مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 24 مهر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

عملیات بدر پاسخ به حملات دشمن به مناطق مسکونی ایران

چاپلینک ثابت

اسفندماه در پشت جبهه‌ها حال و هوای خاصی دارد. آخر سال که می‌شود بوی عید می‌پیچد در شهرها و تا انتهای هر کوچه و محله‌ای می‌رود. مردم به تکاپو می‌افتند تا خودشان را برای عید و سال نو آماده کنند. این را جنب‌وجوش شهر می‌گوید.

اما این ماه برای رزمندگانی که در جبهه‌ها به فکر دفاع از کشور هستند نیز تفاوت‌هایی با دیگر ما‌ه‌های سال دارد. ولی این تفاوت از جنس دیگری است و با دغدغه‌های مردم شهر تفاوت زیادی دارد. اسفندماه در جبهه‌ها کسی فکر سیب و سکه نمی‌افتد. آن‌ها در تقویم روزها را نمی‌شمارند تا عید فرا رسد. برای رزمندگان هر روز ِ حضور در جبهه برای خودش یک عید است. عیدی که به‌جای هفت‌سین تنها یک «شین» بر سر سفره‌اش می‌گذارند و هر روز برای رسیدن به «شین» شهادت آماده می‌شوند، دعا می‌خوانند و آرزو می‌کنند. اسفندماه که می‌رسد ماه عملیات‌های بزرگ شروع می‌شود. فصل زمستان در جبهه‌های جنوب رنگ بهاری به خود می‌گیرد. نه از آن گرمای کشنده خبری است نه از سرمای استخوان‌سوز. شب‌ها طولانی‌تر می‌شود و همه‌چیز را برای رزمندگان ایرانی که مهارتشان پیشروی در شب و نفوذ به خاک دشمن است، مهیا می‌کند. اسفند‌ماه برای رزمندگان فرق دارد. آنان در این ماه آمادگی بیشتری برای انجام عملیات دارند. عملیات بدر در تاریخ نوزدهم اسفندماه سال ۱۳۶۳ یکی از آن عملیات‌های بزرگ و موفقیت‌آمیز در تاریخ هشت‌ساله دفاع مقدس است. به مناسبت سالروز انجام این عملیات، سفری کوتاه می‌کنیم به روزهای بهاری جبهه‌ها که عید را بهتر از هر جای دیگری می‌شد در آن احساس کرد.

عملیات بدر
تکرار «بدر» در اسفند ۶۳

ایران با انجام عملیات خیبر در زمستان (اسفند) سال۶۲ توانست به منطقه هور نفوذ کند تا این منطقه به یکی از حساس‌ترین نقطه جبهه‌های نبرد دربیاید. دشمن هم در این میان بیکار ننشست و تمام توان خود را برای جلوگیری از نفوذ نیروهای ایرانی انجام داد. ارتش بعثی به دلیل ناتوانی در جنگ‌های آبی و خاکی و غافلگیری که در عملیات خیبر شده بود، اقدام به ایجاد دیوارهای دفاعی در این منطقه می‌کند. تعداد زیادی سنگرهای کمین و پاسگاه با فاصله زیاد از خط مقدم درست می‌کند تا به هر طریقی شده مانع نفوذ نیروهای ایرانی شود. آن‌ها همچنین در مقابل تمام آبراه‌ها، سیم‌های خاردار، نبشی‌های آهنی زیرآبی و رو آبی کار می‌گذارند و مقدار زیادی بشکه‌های آتش‌زا که کنترل آن از خطوط مقدم انجام می‌شد را در نیزارها و گذرگاه‌ها قرار می‌دهند تا در صورت لزوم،  را به جهنمی از آتش تبدیل کنند.

صدام می‌داند که ایران هر سال در چند ماه آخر سال یک عملیات بزرگ انجام می‌دهد. بعثی‌ها هنوز قدرت ایران را در عملیات خیبر هضم نکرده‌اند و منتظرند تا عملیات دیگر ایران در این ماه آغاز شود. صدام ملتمسانه از مجامع جهانی می‌خواهد تا ایران را تحریم تسلیحاتی و اقتصادی کند.

وی غیر از فعالیت‌هایش برای تحریم ایران، در جبهه‌ها هم دست به اقداماتی می‌زند. او برای تزریق روحیه به ارتش خود و تظاهر به داشتن ابتکار عمل در منطقه هور و جزیره مینو، اقدام به عملیات می‌کند که با عکس‌العمل مناسب رزمندگان به عقب رانده می‌شود. هرچند که عراق این اقدام و تحرک خود را در بوق و کرنا می‌کند و می‌خواهد جنگ تبلیغاتی را علیه ایران شروع کند و اعلام می‌دارد، پیروزی درخشانی را در جزیره جنوبی مجنون کسب کرده است. دشمن، همچنین منطقه سومار را مورد تهاجم قرار می‌دهد که از این حمله هم نتیجه‌ای عایدش نمی‌شود اما باز مصرانه از رسانه‌های گروهی بین‌المللی می‌خواهد که این اقدامات را به پای پیروزی ارتش عراق بگذارند و نتیجه آن را در بوق و کرنا کنند.

با تمام این اقدامات، نیروهای ایرانی در منطقه هور خود را آماده می‌کنند تا بار دیگر پیروزی در نبرد خیبر را تکرار کنند. این منطقه مانند منطقه عملیاتی خیبر، به دلیل متناسب بودن با توانایی رزمی ایران انتخاب می‌شود. رزمندگان بی‌صبرانه منتظر شروع عملیات هستند.

 

شروع عملیات

 

برای شروع عملیات باید تا شب منتظر ماند. همه نیروها حالت آماده‌باش دارند تا اینکه در ساعت ۲۳ مورخ 63/12/19 با رمز مقدس «یا فاطمه‌الزهرا(س)» در منطقه هور، شرق رودخانه دجله با اهداف انهدام نیروهای دشمن، تصرف و تأمین هورالهویزه، کنترل جاده بصره- العماره و پاسخ به حملات دشمن به مناطق مسکونی ایران آغاز می‌شود.

عملیات بدر
با پشتیبانی ارتش، لشکرهای خط‌‌شکن سپاه، تحت فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء(ص) بر قایقی سوار می‌شوند و پس از عبور از کیلومترها راه و گذشتن از تله‌های انفجاری، موانع ایذایی و دیگر استحکامات از سه محور قوای نیروهای بعثی را موردحمله قرار می‌دهند. بر اثر این حمله سنگرهای کمین و خطوط مقدم دشمن به‌شدت غافلگیر می‌شوند و لشکرهای سپاه پاسداران آنها را محاصره و پس از انهدام به عمق مواضع دشمن نفوذ می‌کنند. در محور شمالی عملیات، پاسگاه ترابه، در محور میانی جاده الحچرده معروف به خندق و در محور جنوبی، منطقه مقابل نهر ورطه مورد هجوم رزمندگان قرار می‌گیرد که پس از نبردی سخت و مشکل خطوط دفاعی نیروهای عراقی در شرق دجله در هم می‌شکند.

عملیات به روز دوم می‌رسد. در دومین روز نبرد با پیشروی سپاه و بسیج به سوی اهداف از پیش تعیین‌شده، تعداد دیگری از نیروهای بعثی کشته و زخمی می‌شوند و حدود ۱۰۰ نفر به اسارت در می‌آیند. با پیاده شدن نیروهای سپاه و بسیج در شرق دجله و قدرت‌نمایی در منطقه، تعداد دیگری از بعثی‌ها کشته، زخمی و اسیر می‌شوند که تعداد اسیران عراقی را از ابتدای عملیات به ۷۰۰ نفر می‌رساند. با حرکت خوب و حساب‌‌شده رزمندگان، شرق دجله، پاسگاه ترابه، مقر فرماندهی و جاده خندق با حمایت کامل نیروی هوایی و هوانیروز ارتش به تصرف در می‌آیند. در تاریخ۲۴ اسفند۶۳، پل جویبر (روی رودخانه دجله) به دست نیروهای سپاه منفجر و عبور و مرور دشمن بر جاده بصره- العماره مختل می‌شود. گردان المهدی از لشکر۴۳ امام علی(ع) سپاه در زیر بمباران هوایی و توپخانه دشمن، در مدت۲۴ ساعت از جزیره مجنون جنوبی پلی به طول ۱۰ کیلومتر نصب می‌کند که با این پل، ارتباط نیروهای درگیر در خط با خطوط پشتیبانی برقرار می‌شود.
قدرت‌نمایی ایرانیان در این عملیات، چشم همه را خیره می‌کند به‌طوری‌که خبرگزاری آسوشیتدپرس در خبری اعلام می‌کند که «غرش انفجار توپ در ناحیه قرنه و شهرک عزیر به سرعت آتش مسلسل است.»

 

استفاده از سلاح‌های شیمیایی

رژیم عراق درمانده و نگران به فکر چاره است و مانند عملیات خیبر استفاده از سلاح‌های شیمیایی را آخرین راهکار خود می‌داند. هواپیماهای ارتش عراق مواضع نیروهای ایرانی را با بمب فسفری، اعصاب، باران زرد و... موردحمله قرار می‌دهد که به دلیل آمادگی رزمندگان، درصد زیادی از تهاجم دشمن بی‌اثر می‌ماند. حتی در این وضعیت عوامل طبیعی هم به کمک ایرانیان می‌آید و وزش باد مقدار زیادی از سموم شیمیایی را به طرف دشمن باز می‌گرداند.

در شب ۲۵ اسفند درگیری سختی بین دو طرف ایجاد می‌شود و نیروهای عراقی از فرط خشم و عصبانیت دیوانه‌وار به هر سو شلیک می‌کنند و از شدت تیربارها، آسمان منطقه عملیاتی بدر نورباران می‌شود. جنگجویان ایرانی مستقر در شرق دجله، دامنه عملیات را گسترش می‌دهند و ضربات دیگری را به ارتش عراق وارد می‌کنند. ادامه نبرد به روز بعد موکول می‌شود. بچه‌های ایرانی در این روز حملات خود را بیشتر ادامه می‌دهند و خسارات زیادی را به بعثیان وارد می‌کنند و تعداد تانک‌ها و نفربرهای منهدم شده آنان را به ۱۸۰ دستگاه می‌رسانند. تا روز ۲۶ اسفند تعداد اسیران عراقی به ۱۱۰۰ نفر افزایش می‌یابد. با شرایطی که بر دشمن حاکم شده، آن‌ها به دنبال راه گریزی از این وضعیت هستند. واحدهای زرهی عراق تدارک پاتک سنگینی را می‌بینند و در زیر آتش توپخانه خود اقدام به پیشروی می‌کنند که پس از تحمل خسارت و دادن تلفاتی وادار به عقب‌نشینی می‌شوند. تا عصر همان روز تعداد کشته و زخمی‌های دشمن به ۷۵۰۰ نفر می‌رسد و بدین ترتیب منطقه هورالعظیم آزاد می‌شود.

با تسلط بر شرق دجله و تثبیت موقعیت، تعدادی از یگان‌ها از جمله لشکر عاشورای سپاه پاسداران که شهید مهدی باکری را در رأس خود دارد به سمت غرب دجله یورش می‌برد، که به علت آتش سنگین توپخانه و حملات هوایی و شیمیایی دشمن به شرق دجله بازمی‌گردند. در هنگام عقب‌نشینی از شرق دجله به طرف جزیره مجنون از تنها پل مواصلاتی معروف به خیبر عبور می‌کنند. این تنها پل ارتباطی منطقه بود و اگر منهدم می‌شد قسمت زیادی از نیروهای ایرانی به اسارت در می‌آمدند و راه گریزی نداشتند. در این عملیات سردار صفوی (فرمانده سابق کل سپاه) و سپهبد شهید صیاد شیرازی (فرمانده وقت نیروی زمینی) حضور داشتند. وقتی همه رزمندگان در حال عقب‌نشینی بودند شهید صیاد شیرازی به هیچ عنوانی حاضر به عقب‌نشینی نبود. افراد همراه او دست و کمر او را گرفتند تا داخل قایق برود. در همین حین او رو می‌کند به رزمندگان و می‌گوید: شما را به خدا ولم کنید. من خودم به تنهایی می‌خواهم بجنگم زیرا اسلام در خطر است، کشور در خطر است. بعد از دقایقی خودش را به آب می‌زند. همچنین در اثنای عملیات فاصله نیروهای ایرانی با دشمن به حدی کم بود که بچه‌ها برای خواندن نماز مجبور بودند زمین را گود کنند تا هدف تیر مستقیم دشمن قرار نگیرند.
 

بازتاب بین‌المللی عملیات بدر

بعثی‌ها برای بیرون راندن ایران تعداد زیادی تانک و نفربر را از شرق دجله وارد منطقه می‌کنند. عراق تصمیم دارد با افزایش فشار اقدام به بازپس‌گیری مناطق از دست رفته کند. سرانجام عملیات بدر پس از یک هفته نبرد سنگین با تثبیت موضع ایران در شرق دجله خاتمه می‌یابد. در مجموع عملیات بدر به‌دلیل استفاده شدید دشمن از گازهای شیمیایی نمی‌تواند به اهداف خود در غرب دجله برسد.

عملیات بدر
صدام طی نامه‌ای، از شورای امنیت درخواست می‌کند که یک آتش‌بس فوری ترتیب دهد و قبول می‌کند با حضور نیروهای سازمان ملل در مرز ایران و عراق به تمام مقررات بین‌المللی احترام بگذارد. به دنبال عملیات بدر، رژیم عراق تهدید می‌کند که هواپیماهای مسافربری ایران را موردحمله قرار خواهد داد که در جواب او آیت‌الله خامنه‌ای (رئیس‌جمهور وقت) در بارگاه امام رضا(ع) اعلام می‌کند: «درصورتی‌که رژیم عراق تهدید خود را نسبت به هواپیماهای مسافربری عملی کند ما فرودگاه‌های بغداد را با خاک یکسان خواهیم کرد.»

عملیات بدر ابعاد گسترده استفاده رژیم بعث از سلاح‌های شیمیایی را به‌تدریج متوجه افکار عمومی می‌کند. سخنگوی وقت وزارت خارجه امریکا اعلام می‌کند در بررسی مقدماتی متقاعد شده‌ایم که عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرده است! دبیر کل سازمان ملل خاویر پرز دکوئیار نیز پس از دیدار با نمایندگان ایران و عراق، استفاده از سلاح‌های شیمیایی را محکوم می‌کند. در آخر شورای امنیت طی بیانیه‌ای و با اجتناب از صدور قطعنامه، در ۲۵ آوریل ۱۹۸۵ کاربرد سلاح‌های شیمیایی توسط عراق را محکوم می‌سازد. کشورهای اروپایی نیز استفاده از این سلاح‌ها را محکوم می‌کنند. سه روز بعد در ۲۸آوریل۱۹۸۵ عراق طی یادداشتی به سازمان ملل در مورد صدور بیانیه اعتراض می‌کند و طارق عزیز وزیر خارجه وقت عراق در مصاحبه‌ای مطبوعاتی اعلام می‌دارد: «عراق برای دفاع از خاک خود هرگونه سلاحی را که در اختیار دارد به کار خواهد گرفت.»

 

منبع: جوان آنلاین

 

دیدگاه جدیدی بگذارید