طرح مانور لشکر 19 فجر در منطقه عملیاتی قدس3

چاپلینک ثابت
حسین عسگری

 

عملیات قدس 3 یکی از نبردهای انهدامی است که از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، در چارچوب استراتژی عملیات محدود، در منطقه عمومی جنوب دهلران طرح ریزی و اجرا شد. این عملیات به منظور پیشگیری از رکود جبهه ها و درگیر نگه‌داشتن قوای دشمن در برخی مناطق، با هدف آماده ساختن شرایط جهت اجرای عملیات گسترده علیه دشمن بعثی صورت گرفت.


 

 

هدف از اجرای این عملیات

خنثی‌سازی عملیات روانی دشمن، نفوذ به عمق خاک عراق و انهدام قوای موجود بعثی‌ها و گرفتن اسیر و غنایم در منطقه بوده است.

 

طرح مانور لشکر

نیروهای عمل‏ کننده لشکر19 فجر قرار شد  در منطقه عمومی "دهلران - طیب" در غرب رودخانه میمه عملیات نفوذی انجام دهند(1)، نیروهای لشگر درغروب 19 تیر 1364  پس از نماز مغرب  به منطقه عملیاتی ره‏سپار شدند.(2)

 

این در حالی است که دو سه روز قبل عراق دست به تعویض زده و تیپ404 را که مدت‌هاست در منطقه حضور دارد، به پنجوین انتقال داده و تیپ805 از لشکر14 را که از پاسگاه "شیب" چزابه آمده، جایگزین آن کرده است. تعویض این نیروهای پدافندی این نگرانی را که دشمن از عملیات نیروهای خودی آگاه شده است، منتفی ساخت، هرچند که نیروهای خودی شواهد و قرائنی یافته‌اند که دال بر آگاهی دشمن از عملیات آینده می‌باشد.(3)



 لشکر19 فجر پس از دریافت مأموریت و انجام مراحل مقدماتی طرح ریزی عملیات، کار شناسایی منطقه را به منظور طرح ریزی اصلی و اجرای آن آغاز کرد.


 

ویژگی‌های طرح مانور لشکر :

الف) قرار است نیروها از پشت به دشمن بزنند و پس از انهدام مقر فرماندهی و سنگرها، به طرف خط دشمن پاک‏سازی کنند. این روش، با از کار انداختن فرماندهی دشمن، متلاشی کردن نیروهای در خط را آسان‏تر می‌سازد.

 

ب) پس از شروع درگیری، در اولین فرصت کابل‌های برق و سیم‌های مخابراتی دشمن قطع می‌شوند، بدین ترتیب ارتباط با عقبه و نیروهای در خط به کلی قطع و دشمن در هدایت نیروهای خود مستأصل می‏گردد.

 

ج) نیروهای تک‏کننده موظف‌اند با رعایت سکوت کامل، خود را به دشمن چسبانده و در خیز اول از نارنجک استفاده کنند.(4)


 

براساس طرح مانور لشکر، دو محور عملیاتی تعیین شده‏ است‌:

در جناح چپ، هدف ارتفاع194 است و استعداد نیروهای تک‏ور، یک گردان (دو گروهان)؛ در جناح راست، هدف، مقرها و پایگاه‌ها و تجمعات جلو مالحه است و استعداد نیروها، دو گردان (استعداد هر یک دو گروهان) از لشکر و یک گروهان مأمور، می‌باشد.(5)

 

به این ترتیب، گردان امام علی(ع) مأموریت دارد که در محور چپ پس از باز کردن میدان مین، ابتدا به کمین‌ها سپس به نیروهای اصلی دشمن روی ارتفاع 194 یورش ببرد. گردان قاسم ‏بن‌الحسن(ع) نیز مأموریت دارد که در محور راست پس از پاک‏سازی جادة اصلی از سه پایگاه و دو کمین دشمن، علاوه بر ایجاد سهولت در اجرای عملیات گردان امام مهدی(عج)، این جاده را برای بازگشت نیروهای تمام محور، تخلیة غنایم، اسیران و مجروحان، گشوده نگه دارند.

 

گردان امام مهدی(عج)‏باید در محور راست، سنگرهای اجتماعی، مقرهای فرماندهی و پارک موتوری دشمن در حد فاصل پس از جادة اول تا سوم را (که در واقع عقبة نیروهای مستقر در ارتفاع 194، است) منهدم سازد.(6)

 

با توجه به نفوذی بودن عملیات، نیروها مجهز به تجهیزات انفرادی‌اند و چنانچه مهمات خود را تمام کنند،باید با مهمات به دست آمده از دشمن، مأموریت را ادامه دهند.(7)

 

علاوه بر این تجهیزات، آتش پشتیبانی نیز چنین پیش‌بینی شده است: از "لشکر58 ذوالفقار‌" ارتش 2 قبضه کاتیوشا، 6 قبضه توپ 155 و 3 آتشبار130؛ سپاه‌: از توپخانة "لشکرفجر"1 آتشبار 152 و 6 قبضه توپ 105، از توپخانة "لشکر حضرت رسول‌(ص)‌" 1 آتشبار 122. همچنین آتش ادوات از لشکر فجر شامل 2قبضه مینی‌کاتیوشا، 9 قبضه خمپارة 120، 8 قبضه خمپارة 81 ، 1 قبضه تفنگ 106.(8)

 

منطقه عملیاتی مورد نظر دارای یک‏ سلسه ارتفاعات از جمله قله‌های 216، 214، 172، 194، 128، 137 و 100 می‌باشد. تمام منطقه و این ارتفاعات در شمال خط مرزی (در خاک ایران) قرار دارد و دشمن در عقب‌نشینی سراسری از غرب، قسمت مهمی از این نقاط را به دلیل حساسیت و اهمیت نظامی آن، حفظ کرده‏ بود. خط نیروهای خودی در این منقطه روی ارتفاع 216 بود که مسئولیت پدافند آن را گردان 205 ژاندارمری باختران به‌عهده داشت و از ارتفاع 214 نیز جهت دیده‌بانی استفاده می‌شد. خط دشمن نیز مقابل شیار "مالحه" روی ارتفاع 194 بود که دید کافی روی خط خودی و منطقه عمومی دهلران داشت.(9) به همین دلیل، انهدام نیروهای دشمن در تپه 194 و سایر تجمعات در این منطقه و تصرف و تثبیت این تپه، پس از انهدام نیرو، هدف اولیه عملیات "قدس3" بود.(10)

 

در طرح مانور لشکر19 فجر ابتدا هدف، انهدام و اسارت نیروهای دشمن در تپه194 و نیز تثبیت منطقه بود ، ولی به دلیل کمبود نیرو در یگان‌های خودی، مقرر شده که پس از انهدام و گرفتن اسیر و غنایم، به عقب برگردند.(11)

 

استعداد قوای درگیر خودی و دشمن:

لشکر 19 فجر، از دو محور و با به کار گیری چهار گردان: امام علی، امام حسن، امام حسین و امام مهدی (ع) اقدام به تک نمود.

تیپ 805 پیاده از لشکر 14 ارتش بعثی عراق حفظ خطوط پدافندی منطقه را از سوی دشمن بر عهده داشت.

 

نقاط ضعف مانور لشکر:

1- کمبود نیروی عمل کننده ... و این در حالی است که استعداد دشمن در منطقه حدود یک تیپ تخمین زده می‌شود.

2- نیرویی برای احتیاط در نظر گرفته نشده است.(12)

 

به دلیل تسلط دید دشمن بر منطقه، می‌باید مسائل حفاظتی عملیات از جمله انتقال واحدها رعایت گردد، از این رو سعی شده تا بسیاری از واحدهای پشتیبانی را حتی‌الامکان درخصوص زمان عملیات توجیه نکنند و برای انتقال نیز چهار روز قبل از عملیات و بعضاً (واحدهایی نظیر اورژانس، محل تخلیة شهدا ... که نیاز است نزدیک‌تر به منطقة عملیات باشند) 48 ساعت قبل از عملیات، در نظر گرفته شده ‏است.(13)

 

از طرف دیگر، جهت فریب دشمن، واحد ادوات یگان را - که از نقاط مختلفی می‌تواند کار خود را انجام دهد - جهت پشتیبانی آتش، به سمت "یونیت" در شرق رودخانة میمه بردند ولی یک آتشبار 120 که برای زیر آتش گرفتن ارتفاع 137 و تنگة " انیزه" در نظر گرفته شده، ناچار روی ارتفاع 216 مستقر شده‏است.(14)

در این جا یک مسئله حائز اهمیت، وضعیت روحی نیروهای خودی می‌باشد که حتی می‌تواند برخی مشکلات و ضعف‌های یگان‌های عمل‏کننده را پوشش دهد. در وضع کنونی روحیه بالایی از یگان‌ درگیر (لشکرفجر) مشاهده می‌شود. در این باره قبل از عملیات، یکی از فرماندهان گردان گفت: «از نظر روحیه نیروها، بعضی از آن‏ها یک‏سال و اندی بود که منتظر عملیات بودند ... روحیه بسیار بسیار مشتاقی برای عملیات داشتند ... زمانی که فهمیدند عملیات است، روحیه بسیار بسیار بالایی داشتند.»(15)

 

طبق زمان‌بندی طرح مانور، نیروهای اعزامی در ساعت1 بامداد (1364/4/20) برای شروع درگیری باید اعلام آمادگی ‌کنند و از شروع عملیات تا زمان برگشت نیز حدود چهار ساعت در نظر گرفته شده است.(16)

 

رزمندگان در ساعت 2 و 45 دقیقه بامداد روز 20 تیر 1364 با رمز «یا امام جعفر صادق (ع)» به طور همزمان حمله خود را آغاز کردند. سرعت عمل نیروهای خودی چنان بود که در همان لحظات نخست، نزدیک به 70 تن از نیروهای عراقی به اسارت در آمدند. نیروها با رعایت اصل غافلگیری واسننار شب، به قرارگاه دشمن در عقبه خط آنان حمله برده و کابلهای برق و مخابرات خط اول آنان را قطع کردند. بدین‌صورت ارتباط نیروهای دشمن با عقبه خود بمنظور خبردهی و پشتیبانی مختل شد.


پس از اجرای موفق عملبات و سرزدن سپیده صبح، دستور عقب نشینی و بازگرد نیروها ی خط شکن به خطوط پیشین صادر شد.دشمن نیز که با توجه به قطع کابلهای ارتباطی و مخابراتی خود از اهداف این عملیات غافل بود، به طور همه حانبه اقدام به پاتک بر روی بلندیهایی نمود که رزمندگان آنجا را ترک کرده بودند.


در این حمله 15 دستگاه خودروی ایفا (کامیون)، 4 دستگاه تانک، 15 دستاه خمپاره انداز، 10 زاغه مهمات، مقر گردان 1 و 2 از تیپ 805 و پمپ بنزین قرارگاه دشمن در منطقه منهدم شد. ضمن آنکه 1470 تن از نیروهای دشمن کشته و زخمی شده یا به اسارت نیروهای عمل کننده خودی در آمدند. علاوه بر این، چندین دستگاه بی سیم و سیستمهای مخابراتی و شماری سلاح سبک و نیمه سنگیناز دشمن به غنیمت گرفته شد.

 

منبع:

1- سند شماره 0629/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‌: "عملیات قدس3"، گزارش راویان: محمدساجدی، شهید محمدرضا ملکی، مرداد 1364، ص10.

2- همان، ص 16.

3- همان، صص‌ 8 و 9.

4- همان، صص12و13.

5- همان، ص 10.

6- همان، ص 11.

7- همان، ص 12.

8- همان، ص 12.

9- مأخذ 1، ص3.

10- مأخذ 1، ص10.

11- همان، ص10.

12- همان، ص 13.

13- همان، ص 14.

14- همان، ص 15.

15- همان، ص 15.

16- همان، ص 10و 11.

 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



04 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



04 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران