سالروز عملیات نصر8 در گرده رش

چاپلینک ثابت

یست و نهم آبان ماه سالروز انجام عملیات «نصر8» است که با هدف تصرف ارتفاع «گرده رش» و در نتیجه تسلط بر بخشی از رودخانه «قلعه چولان» و تسهیل عبور نیروها در منطقه عملیاتی شمال سلیمانیه طراحی و اجرا شد.

 

 

 

 

عملیات "نصر8" روی ارتفاع "گرده‌رش" واقع در منطقه عمومی ماؤوت عراق در مورخه 1366/8/29 ساعت 1:06 بامداد آغازشد(1) 10 دقیقه قبل از اعلام رمز عملیات (یا محمدبن‌عبدالله ادرکنی) از قرارگاه نجف، گردان‌های لشکر57 ابوالفضل(ع) با توجه به حضور زودتر از موعد، به دلیل حساسیت مأموریت خویش، در نقطه رهایی با دشمن درگیر شده و به موفقیت‌هایی دست یافتند.(2) یک ساعت پس از شروع نبرد، یگان‌های عمل‌کننده همه هدف‌ها را به جز سمت راست گرده‌رش، تصرف کردند. ساعت 2 بامداد از پست شنود به فرماندهی خبر داده شد که فرمانده دشمن در منطقه به نیروی‌های در خط خود گفته‏ است: «یک گردان به منظور کمک به شما در راه است.» تفسیر جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (سیدرحیم صفوی) از این خبر آن بود که دشمن نیروی احتیاط در خط ندارد. از این رو تمام تأکید وی براین بود که لشکر57 باید فشار خود را بر محور سمت راست ارتفاع گرده‌رش وارد آورد.(3) دشمن که غافل‌گیر شده بود، تصور دیگری از این حمله داشت.

 

راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (مرحوم دکترحسین اردستانی) در این باره با استناد به اظهارات برخی اسیران عراقی، نوشته است: نیروهای دشمن از عملیات غافل‌گیر شده و تصور می‌کردند که تحرک رزمندگان در این منطقه فریب می‌باشد.(4) لذا می‌بایست از فرصت به دست آمده بهره‌برداری می‌شد و کل ارتفاع تصرف می‌گردید.

 

یک معضل اصلی لشکر57 برای اتمام مأموریت، تدارک‌رسانی به خط بود.(4) نیروهای این لشکر با سخت‌کوشی توانستند تا ساعت 3 بامداد مقداری مهمات، آب و غذا را با 50 رأس قاطر به بالای ارتفاع برسانند.(5) اما پاک‌سازی سمت راست ارتفاع گرده‌رش به زمان بیش‏تری نیاز داشت، از این رو در ساعت 4:25 صبح برادر صفوی به فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری) دستور داد که این اقدامات انجام شود:

پاک‌سازی کامل منطقه گرده‌رش؛ تحکیم و تقویت مواضع، به خصوص موضع لشکر21 امام رضا(ع)؛ بسیج همه‌جانبه مهندسی جهاد و سپاه برای احداث جاده؛ ورود نیروی احتیاط و تازه نفس به خط؛ پیش‌بینی ترابری هوایی تدارکات؛ اهتمام جدی به امر تخلیه مجروحان به‌وسیله هلی‌کوپتر و یا قاطر؛ اجرای آتش ادوات و توپخانه از صبح زود روی محورهای پاتک دشمن.(6)

 

با توجه به باقی ماندن دشمن در قسمتی از گرده‌رش، فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه نجف در صدد پاک‌سازی باقی‌مانده نیروهای دشمن در محور سمت راست ارتفاع گرده‌رش برآمدند. برادر صفوی به فرمانده قرارگاه نجف گفت که از لشکر21 امام رضا(ع) بخواهد تا پدافند حدفاصل قله‌های 2و3 را که لشکر57 تصرف کرده است، عهده‌دار شود تا این یگان بتواند تمام توان خود را روی محور راست به‌کار بگیرد و آن را تصرف کند، همچنین به لشکر ویژه 155 شهدا آماده‌باش داده شود که امشب برای انجام دادن عملیات در این محور، آماده باشد.(7) به دلیل اهمیت مأموریت لشکر57 ابوالفضل و لزوم تقویت روحیه فرمانده این یگان، جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه ساعت 11:25 در سنگر وی حاضر شد تا با هم گفت‌وگو کنند.

برادر "روح‌الله نوری" فرمانده لشکر در ابتدا گفت: همین 10 دقیقه پیش، عراقی‌ها از شمال ارتفاع (سمت راست) زیر آخرین قله پاتک کردند که از هر دو نقطه عقب زده شدند.(8) جانشین نیروی زمینی سپاه با بیان این نکته که احتمالاً دشمن در این منطقه از پذیرفتن تلفات اجتناب می‌کند،(9) گفت: ما از لشکر57 خیلی راضی هستیم. برادر محسن [رضایی] نیز در تماس امروز صبح خواست که سلام وی به شما [برادر نوری] رسانده شود. برادر صفوی سپس افزود:این نیروهایی که از دشمن باقی مانده‌اند حدود یک دسته یا یک گروهان بوده و فاقد عقبه هستند، از این رو جای نگرانی نیست، فقط شما در آن محور تمرکز آتش بدهید که دشمن قادر به تردد نباشد تا امشب آنها را پاک‌سازی نماییم.(10)

 

به نوشته راوی نیروی زمینی سپاه، دشمن برای بازپس‌گیری مواضع از دست رفته‌اش, به باقی‌مانده نیروهای خود روی یال شمالی گرده‌رش، امیدوار بود، اما کم بودن تعداد این نیروها موجب گردید که تا صبح به جز یکی دو اقدام موضعی، تلاش عمده دیگری از آنها مشاهده نشود. برادر صفوی نیز معتقد بود که به دلیل معابر محدود منطقه، دشمن نمی‌تواند اقدام مؤثری انجام دهد.(11) با این حال در ساعت 16 نیروهای عراق به قله دوم پاتک کردند، اما بر اثر آتش توپخانه و شلیک موشک‌های کاتیوشای خودی، این پاتک نیز به شکست انجامید.(12) اقدام دیگر عراق، بمباران منطقه عملیاتی به‌وسیله 4فروند هواپیما بود که در ساعت14:30 صورت گرفت.(13)

 

به دلیل اهمیت جاده در پشتیبانی از نیروهای در خط و درنتیجه حفظ هدف‌های تصرف شده، یکی از دغدغه‌های اصلی فرماندهان قرارگاه و نیروی زمینی، چگونگی احداث جاده و مهیا ساختن زمینه پشتیبانی از نیروها در خط بود. در جلسه‌ای که با حضور مسئولان مهندسی سپاه و جهاد سازندگی تشکیل شد، برادر صفوی در مورد اهمیت جاده گفت: «تا جاده روی ارتفاع نرود، دشمن امیدوار است که موضع خود را مجدداً پس بگیرد.

 

در این جلسه همچنین راه‏کارهای مختلف درباره احداث پل روی رودخانه قلعه‏چولان و جاده به منظور اتصال عقبه به خط، بررسی گردید.(14)یکی از مسئولان جهاد سازندگی (برادر حسن بیگی) در این باره گفت: «7دستگاه بولدوزر در شرق رودخانه درصدد احداث جاده می‌باشد. آنها جاده را به دو شاخه تقسیم نموده‌اند. محور نخست تا قله اول امتداد می‌یابد و در محور دوم ـ که طول بیش‏تری را شامل می‌شود ـ جاده به تپه "نقلی" منتهی خواهد شد و اتصال عقبه به خط میسّر می‌گردد. تیم‌های راه‌سازی جهاد‌های سازندگی زنجان و خوزستان به ترتیب روی این جاده فعالیت می‌کنند.» وی در مورد نصب پل نیز گفت: «پل لوله‌ای تا غروب امروز آماده گردیده و پل اصلی نیز با 60 لوله، در طرح جهاد قرار دارد.(15) نصب پل عبور و مرور خودرو‌ها را تسهیل می‌نماید.

از بعدازظهر29 آبان طرح‌ریزی مانور شب دوم عملیات نصر8 در دستور کار قرار گرفت. سعی وافر فرماندهان سپاه آن بود که ابتدا قسمت شمالی گرده‌رش را از نیروهای دشمن پاک سازند، سپس به تقویت نیروهای در خط، ایجاد استحکامات، تدارک ‏رسانی و مانند آن بپردازند. پاک‌سازی شمال گرده‌رش، به یک گردان از لشکر57 ابوالفضل و یک گردان از لشکر ویژه 155 شهدا سپرده شد. لشکر155 شب اول در احتیاط بود.(16)

 

علاوه بر پاک‌سازی باقی‌ماندة ارتفاع گرده‌رش، مأموریت‌های دیگری که می‌بایست قرارگاه نجف انجام می‌داد، در دستور کتبی جانشین نیروی زمینی سپاه، چنین مشخص شده بود: 1ـ تقویت خط پدافندی لشکر21 امام رضا(ع). 2ـ پاک‌سازی و عملیات انهدامی در امتداد جاده هرمدان تا مقر تیپ39 عراق و مین‌گذاری معابر. 3ـ ایجاد مواضع تأخیری در محورهای احتمالی پاتک دشمن. 4ـ اعزام 2 گردان از لشکر52 قدس به منطقه استقراری لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) و تیپ12 قائم(عج) که ضمن تشکیل یک خط پدافندی برای پاتک احتمالی دشمن، در احتیاط باشند. 5ـ تأمین نیازهای نیروهای در خط، مانند غذا، آب، پتو، مهمات و … به‌وسیله قاطر. 6ـ تأکید بر اقدامات مهندسی و نصب پل.(17)

 

مرحله دوم عملیات نصر8 در شب دوم اجرا شد و بدین ترتیب عملیات تکمیل شد. برای آن‌که موفقیت حمله مرحله دوم تضمین بیشتری داشته باشد، قرارگاه قدس برای انحراف ذهن دشمن در شرق رودخانه قلعه‏ چولان، به اجرای تک ایذایی و جنگ بی‏سیمی (بیان مطلبی در بی‌سیم‌ها تا دشمن به اشتباه گمان کند در منطقه‌ای دیگر، عملیات شده) پرداخت. در واکنش به این حرکت، از سر شب تا اندکی پس از ساعت 22:30، دشمن گلوله‌های منور شلیک می‌کرد.(18)

 

قرارگاه نجف نیز حدود 3 ساعت پس از تاریکی هوا، حمله به محور راست ارتفاع گرده‌رش را آغاز کرد و یگان‌های عمل‌کننده به سرعت مواضع دشمن را تصرف کردند.(19) بدین‌ترتیب هدف‌های عملیات صددرصد تأمین گردید. از این پس بررسی تحرکات دشمن و تثبیت هدف‌های تصرف‏شده مطمح نظر فرماندهان قرارگرفت. در روز اول عملیات کوشش بسیاری شد تا ضمن برنامه‌ریزی برای شب دوم، مسائل عقبه، تدارک‌رسانی و مانند آن برای نیروهای در خط ایجاد مشکل نکند. برادر "اردستانی" راوی نیروی زمینی سپاه، اهم تلاش‌های فرماندهی عملیات در روز اول را چنین برشمرده است: سرکوب پاتک‌های دشمن؛ استفاده از هوانیروز برای تدارک‌رسانی به دلیل نداشتن جاده؛ فعال نگه‌داشتن واحد‌های توپخانه و ادوات در اجرای آتش؛ تصرف باقی‌مانده ارتفاع گرده‌رش؛ پی‌گیری احداث پل و جاده؛ وارد کردن یگان‌های احتیاط؛(20) آگاه ساختن فرمانده کل سپاه (برادر محسن رضایی) از جریان پیشرفت عملیات و آخرین وضعیت آن.(21)

 

 منطقه عملیاتی نصر8, یگان‏های عمل‏ کننده

ارتفاع گرده‌رش که هدف عملیات نصر8 بوده است، میان کوه‌های بلند شرق سلیمانیه در منطقه عمومی ماؤوت عراق و شهر بانه ایران و در غرب رودخانه "قلعه‏ چولان" قرار دارد و به لحاظ موقعیت نظامی اهمیت بسیاری دارد.

تأثیر مهم این ارتفاع از جنبه نظامی بدان دلیل است که سرپل ورودی به دشت "هرمدان" و ارتفاعات قمیش، اُلاغْلو، دولبشک و گوجار است و ادامه حملات زمستانی به سمت سد دوکان و کرکوک مستلزم تسلط بر آن (گرده‌رش) و در مرحله بعد، در اختیار داشتن این ارتفاعات است.(22)

 

مسئولیت دفاع از منطقه عملیاتی نصر8 از جمله ارتفاع گرده‌رش به عهده سپاه یکم عراق بود که به‌وسیله لشکر44 پیاده (با 4 تیپ سازمانی) این سپاه و برخی نیروهای جاش و گردان‌های خفیفه انجام می‌شد.(23)

 

دراین عملیات لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) با 2گردان، لشکر57 ابوالفضل با 4گردان، لشکر21 امام رضا(ع) با 2گردان و تیپ12 قائم با 2 گردان تحت فرماندهی قرارگاه نجف، شرکت داشتند. لشکر‌های 7 ولی‏عصر(عج)، 52 قدس و ویژه 155 شهدا نیز در احتیاط بودند و نیروی زمینی سپاه بر حسن انجام کار نظارت می‌کرد. حضور چند یگان از سپاه برای این عملیات، به دلیل کمبود نیروی یگان‌های عمل‌کننده بود.

 

مأموریت یگان‌های عمل ‏کننده روی ارتفاع گرده‌رش، چنین بود: لشکر57 ابوالفضل: تصرف نیمه‌شمالی ارتفاع 1418 و ارتفاع 1391 (قله سوم)؛(45) تیپ12 قائم(عج): تصرف نیمه شرقی ارتفاع 1426 (قله اول)؛ لشکر11 امیرالمؤمنین: تصرف نیمه غربی این قله.(46) همچنین لشکر21 امام رضا(ع) مأموریت داشت که نیمه جنوبی ارتفاع 1418 (قله دوم) را تصرف کند.

 

 

منابع:

1ـ خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش‌های ویژه" شماره 246, 1366/8/30، ص1، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1366/8/29.

2ـ سند شماره 451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش "عملیات نصر8، لشکر57 ابوالفضل"، راوی: کیوان محمدی، 1366/8/29، ص19.

3ـ سند شماره 1532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات نصر8، (حسین اردستانی)، 1366/8/26 تا 1366/9/11، ص36، شماره نوار26375.

4ـ همان، ص44.

5ـ همان، ص40, شماره نوار 26375.

6ـ سند شماره 1535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف اشرف در عملیات نصر8 (یدالله ایزدی)، 1366/8/28 تا 1/9/1366،صص47و48، شماره نوار: 26404.

7ـ همان، ص73، شماره نوار: 26407.

8ـ همان، ص1/75، شماره نوار: 26407. نیز رجوع شود به مأخذ3، صص37 و 38، شماره نوار 26375.

9ـ مأخذ3، ص42، شماره نوار: 26375.

10ـ مأخذ2، ص37 تا 51.

11ـ مأخذ3، صص49 و 50.

12ـ مأخذ6، ص94، شماره نوار 26408.

13ـ مأخذ3، ص46، شمار نوار 26375. نیز رجوع شود به مأخذ6، ص87، شماره نوار 26407.

14ـ مأخذ3، ص52، شماره نوار 26374.

15ـ مأخذ3، ص48، شماره نوار 26375.

16ـ مأخذ6، ص99، شماره نوار26408.

17ـ مأخذ6، ص96 تا 98، شماره نوار26408.

18ـ مأًخذ3، ص58.

19ـ مأخذ2، صص51 و 52.

20ـ مأخذ3، ص50، شماره نوار 26375.

21ـ مأخذ3، ص54.

22ـ سند شماره 29659، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از معاونت اطلاعات، به فرماندهی محترم نیروی زمینی سپاه، 1366/9/1، ص2.

23ـ همان.ص3.

 

دیدگاه جدیدی بگذارید