شرح کامل عملکرد یگان‏های قرارگاه‏های کربلا و نجف درعملیات والفجر1

چاپلینک ثابت
تهیه و تنظیم حسین عسگری

 

جزئیات عملیات 8 قرارگاه عملیاتی شرکت‌کننده در شب اول عملیات والفجر1 به تفکیک قرارگاه‌ها و یگان‌ها به ‏ترتیب از شمال به ‏سمت جنوب؛ از زبیدات تا پیچ‌انگیزه، به این شرح مستقر شده اند:

 

 

 

الف) قرارگاه کربلا

در شمال منطقه عملیاتی، هم‌زمان 5 قرارگاه عملیاتی فرعی تحت امر قرارگاه کربلا به این ترتیب یگان‏های خود را در منطقه عملیاتی مستقر کردند:

 

در جناح راست (شمال)، تیپ1 لشکر14 امام حسین(ع) (تحت امر قرارگاه کربلای4) 3 گردان از نیروهای خود را وارد منطقه و در نقطه‏ ای نزدیک خط مستقر کرده بود و باتوجه ‏به فاصله موجود تا خط دشمن قرار شد این نیروها ساعت 20 حرکت خود را برای رسیدن به خط دشمن آغاز کنند.(1)

 

در جنوب آن (سمت چپ) نیز 2 گردان امام جعفر صادق(ع) و فتح از لشکر41 ثارالله (قرارگاه کربلای1) که از قبل وارد منطقه شده بودند، ساعت 21 با شکافتن خاکریز از خط خودی عبور کرده و نیروهای گردان اول در فاصله 50 متری موانع دشمن منتظر دریافت رمز عملیات روی زمین نشستند و گردان دوم در فاصله 500 متری گردان اول استقرار یافت.(2)

 

در سمت چپ (جنوب) لشکر41 ثارالله، یک گردان از لشکر7 ولی‏عصر(عج) به ‏همراه 2 گردان مأمور از لشکر25 کربلا و 2 گردان از تیپ2 لشکر21 حمزه، (قرارگاه کربلای2) پس از تاریکی هوا و اقامه نماز و صرف شام ساعت 19، به‏ طرف خط حرکت کردند و در شیارهای نزدیک خط مستقر شدند.(3)

 

در محدوده قرارگاه کربلای3، 6 گردان نیرو شامل 3 گردان غیرادغامی از تیپ33 المهدی(عج) و 3 گردان ادغامی (3 گردان سپاه و 3 گردان ارتش) از قبل وارد منطقه شده بودند. 3 گردان خط‌ شکن (غیرادغامی) در نزدیکی خط مستقر شدند.(4)

 

در جناح چپ (جنوب) منطقه عملیاتی قرارگاه کربلا نیز قرارگاه کربلای5 (لشکر19 فجر و لشکر8 نجف) از اولین ساعت‌های صبح امروز وارد منطقه شده و در چند شیار منطقه خودی مستقر شده بودند. از این نیروها یک گروهان ویژه خط‌ شکن و 2 گردان عملیاتی (از لشکر8 نجف) ساعت 20 حرکت خود را آغاز کرده و در ساعت 21:30، در نزدیکی سنگرهای کمین نیروهای عراقی مستقر شدند. این نیروها به‏ حدی به عراقی‌ها نزدیک بودند که صدای آنها را می‌شنیدند.(5)

 

ب) قرارگاه نجف

در محدوده قرارگاه نجف که از شیار بجلیه به‏ سمت جنوب بود، 3 قرارگاه عملیاتی نجف1، نجف2 و نجف4 گردان‌های عملیاتی شرکت‌کننده در شب اول را به نزدیکی خط منتقل کرده بودند.

 

لشکر31 عاشورا و تیپ 55 هوابرد (قرارگاه نجف1) از سه روز قبل از عملیات، نیروهای خود را به ‏تدریج وارد منطقه کرده، 4 گردان از این نیروها در نزدیکی دیدگاه شهید "شجری"* در سنگرهای از پیش آماده ‏شده مستقر شدند.(6) این 4 گردان ساعت 19:30، حرکت خود را از دیدگاه آغاز کرده و قبل از ساعت 23، در محل تعیین‌شده در اطراف کانالی در نزدیکی خط مستقر شدند.(7)

 

تیپ1 عمار از لشکر27 حضرت رسول(ص) (تحت امر قرارگاه نجف2) گردان‌های خود را در 3 نقطه که نقطه رهایی آنان محسوب می‌شد، مستقر کرد، سایر نیروها در منطقه دورتری مستقر شده بودند.

تیپ10 سیدالشهدا(ع) (قرارگاه نجف4) نیز نیروهای خود را در حوالی دیدگاه "محمد" جای داد. این نیروها آماده بودند تا با غروب آفتاب و برحسب فاصله‏ ای که با خط دشمن داشتند در زمان‌های اعلام‌شده حرکت خود را به‏ سمت دشمن آغاز کنند. ترتیب این حرکت به ‏نحوی برنامه‌ریزی شده بود که گردان‌ها قبل از ساعت 23 به خط نیروهای عراقی برسند، لذا حرکت اولین گردان از ساعت 19 آغاز شد.(8)

 

 

عملیات یگان‌ها تا ساعت 24 از شمال منطقه عملیات به‏ سمت جنوب بدین شرح است:

 

قرارگاه کربلا

1. قرارگاه کربلای4 (لشکر14 امام حسین + تیپ2 لشکر77 خراسان)

در محدوده این قرارگاه، اولین گردان خط‌ شکن (گردان حضرت رسول(ص)) وارد عمل شد. پس از اعلام رمز عملیات، به ‏دلیل بازنشدن معبر، این گردان درگیر نشد، ولی درنهایت ساعت 23:45، گروهان اول این گردان موفق به بازکردن معبر شده و بلافاصله سایر نیروها از معبر عبور کردند و در ساعت 24 با نیروهای دشمن درگیر شدند و پس از آن، اجرای آتش پرحجم توپخانه خودی در جناح راست عملیات قرارگاه کربلا آغاز شد.(9)

 

2. قرارگاه کربلای1 (لشکر41 ثارالله + تیپ1 لشکر21 حمزه)

گردان امام صادق از لشکر41 ثارالله مأمور شکستن خط اول دشمن بود. پس از دریافت رمز عملیات و تأکید فرمانده لشکر مبنی‏بر استفاده از حداکثر غافلگیری و درحالی‏که نیروهای تخریب به ‏سرعت و به ‏دقت درحال خنثی‏ کردن میدان مین بودند، فشار از قرارگاه کربلا برای درگیرشدن با دشمن افزایش یافت. این گردان باتوجه‏ به شرایط، ساعت 23:25، با انفجار اژدر بنگال ایجاد معبر کرد و پس از گذشتن نیروها از میدان مین درگیری آغاز شد. براساس طرح مانور قرار بود پس از عبور از موانع و شکستن خط اول توسط گروهان ویژه، دو گروهان از این گردان به ‏سمت راست (جنوب) ارتفاع135 رفته و بخشی از این ارتفاع را در حد مأموریت خود تصرف کنند و یک گروهان نیز به چپ رفته و با یگان سمت چپ (کربلای2) الحاق کند، ولی به ‏رغم تمرین‌های قبلی، پاک‌سازی منطقه با مشکل مواجه شد و مقارن ساعت 24 به گردان دوم (فتح) دستور ورود به منطقه داده شد.(10)

 

3. قرارگاه کربلای2 (لشکر7 ولی‌عصر + تیپ2 لشکر21 حمزه)

به ‏رغم آنکه نیروهای تخریب این قرارگاه قبل از دریافت رمز عملیات اقدام به بازکردن معبر و برداشتن موانع و میدان مین کرده بودند و اعلام رمز این قرارگاه نیز 15 دقیقه قبل از "س" عملیات اعلام شده بود،** این نیروها موفق به گشودن معبر نشدند. توقف و تجمع نیروها در پشت میدان مین و در زیر آتش دشمن، تلفاتی را به نیروهای گردان خط‌ شکن وارد کرد و تاحدی موجب پراکندگی نیروها و نابسامانی در خط شد.(11)

 

سرانجام با فشار قرارگاه لشکر و تلاش مجدد نیروهای تخریب و تعدادی از نیروهای گردان خط‌ شکن (گردان مسلم) معبر در ساعت 23:15، باز شده و گردان به خط دشمن زد.(12) نیروهای این گردان پس از شکستن خط، در مسیر عبور دچار اشتباه شدند. دراین ‏میان، شهادت فرمانده گروهان اول موجب به ‏هم ‏ریختگی نیروها شد. سایر نیروهای گردان سعی کردند خود را به ارتفاع175 برسانند و نهایتاً حدود نیمه‌شب در تپه‏ای فرعی در قسمتی از ارتفاع175 مستقر شدند، درحالی‏که به‏ا شتباه تصور می‌کردند تمامی ارتفاع175 را تصرف کرده‌اند.(13)

 

4. قرارگاه کربلای3 (تیپ33 المهدی(عج) + تیپ3 لشکر21 حمزه)

پس از اعلام رمزعملیات به فرماندهی مشترک کربلای3 در ساعت 22:45،* نیروهای تخریب این قرارگاه که از دو محور قصد نفوذ به خط دشمن را داشتند، در سمت چپ ارتفاع178 در بازکردن معبر توفیق زیادی نداشتند و به ‏دلیل هوشیارشدن دشمن و تیراندازی به ‏طرف نیروهای تخریب، درگیری در این نقطه در ساعت 23:10 آغاز شد. این نیروها تقاضای اجرای آتش روی مواضع دشمن را کردند، درنتیجه به توپخانه دستور اجرای آتش در این نقطه داده شد.

 

اما در سمت راست (شمال) ارتفاع178، نیروهای تخریب تحت سرپرستی برادر صالح زارع موفق به خنثی ‏کردن میدان مین و گشودن سیم ‏خاردار و سایر موانع شده و نهایتاً در ساعت 23:30 توانستند از موانع عبور کنند و پس از آن درخواست کردند که نیروهای دنبال پشتیبان (گردان‌های ادغامی سپاه و ارتش) اعزام شوند.(14) این نیروها پس از عبور از موانع اول با گردش به چپ در ساعت 24، برای عبور از کنار ارتفاع178 و انهدام مواضع دشمن در پشت (غرب) ارتفاع و تأمین آن آماده شدند.(15)

 

5. قرارگاه کربلای5 (لشکر8 نجف + لشکر19 فجر)

درپی دریافت پیام رمز در ساعت 23، گروهان ویژه خط‌ شکن بلافاصله نیروهای تأمین میدان مین دشمن را با شلیک آر.پی.جی. و تیربار از پیش رو برداشته و به عمق منطقه نفوذ کردند. در دو طرف جاده ‏ای که به عمق منطقه دشمن منتهی می‌شد، سنگرهای کمین وجود داشت، اما مین‌گذاری در اطراف این سنگرها، مانع دسترسی سریع نیروهای ویژه به آنها بود، لذا مقابله با این سنگرها فقط با شلیک آر.پی.جی. و تیربار انجام می‌گرفت و این موجب می‌شد تا پاک‌سازی به ‏طورکامل انجام نشود.(16)

 

این گروهان پس از شکستن خط و پاک‌سازی جاده شنی (از موانع و عناصر کمین دشمن) که از داخل شیاری به ‏طرف ارتفاع165 می‌رفت، به گردان اول (فتح) اعلام کرد که می‌تواند جلو بیاید. عبور نیروهای گردان فتح از موانع اولیه بدون مشکل انجام شد، اما پس از رسیدن به جاده شنی منتهی به ارتفاع165 با نیروهای پاک‌سازی نشده دشمن، درگیری‌های پراکنده ‏ای به وجود آمد.

 

به ‏رغم موفقیت‌های اولیه، این یگان به دلایلی از دستیابی به اهداف خود بازماند ازجمله: وجود شیارهای متعدد در یکی از معابر که موجب انحراف در مسیر حرکت 2 گردان و پیمودن مسافتی نسبتاً طولانی شد. درنتیجه این حرکت اشتباه، نیروها با میدان مین دیگری مواجه شدند؛ نیروهای به ‏دلیل تاریکی مطلق هوا و عدم شناسایی دقیق از میدان مین به‏جای بازکردن میدان مین از عرض، این کار را از طول میدان مین شروع کردند. در همین هنگام، نجفیان فرمانده این گردان و دو بی‌سیم‌چی همراهش براثر انفجار یک مین مجروح شدند.(17) زیادبودن حجم آتش دشمن و افزایش تعداد مجروحان و شهدا و آشفتگی و سردرگمی حاصله نیز باعث شد این گردان تا نیمه‌شب در دستیابی به اهداف خود ناکام بماند.(18)

 

قرارگاه نجف

عملکرد یگان‌های این قرارگاه نیز از شمال (جنوب شیار بجلیه) به‏ سمت جنوب به ‏ترتیب استقرار یگان‌ها (نجف1، نجف2 و نجف4) تا ساعت 24 به شرح زیر بود:

 

1. قرارگاه نجف1 (لشکر31 عاشورا + تیپ55 هوابرد)

رمز عملیات در ساعت 23:15 به گردان‌های این قرارگاه اعلام گردید و در معبر اول این قرارگاه، گردان حضرت علی‌اکبر (ع) ضمن پاک‌سازی موانع ساعت 23:30 با نیروهای دشمن درگیر شد و خط اول دشمن را شکسته و به پاک‌سازی محدوده مأموریت خود پرداخت.

