیت عملیات است. در حال حاضر در شرایطی نیستیم که عملیات ناموفق انجام بدهیم. آنچه که تدبیر نظامی و شرایط و تجربه جنگ است باید حاصل بکنیم و عوامل عقلی و مادی را برای اجرای عملیات پای کار بیاوریم و سپس به خدا بسپاریم. از هیچ کدام از فرماندهان یگان‌ها نشنیدیم که با اطمینان کامل از تصرف هدف خود سخن بگوید، در حالی که هشیاری و آمادگی کامل دشمن را می‌بینیم. اگر نتوانیم در منطقه کوهستانی یگان‌ها را پشتیبانی کنیم، مشکلات خواهیم داشت. مانور این عملیات هم یک مانور پیچیده‌ای است که باید نیروهای منظم و نامنظم با هماهنگی کامل وارد عمل بشوند. آنچه از شما شنیدیم و آنچه که خود می‌دانیم این است که امشب را برای اجرای عملیات مناسب نمی‌بینیم. چهار روز فاصله ایجاد می‌کنیم تا ان‌شاءالله در طول این چهار روز شرایط مناسب حاصل شود و مشکلات پشتیبانی حل شود تا در محور قمیش و محور برده‌هوش اجرای عملیات کنیم. قرارگاه رمضان نیز همان هدف قبلی را انجام دهد. برادران به طور کامل مسئله عبور از رودخانه را بررسی و در حد مقدورات خود حل کنند. خود شما شرایط جامعه، جمهوری اسلامی و فشارهایی که امریکا، صدام و آل سعود به ما وارد کرده و می‌کنند در نظر بگیرید. عراق در یک روز 9 کشتی ما را زد. شرایط سیاسی و … جمهوری اسلامی را در نظر بگیرید، مدت زیادی است که عملیات نکرده‌ایم. آیا غیر از اجرای عملیات راه دیگری داریم؟ در کل عملیات نکردن یا تأخیر در آن به ضرر ماست. در مدت چهار روز برادران ارتباط خود را حفظ کنند، اگر شناسایی‌ها ناقص است کامل کنند.(5)

 

در ادامه جلسه فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه‌ها به بررسی طرح مانور عملیات و سازمان رزم آن پرداختند و پس از آن منطقه عملیاتی شمال غرب و محورهای مناسب برای اجرای عملیات گسترده در استان سلیمانیه عراق و توان لازم برای هر محور را بررسی کردند.(6)

 

در پی منتفی شدن مأموریت یگان‌هایی که به غرب رودخانه قلاچولان رفته بودند و نیز تعویق مأموریت سایر یگان‌ها در شب گذشته، و اقدام یگان‌ها برای برگشت به شرق رودخانه و مشکلاتی که به علت افزایش آب رودخانه ایجاد شده بود و همچنین افزایش تردد سایر یگان‌ها و نیز افزایش مکالمات بی‌سیمی و رعایت نکردن دستورات حفاظتی، واحد شنود قرارگاه نجف گزارش داد:«1- حجم مکالمات خودی صد برابر مکالمات دشمن است. 2- اکثر مکالمات خودی به صورت کشف و یا نیمه کشف و بدون استفاده از کد و رمز است. 3- چند تن از فرماندهان یگان‌ها مستقیماً از بی‌سیم استفاده و صحبت کرده‌اند. 4- پس از اینکه دیدگاه دشمن خبر از بازگشت نیروهای خودی به عقب داد، به توپخانه‌های دشمن دستور داده شده که: "حالا که دارند بر می‌گردند، پس بزنید.(7)

 

بازگشت نیروهای لشکر57 ابوالفضل(ع) به شرق رودخانه قلاچولان که از شب گذشته آغاز شده بود، با تلاش مسئولان لشکر و پیگیری فرمانده لشکر، سرانجام در ساعت 4:30 بامداد پایان یافت و پس از 10 ساعت که از آغاز بازگشت آنها می‌گذشت، همگی از رودخانه عبور کردند و پس از یک کیلومتر پیاده‌روی به پشت ارتفاعات ژاژیله رسیدند و از آنجا با تویوتا وانت به عقب منتقل شدند.(8)

 

نیروهای لشکر32 انصارالحسین(ع) که به علت شکسته شدن پلِ این لشکر بر اثر افزایش سرعت آب با مشکلات بیش‌تری مواجه بودند، به جز 45 نفر، بقیه از رودخانه عبور کردند. به علت آغاز روشنایی هوا انتقال نیروها متوقف شد و در حالی که هوا صاف شده بود و نیروهای عبور کننده در معرض دید دشمن قرار می‌گرفتند، این 45 نفر امروز در غرب رودخانه باقی ماندند و پس از تاریکی هوا، شب هنگام به شرق رودخانه بازگشتند. نیروها پس از عبور از رودخانه تا پای ارتفاعات گلان را پیاده‌روی کردند و از آنجا با کمپرسی به روستای بوالحسن و سپس به سقز بازگشتند تا پس از استراحت، استحمام و تجدید قوا برای عملیات آماده شوند.(9)

 

منابع:

1- سند شماره 1517/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 20/7 تا 28/7/1366، ص78.

2-مأخذ1، ص134 تا 139.

3- مأخذ1، ص138 و 139.

4- مأخذ1، ص139 تا 151.

5- سند شماره 1518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 28/7 تا 1/8/1366، ص1 تا 16.

6- همان، ص18 تا 23.

7- سند شماره 1522 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 انجام نشده (نادر نوروزشاد)، 27/7 تا 4/8/1366، ص36.

8- سند شماره 442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی عملیات انجام نشده نصر8، لشکر57 ابوالفضل(ع)، سید کمال حسینی، آبان 1373، ص33.

9- سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی لشکر32 انصارالحسین(ع) (برادر تازیکی) از عملیات انجام نشده نصر8، ص41.

 

 

 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



03 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



03 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران