طرح مانور عملیات "مطلع‌الفجر"

چاپلینک ثابت

 طرح مانور عملیات "مطلع‌الفجر" برای اجرا در منطقه عمومی سرپل ذهاب در مورخه 12 آذر 1360 صادر شد. طبق این طرح، نیروهای سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در مناطق کوهستانی حدفاصل سرپل ذهاب (در شمال) و گیلان‌غرب (در جنوب) به نیروهای عراقی حمله می‌کنند.

 

 

 

 

 

 

 

 

از آنجایی که هدف نهایی عملیات، تصرف و تأمین "تنگ قاسم‌آباد" در محور (جاده) گیلان‌غرب ـ قصرشیرین است، دو تلاش در طرح مانور مدنظر قرار گرفته است: تلاش اصلی در جنوب منطقه عملیات است که باید دو ارتفاع مهم "چرمیان" و "شیاکو" از جنوب به شمال تا رودخانه گیلان تصرف و پاک‌سازی و در تلاش فرعی در شمال (تنگ کورک) و جنوب (سرتتان)، محور (جاده) تنگ قاسم‌آباد تصرف و تأمین شود و سپس بنا به دستور، تک تا خط مرزی ادامه یابد.(1)

 

نیروهای عمل‌کننده در محور اصلی (جنوبی) پس از تأمین اهداف پیش‌بینی‌شده در طرح مانور، در جنوب رودخانه گیلان (شمال ارتفاعات شیاکو و چرمیان) پدافند کرده، سپس با الحاق به نیروهای محور شمالی (فرعی) منطقه عملیات، خط پدافندی خود را از روستای سرتتان گیلان به تنگ قاسم‌آباد وصل می‌کنند.

 

درصورت موفقیت در اجرای عملیات، نیروهای خودی علاوه‌بر انهدام بخشی از نیروهای عراقی و تصرف ارتفاعات منطقه ازجمله شیاکو (بلندترین و حساس‌ترین ارتفاع منطقه) و دیگر قله‌های مرتفع، حدود 10 کیلومتر به شهر اشغال‌شده قصرشیرین نزدیک خواهند شد.(2)

 

در منطقه عملیاتی موردنظر به‌علت کوهستانی‌بودن منطقه، نیروهای دشمن بجز در بعضی قسمت‌ها، خط پدافندی پیوسته‌ای ندارند. وجود دو شکاف عمده در محور جنوبی (اصلی) عملیات، دشت "شک‌میان" در حدفاصل دو ارتفاع شیاکو و چرمیان و شکاف بین ارتفاع شیاکو و دشت چغالوند، امکان نفوذ نیروهای شناسایی خودی را تا ارتفاع کمکو (در شمال رودخانه گیلان) در عمق منطقه فراهم کرده است؛ بنابراین، نیروهای خودی درصورت نفوذ از این قسمت‌ها، عقبه دشمن در تنگ قاسم‌آباد و تنگ کورک را تهدید خواهند کرد.

 

براساس وضعیت زمین و نحوه آرایش مواضع پدافندی دشمن، مانور عملیات از دو روش تبعیت می‌کند:

الف) مانور رخنه‌ای در محور جنوبی (اصلی) عملیات

 

ب) مانور جبهه‌ای در محور شمالی (فرعی) عملیات(3)

براساس کلیات فوق، بنا بر روایت کتاب ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، تیپ3 لشکر81 زرهی با نیروهایی از سپاه و بسیج عشایری در محور شمالی (ارتفاعات برآفتاب و تنگ کورک) و تیپ58 ذوالفقار (تحت ‌امر لشکر81) با نیروهایی از سپاه و بسیج عشایری، از محور جنوب (ارتفاعات چرمیان، شیاکو و تأمین تنگ کورک و تنگ قاسم‌آباد) عمل خواهند کرد.(4)

 

در این طرح، استعداد تیپ3 (زرهی از لشکر81) 4 گردان مکانیزه، یک گردان سواره زرهی، 2 گردان تانک (منها)، 4 گروهان تانک (از لشکرهای21، 28، 64 و 81) و استعداد تیپ58 ذوالفقار، 4 گردان تکاور، یک گردان ژاندارمری و یک گردان تانک (منها از لشکر81) ذکر شده است.*(5)

 

در اسناد سپاه، سازمان رزم خودی در محور جنوبی (اصلی) عملیات به این شرح ذکر شده است: نیروهای موجود سپاه گیلان‌غرب به استعداد 2 گردان، 2 تیپ از نیروهای سپاه به استعداد 8 گردان (جمعاً 2400 نفر) [و] تیپ58 ذوالفقار به استعداد 3 گردان تکاور بودند. همچنین 2 گردان به‌اضافه از سپاه به استعداد 800 نفر و یک گردان (211) تانک در احتیاط بود.(6)

 

 

اهداف عملیات  به این شرح اعلام شد:

الف) جلوگیری از آرامش نیروهای دشمن در جبهه میانی وانهدام نیروهای دشمن.(7)

ب) تأمین دشت گیلان.

ج) قطع ارتباط نیروهای دشمن در خسروی، قصرشیرین و نفت‌شهر.

د) ایجاد آمادگی برای عملیات "کمکو" و رسیدن به مرز.

هـ) تصرف تنگه راهبردی قاسم‌آباد.

و) برهم‌زدن نظم آتش دشمن و نجات کارکنان و محور گیلان از زیر انبوه آتش دشمن.

ز) آزادشدن یک گردان زرهی پس از استقرار.(8)

 

مانور عملیات در عمق به این شرح ابلاغ شد:

باتوجه‌به وضعیت زمین و نحوه استقرار دشمن، روز قبل از عملیات، 2 گردان مرکب از نیروهای سپاه و تیپ58 ازطریق شیارهای دشت شک‌میان به پشت دشمن نفوذ کرده، آماده عملیات می‌شوند. این نیروها بنا به دستور و در روز عملیات به‌کمک واحد تانک اعزامی که پس از تسطیح جاده در دشت شک‌میان به رودخانه تنگاب به منطقه می‌رسند، ضمن قطع محور چم امام حسن(ع) به چرمیان و خطوط اول دشمن با نیروهای تصرف‌کنندة تنگ قاسم‌آباد الحاق حاصل نموده و ضمن تأمین منطقه، اقدام به انهدام نیروهای دشمن در دشت گیلان و تنگ قاسم‌آباد نموده و آماده پدافند در مقابل پاتک دشمن می‌شوند.(9)

 

براساس طرح، چگونگی اجرای مانور در ارتفاعات و مناطق هدف (با عنوان جبهه) و استعداد نیروی پیش‌بینی‌شده به ‌این ‌ترتیب تعیین و اعلام شد:

الف) محور اصلی (جنوب) عملیات شامل 3 جبهه:

1. جبهه شیاکو: یک گردان از نیروهای سپاه روی ارتفاعات شیاکو عمل کرده، پس از تصرف آن، به پدافند در لبة تیغه‌ای می‌پردازد و دشت "چقاحمام" تا مسیر رودخانه "تنگاپشت" را تأمین می‌کند. در عمق این جبهه نیز نیروهای خودی تک کرده، پس از استقرار و تأمین "شیاسرخ" و قسمتی از ارتفاعات کمکو و رودخانه (گیلان) و تنگاب (در شمال رودخانه گیلان)، اقدام به پدافند می‌کنند.

 

2. جبهه چرمیان: یک گردان از نیروهای سپاه به‌طرف ارتفاعات چرمیان عمل کرده، پس از استقرار، اقدام به تأمین دشت و پدافند در مقابل کمکو و در امتداد رودخانه تنگاب می‌کند و 2 گردان نیز احتیاط نیروهای عمل‌کننده در محور ارتفاعات خواهد بود.

 

3. جبهه دشت (گیلان‌غرب): 2 گروهان تک‌ور چریکی مرکب از تیپ58 و نیروهای سپاه پاسداران اقدام به شکار تانک در دشت کرده، سپس گردان‌های حاضر سپاه و تیپ58 همراه با گردان تانک اقدام به تک در دشت می‌کنند. این نیروها پس از انهدام دشمن، آماده پشتیبانی از تک قاسم‌آباد می‌شوند.

 

همچنین در طرح عملیات، آتش پشتیبانی نزدیک به‌وسیله 2 آتشبار سپاه پاسداران گیلان‌غرب اجرا می‌شود و پشتیبانی آتش دور نیز برعهده ارتش گذاشته شده است.**

 

علاوه‌براین، پشتیبانی هوایی براساس درخواست و ازطریق افسر رابط هوایی برعهده نیروی هوایی ارتش قرار داده شد و هوانیروز هم برای اجرای مأموریت تخلیة شهدا و مجروحان، 4 فروند بالگرد214 درنظر گرفت.(10)

 

ب) محور فرعی (جبهه تنگ قاسم‌آباد)

گردان211 به‌کمک یک گردان از تیپ58 و 2 گردان از سپاه پاسداران اقدام به تک کرده، ارتفاعات کنار تنگ کورک و پشت کورک را با تلاش نیروهای پیاده تصرف می‌کنند و واحد تانک نیز پس از الحاق، تأمین تنگ قاسم‌آباد را برعهده می‌گیرد.(11)

 

محورهای چهارگانه عملیات مطلع‌الفجر

محورهای عملیات با تفکیک اهداف به‌ترتیب از غرب به شرق عبارت‌اند از:

 

1. محور بانسیران (شیاکو):

الف) فریدون کوشیار ـ چاله خزینه ـ بزنیلی ـ انار.

ب) شیاکو ـ حسن و حسین.

ج) تلوار و چلکسان و داره‌گره.

د) گلالباز کلکه طلا.

 

2. محور دشت گیلان:

الف) ابروی سرش‌کنان ـ تپه مراد و صدفی و قلة920.

ب) دشت گیلان‌غرب تا مرجان.

ج) گورسفید و گمار.

د) حرکت چریکی در بوره‌سرا ـ قیطول‌مرجان ـ مرجان ـ کاشال.

 

3. محور چرمیان:

الف) چغالوند ـ گچی‌ها ـ چرمیان.

ب) کلینه ـ کسرخان ـ دیدگاه سرتتان ـ تنگه میرا ـ تنگه سیا.

ج) ده صد تومن ـ سه کله اصلی دیزه‌کش و کلکه طلا.

د) ده سرتتان جهت الحاق با قاسم‌آباد.

 

4. محور برآفتاب:

الف) تنگ کورک و قلة سمت چپ.

ب) تنگ قاسم‌آباد.

ج) تیغه برآفتاب بین کورک و قاسم‌آباد.

د) محور فرعی اصلی جهت الحاق به ده سرتتان.(12)

 


* البته در صفحه 254 جلد سوم کتاب ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، استعداد رزمی واقعی یگان‌های ارتش اعم از پیاده، زرهی و توپخانه کمتر از 50 درصد اعلام شده است: «ازنظر شکل ظاهری سازمان، حدود یک لشکر تقویت‌شده با بیش از 16 گردان رزمی و حدود 7 گردان توپخانه به این منطقة نبرد اختصاص داده شده بود، اما باید توجه داشت که این یگان‌ها غالباً فقط شکل ظاهری سازمان‌های خود را داشتند و استعداد رزمی موجود آنها کمتر از 50 درصد بود.»

** در محور شمالی، 3 گردان (منها) توپخانه155 میلی‌متری و 8 آتشبار مجزا از کالیبرهای مختلف و در محور جنوبی، یک گردان توپخانه155 میلی‌متری و 4 آتشبار مجزا از کالیبرهای مختلف مسئولیت اجرای آتش در منطقه عملیات را برعهده داشتند.

 

 

منابع:

1- سیدیعقوب حسینی و محمدجوادی‌پور، ارتش جمهوری اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، جلد5، تهران: سازمان عقیدتی - سیاسی ارتش (معاونت تبلیغات و روابط عمومی)، 1373، صص 249 - 248.

2- سند شماره 280856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1360/9/20، صص 2 - 1.

3- حسن سجادپور، حماسه تنگ کورک، قم: نسیم حیات، 1384، صص 25 - 24.

4- سیدیعقوب حسینی و محمدجوادی‌پور، ارتش جمهوری اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، جلد3، تهران: سازمان عقیدتی - سیاسی ارتش، 1373 صص 254 - 251.

5- همان، ص250.

6- گزیده اسناد عملیات مطلع‌الفجر، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ص11.

7- گزارش 894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش عملیات مطلع الفجر، صص 1و2

8سند شماره 21856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طرح عملیات کربلای7، 20/9/1360، صص 6 - 1؛ و- روزنامه کیهان، 1360/9/23، ص2.

9- سند شماره 21856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.

10- سند شماره 21856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- گزیده اسناد عملیات مطلع‌الفجر، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: صص 12- 11.

11- سند شماره 21856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.

12-مخزن 4، ص250.

 

دیدگاه جدیدی بگذارید