 

در معبر دوم، فرمانده گروهان اول نیروهای خود را بیش از حد جلو برده بود و گروهان دوم نیز به ‏اشتباه به ‏دنبال گروهان اول راهی شده بود، به‏ دلیل تجمع بیش از حد نیروها در زیر حجم انبوه آتش دشمن تلفات زیادی به نیروهای این گردان وارد شد و درنتیجه گردان دوم (گردان حر) تا ساعت 24 نتوانست با نیرو‌های دشمن درگیر شود.(19)

 

2. قرارگاه نجف 2 (لشکر27 حضرت رسول(ص) + تیپ84 خرم‌آباد)

نیروهای گردان مالک، که اولین گردان و خط‌شکن در محدوده قرارگاه نجف2 بود، با دریافت رمز عملیات در ساعت 23:15، عملیات خود را آغاز کردند، ولی به ‏دلیل عمق زیاد میدان مین، بازکردن موانع تا نیمه‌شب به طول انجامید.(20)

 

3. قرارگاه نجف4 (تیپ10 سیدالشهدا + تیپ37 زرهی شیراز)

نیروهای نجف4 رمز عملیات را ساعت 23:15 دریافت کردند.(21) نفوذ گردان‌های تیپ سیدالشهدا(ع)* در منطقه با غافلگیری دشمن همراه بود. لذا در ساعت 23:30، دو گردان از این قرارگاه (حضرت قاسم‌ و قمربنی‌هاشم) با عناصری از دشمن درگیر شدند، ولی گردان زهیر که مأموریت اجرای مانور در عمق منطقه دشمن را داشت تا ساعت 23:40، با دشمن درگیر نشده بود و حرکت خود را برای دورزدن بخشی از نیروهای دشمن (در حد یک گروهان) کماکان ادامه می‌داد. بالاخره ابراهیم همت به این گردان دستور داد درگیر شود.(22) نیروهای این گردان در ساعت 23:50، درگیری‌های اولیه خود را آغاز کردند (در حد دو دسته) و سایر نیروهای گردان پس از عبور از جناحین و تکمیل محاصره در پیچ‌انگیزه در ساعت 24، با دشمن درگیر شدند. این نیروها باتوجه ‏به این شرایط از وضعیت خوبی برخوردار بوده و بر اوضاع کاملاً مسلط بودند.(23)

 


* دیدگاه شهید "شجری" یکی از 3 دیدگاه نجف1 بود که به ارتفاع145 منتهی می‌شد و نقطه رهایی نیروهای لشکر عاشورا در کنار این دیدگاه قرار داشت.

** علت اعلام زودتر از موعد رمز عملیات این بود که جعفر اسدی فرمانده تیپ33 المهدی(عج) از وصول اخباری مبنی ‏بر آغاز درگیری در محدوده یگان‌های هم‌جوار ازجمله در محدوده‌ لشکر19 فجر خبر داد و همین امر باعث شد احمد کاظمی (فرمانده قرارگاه کربلا) به لشکر7 ولی‏عصر(عج) دستور حمله بدهد، درحالی‏که چند دقیقه بعد فرمانده لشکر19 اعلام کرد نیروهایش هنوز با دشمن درگیر نشده‌اند. (سند شماره 019202 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه هفتم حدید، 1362/1/22، ص16.)


 

منابع:

1- سند شماره 105/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص12.

2- سند شماره 107/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص12.

3- سند شماره 112/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص7.

4-- سند شماره 106/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 7 و 15.

5- سند شماره 110/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص17.

6- سند شماره 109/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص31.

7- سند شماره 103/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص62.

8-. سند شماره 103/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص47.

9- سند شماره 105/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص8.

10- سند شماره 107/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص13.

11- سند شماره 112/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص6.

12- سند شماره 019202 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه هفتم حدید، 1362/1/22، ص16.

13-سند شماره 112/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص7.

14- سند شماره 106/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص16.

15- سند شماره 019202 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص18.

16- سند شماره 110/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص18.

17- سند شماره 110/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص15.

18-همان.

19-سند شماره 103/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص62.

20-سند شماره 019245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص82.

21-سند شماره 019245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص81.

22-سند شماره 019245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ،ص82

23-سند شماره 219/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص245؛ و- سند شماره 019245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ص83

 

 

 

 

 

 

عکس‌های مرتبط: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



03 خرداد

روزشمار اسناد سازمان ملل



03 خرداد

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران