شیلی و ارسال تجهیزات نظامی به عراق در دفاع مقدس

چاپلینک ثابت
حسین عسگری

 

هر جنگی که میان دو طرف متخاصم روی می دهد، یک سلسله منافع و فرصت ها را متوجه کشورهای ثالث می کند و آنها را وامی دارد تا برای استفاده از فرصت ها در قبال جنگ و کشورهای درگیر در آن موضع گیری نمایند. جنگ تحمیلی نیز که با حمله همه جانبه نیروهای عراقی در 31 شهریور 1359 به ایران آغاز شد، از این قاعده مستثنی نیست.

 

 با آغاز جنگ ایران و عراق که یکی از پیچیده ترین جنگهای جهان و منطقه بود کشورهای ثالث مطابق تصوری که از منافع ملی شان و فرصت های پدید آمده داشتند شروع به فروش تسلیحات و تجهیزات به عراق کردند. در این میان شیلی یکی از کشورهایی بود که در فروش تسلیحات نظامی و بمب های خوشه ای به عراق نقش اساسی داشت.

 

خریدهای تسلیحاتی عراق از  شیلی موضوعی است که روزنامه "لاایوکا"، چاپ شیلی و روزنامه کویتی "الرأی‏ العام" به آن پرداخته‏‌اند.

لاایوکا درباره خرید بمب‏های خوشه‌‏ای عراق نوشته است:

هواپیماهای "جمبوجت747" عراق محموله بمب‏های خوشه‌ای را از آسمان کشورهای آرژانتین و پاراگوئه عبور داده و قبل از ادامه سفر خود به بغداد، در فرودگاه "ریودوژانیرو" برزیل به زمین می‌‏نشینند. این روزنامه می‌افزاید: «تا پایان ماه ژوئن جاری (اواسط تیر1366) دو پرواز و در ماه بعد چهار پرواز حامل بمب‏‌های خوشه‏ای از شیلی به مقصد عراق برنامه ‏ریزی شده است(1) یک مقام عالی‌رتبه دولت آرژانتین انتقال محموله‏‌های بمب خوشه‌‏ای از شیلی به بغداد و پرواز هواپیماهای حامل آن بر فراز خاک آرژانتین را مورد تأیید قرار داد(2)

 

در آمد میلیونی کارلوس کاردوئن (تاجرشیلیایی) از فروش بمب های خوشه ای به عراق

کارخانه کارلوس کاردون(تاجرشیلی) به عنوان مناسب‌ترین محل برای تولید بمب خوشه‌ای –که برای در هم شکستن مقاومت نیروهای گسترده ایرانی استفاده می‌شد –انتخاب شده بود. هزاران بمب با نازل‌ترین قیمت و بدون پرداخت حقوق گمرکی و سایر تعرفه‌های بازرگانی در شهر بندری «ایکوئیک» (Iquique) شیلی که منطقه آزاد تجاری محسوب می‌شد، برای عراق تولید و ارسال می‌گردید. تولید هر بمب خوشه‌ای در کارخانه مذکور 7000 دلار و به عبارت دیگر 19000 دلار ارزان‌تر از کارخانه‌های رقیب در اروپا تمام می‌شد.

 

همکاری کارلوس کاردون با عراق در ابتدای سال 1983 آغاز و تا پایان سالیان متمادی ادامه می‌یابد. وی با حمایت سازمان سیا و ارتش آمریکا، نیازهای تجهیزاتی خود را از کارخانه‌های مختلف در نیواورلئان و لس آنجلس تأمین می‌کرد. رابرت گیتس (Robert Gates)، معاون وقت سازمان سیا در تابستان 1986 از کارخانه کارلوس کاردون بازدید به عمل می‌آورد و از نزدیک وجود تجهیزات آمریکایی وارداتی به کارخانه را مشاهده می‌کند، اما هیچ‌گاه مانع از این گونه فعالیت‌ها نمی‌گردد.

 

آلن فریدمن (محقق و نویسنده امریکایی) در فصل پنجم کتاب خود(شبکه عنکبوتی)  با جزئیات تمام، از فعالیت بازیگری به نام «جیمز گورین» (James Guerin) در انتقال گلوله‌های توپ از طریق آفریقای جنوبی به عراق پرده‌برداری می‌کند. انتقال تجهیزات فوق، توسط شرکت آی. اِس. سی. (International Signal and Control) و با همکاری کارلوس کاردون و نظارت دقیق سازمان سیا صورت می‌گیرد. آفریقای جنوبی نیز به منظور تأمین نیاز نظامی عراق با کاردون همکاری وسیعی آغاز می‌کند. «کلاید ایوی» (Clyde Ivy) و مهندس برق و متخصصین مسائل موشکی و همکار «جیمز گرن» طی شهادت‌نامه‌ای اظهار می‌دارد:

«در فاصله 6 سال ملاقات و تماس‌هایی که با سازمان سیا داشتم، هیچ یک از مأموران این سازمان به غیرقانونی بودن صادرات ما اشاره نکردند و حتی سیا ادامه همکاری ما با آفریقای جنوبی را نیز تشویق می‌کرد»(3)

 

آلن فریدمن می نویسد:


امریکا به پیشنهاد ویلیام کیسی (رئیس سیا)،تحویل بمب های خوشه ای به عراق را در اولویت قرار داد زیرا این سلاح را مناسب ترین و کارآمد ترین سلاح برای در هم شکستن امواج انسانی مدافعان ایرانی می دانست. به اعتقاد او این بمب ها میتوانست به یک قدرت تصاعدی واقعی و مؤثر علیه قوای ایرانی تبدیل شود. در واقع این بمبها از لحاظ تکنیکی جزء سلاح های متعارف (ولی ممنوعه*) محسوب می شوند اما در میدان نبرد همانند سلاح های نامتعارفی چون سلاح های شیمیایی میتوانند موجب کشتار وسیعی شوند. چنانچه این بمب ها درست عمل کنند می توانند در وسعتی به اندازه 10 برابر زمین فوتبال هر کسی را کشته یا مجروح کنند. عملاً این بمب ها چرخ گوشت های هوایی هستند و هر چیزی را در سر راه خود خرد می کنند.



سال 1993 "کارلوس کاردون" رئیس صنایع کاردوئن، فاش کرد که مقامات آمریکایی وی را در خصوص تأمین بمب‌های خوشه‌ای برای عراق تشویق کرده‌اند. کاردون عنوان کرد که دولت‌های ریگان و بوش در سراسر دهۀ 1980، گزارش‌های مشروحی دربارۀ استفاده‌اش از تجهیزات آمریکایی برای ارائۀ کارخانه‌ها و بمب‌های خوشه‌ای به عراق در جنگ با ایران، دریافت کرده‌اند. این حمایت و همکاری به رغم تحریم آمریکا علیه شیلی صورت گرفت. 

 

در اواخر سال 1984، حجم معاملات کارخانه کارلوس کاردون با عراق افزایش یافت و در نتیجه نمایندگان کاردون شروع به خرید کارخانه‌هایی در ایالات‌متحده نمودند که امکان پیاده کردن و حمل آنان با استفاده از کشتی به شیلی امکان‌پذیر بود. آن‌ها به دنبال کارخانه‌های تولید بمب و مهمات با تمامی تجهیزات جانبی‌اش بودند و با مجوز ارتش ایالات‌متحده در چندین مورد توانستند، موفق شوند. نخستین مورد کارخانه متروکه نیواورالئان بود که برای تولید خمپاره‌های 105 میلی‌متری استفاده می‌شد.

 

 در حقیقت این کارخانه در دوران جنگ ویتنام به تولید گلوله‌های سنگین خمپاره می‌پرداخت. مورد دیگر کارخانه‌ای در لس‌آنجلس بود که به تولید بمب‌های چندمنظوره از 250 تا 1000 هزار پوند می‌پرداخت؛ اما موانع عمده‌ای برای خرید هر دو کارخانه وجود داشت، زیرا بر اساس قوانین ایالات‌متحده فروش هر نوع کالای نظامی به شیلی ممنوع بود. این کارخانه‌ها تنها به شرطی قابل‌فروش بودند که از وضعیت نظامی خارج شوند، بدین معنا که توانمندی تولید سلاحشان از بین برود و این امر نیز مستلزم تلاش‌های بسیار سخت بود.

 

در آن زمان سرهنگ کارلوس ریکرتسون، افسر بازنشسته نیروی هوایی، نماینده کاردون در واشنگتن بود. وی در یادآوری خاطراتش می‌گوید؛ «مشکلات زیادی با گمرکات آمریکا داشتیم و به همین دلیل فروش دو کارخانه نزدیک یک سال به تعویق افتاد». سرانجام مقامات ایالات‌متحده آن‌ها را در گروه «آهن‌قراضه» قرار دادند و این کارخانه‌ها در نهایت با کشتی به شیلی حمل شدند.

 

در سال 1985 دو دیپلمات آمریکایی از سفارت این کشور در سانتیاگو جهت بازدید از کارخانه کاردون به ایکیکو رفتند. آن‌ها با غرور دستگاه جدید را به نمایش گذاشتند، دستگاهی که قبلاً برای تولید بمب‌های چندمنظوره به کار می‌رفت.  با تمام سروصداها و هیاهو ماشین‌های جنگی در حال کاربودند.

 

با گسترش روابط تجاری کاردون با بغداد، کاردون روابط نزدیک‌تری با مقامات آمریکایی در سفارت این کشور در سانتیاگو برقرار کرد او در مارس 1986 با ژنرال رابرت رید، معاون دوم ستاد نیروی هوایی ایالات‌متحده، ملاقات کرد و در مارس 1986 با ژنرال رومان ویگا، فرمانده ستاد نیروی هوایی شیلی، دیدار کرد و در سال 1990 کارلوس گیلسپی، سفیر ایالات‌متحده در شیلی، به بازدید از نمایشگاه کاردون پرداخت و آن را «انتقال تکنولوژی» نامید.این‌ها همان بمب‌های خوشه‌ای کاردون و بهترین کالای وی در سبد تسلیحاتی‌اش بودند.

 

کاردون به‌تدریج منافع بیشتری از فناوری بمب خوشه‌ای و تشویق مقامات ارشد برای ارسال آن به عراق به دست آورد. به وی اجازه داده شد که مقدار زیادی از ماده زیرکونیوم را از ایالات‌متحده وارد کند.

وی در سال 1984 بیش از 30 تن، سال بعد 37 تن و تا سال 1987 بیش از 75 تن از این مواد را دریافت کرد. این ماده از مواد اصلی تشکیل‌دهنده بمب‌های کوچکی بود که در داخل بمب خوشه‌ای قرار داده می‌شد. زیرا زمانی که انفجار رخ می‌داد، قدرت آتش‌زایی بسیار داشت.

 

توصیف کاردون به‌عنوان فردی متعهد می‌تواند تفاسیر مختلفی داشته باشد، اما در سال 1987 کسی درباره ثروت سرشار کاردون تردیدی نداشت. او تا آن زمان بمب‌های خوشه‌ای به ارزش 500 میلیون دلار را به عراق فروخته بود و اینکه دارای آپارتمانی مجهز، در آخرین طبقه بلندترین ساختمان شیلی یعنی برج 29 طبقهٔ سانتاماریا بود که درواقع دفتر کارش محسوب می‌شد. بر روی دیوار دفتر کاردون فقط دو عکس وجود داشت. یکی عکس ژنرال پینوشه و دومی عکس کاردون در حال دست دادن با صدام.

 

وی به دلایل زیادی از صدام و پینوشه سپاسگزار بود. صدام بهترین مشتری بود که وی می‌توانست در رؤیاهایش داشته باشد و پینوشه با توسعه منابع تسلیحاتی شیلی او را ثروتمند و سعادتمند ساخته بود.

 

درزمینه تامین سلاح در جنگ ایران وعراق، روزنامه ژاپنی آساهی شیمبون می نویسد:

سه کشور امریکای جنوبی (برزیل – آرژانتین – شیلی) که با بحران انباشت بدهی ها از کشور خود روبرو هستند، اخیرا در صدور اسلحه به خاورمیانه و برخی کشورهای امریکای مرکزی بسیارفعال شده‌اند(4) و شیلی تاخرداد 1363مبلغ 35 میلیون دلار اسلحه به عراق داده است(5)

 

 

منابع

1- روز شمارجنگ ایران وعراق، جلد 49، تصویب قطعنامه 598، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ص139.

2- روزنامه جمهوری اسلامی، 21/3/1366، شیلی - روزنامه "لاایوکا".

3- شبکه عنکبوتی، آلن فریدمن، ترجمه مهوش غلامی،تهران: 1395،ناشر اطلاعات، 

4-روزشمار جنگ ایران وعراق،جلد33، تجدید رابطه آمریکا و عراق،مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ص330.

5-خبرگزاری جمهوری اسلامی،"گزارش های ویژه" نشریه شماره 203،17/7/1363،ص11،توکیو خبرگزاری جمهوری اسلامی،1363/7/16.


* سلاحهای متعارف نیز به دو بخش مجاز و ممنوعه تقسیم می شوند که بمبهای خوشه ای نیز جزو سلاحهای ممنوعه قرار می گیرند. این بمبها در زمره تسلیحات Unexploded Ordance دسته بندی می شوند زیرا همیشه تعدادی از بمبها به صورت عمل نکرده بر زمین باقی می ماند.

عکس‌های مرتبط: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



04 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



04 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران