روایتگری جنگ و کارویژه درس‌آموزی

چاپلینک ثابت
"الزامات روایتگری دفاع مقدس"- بخش دوم

 

محمدصادق درویشی

 

به نظر می‌رسد با گذشت 28 سال از پایان صحنه عظیم جنگ ایران و عراق، ضروری است که ارزیابی عمیق و دقیقی از شیوه‌های روایت‌گری در این سال‌ها به عمل بیاوریم. از سوی دیگر با بهره بردن از دانش‌های علوم انسانی باید راه‌های تعمیق و اثربخشی روایت را فهم کرده و مدل مطلوب روایت‌گری جنگ ایران و عراق را ترسیم کنیم. این تلاش را می‌توان درآمدی بر هدف‌شناسی روایت‌گری دفاع مقدس تلقی کرد.

 

یکی دیگر از اهداف کانونی روایت‌گری جنگ ایران و عراق، درس آموزی از واقعه عظیمی است که ابعاد بسیار گسترده‌ای پیدا کرد. درواقع جنگ، هزینه‌های بسیار زیادی به جسم و روح جامعه ایرانی وارد کرد و در مقابل، سرمایه‌ای عظیم به دارایی‌های این ملت افزود. اساساً یکی از معیارهای شکل‌گیری ملت‌ها فراتر از مشترکات عینی همچون زبان، قومیت، نژاد و ... مؤلفه‌های ذهنی همچون تجربه‌ها، شکست‌ها، پیروزی‌ها و تاریخ مشترک است.

 

دفاع سراسری مردم ایران از اقشار مختلف، امر غیرقابل‌پیش‌بینی‌ای بود که صدام و متحدانش، روی آن حساب نکرده بودند. این دفاع که ظرفیت‌های ایمانی، عقلانی، حماسی و امیدبخشی را به ارمغان آورد، صحنه جنگ را متفاوت از آنچه آغازکننده‌های آن می‌خواستند دگرگون کرد و اینک تبدیل به اندوخته‌ای گران‌بها برای ملت ایران شده است. به‌بیان‌دیگر ملت ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی با آزمون جنگ روبرو شد و عیار این ملت به‌واسطه مواجههٔ پیروزمندانه‌ای که با جنگ داشتند، بالا رفت.

 

حال پرسش اساسی این است که در روایت‌گری جنگ ایران و عراق، ذهن و ضمیر ما تا چه میزان بر هدف درس‌آموزی آن تجربه عظیم متمرکز شده است؟ به نظر می‌رسد راویت‌گری برای رسیدن به هدف درس‌آموزی و بهره‌وری از اندوخته‌های معنوی جنگ، نیاز دارد تا "درون‌مایه و محتوای آنچه موجب شد تا دفاع مقدس شکل بگیرد" را استخراج کند. با بیانی نمادین می‌توان گفت، تجربه، تلاش و معنویتی که در جبهه‌های جنگ اتفاق افتاد و اینک حتی هنوز بقایای عینی آن هم قابل‌مشاهده است، ارزش و قیمتی بیشتر و والاتر از منابع طبیعی زیرزمینی آن حوالی دارد. اما هنر استخراج، استفاده و معرفی این منابع ذی‌قیمت، مسیر دشواری است که روایت‌گری جنگ ایران و عراق، تنها با سعه‌صدر، دقت نظر و تلاش فراوان به آن دست خواهد یافت.

 

پرسش فراگیری که در سال‌های پس از جنگ رواج یافت و گاهی در قالب یک سرزنش بین نسلی ظهور می‌کرد این بود که: اگر جنگ شود نسل جوان امروز می‌تواند حماسه و ایثار نسل قبلی را بازآفرینی کند؟

پرسش‌گران اما باید پیشاپیش از خود بپرسند که آیا زمینه‌های ظهور و بروز نسل جنگ را به یاد دارند؟ آیا می‌توانند همچون دهه اول انقلاب، بستر مناسب را برای اینکه نسل جدید بتواند صحنه‌های عظیم خلق کند، مهیا سازند؟

روایت‌گری جنگ ایران و عراق، در فهمی عمیق‌تر باید هدف خود را بر گونه‌هایی از گفتار و نوشتار متمرکز کند که نسل جدید را با تجربه جنگ و به‌منظور کسب آمادگی، آشنا سازد. این مهم به دست نمی‌آید مگر با شناخت ریشه‌ها و زمینه‌های آنچه دفاع مقدس را خلق کرد و همچنین شناختِ مخاطب روایت، یعنی نسل جدید.

 

 

دسته بندی اخبار: 
یادداشت

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



31 تير

روزشمار اسناد سازمان ملل



31 تير

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران