مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آذر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

عملیات خیبر؛ آغاز استفاده تاکتیکی رژیم عراق از جنگ‌افزارهای شیمیایی

چاپلینک ثابت

رژیم بعثی عراق در طول جنگ تحمیلی، به صورت گسترده‌ای از جنگ‌افزارهای شیمیایی استفاده کرد. جنگ گازهای شیمیایی از مرداد ماه سال 1362 و در جریان عملیات والفجر 2 شروع شد. استفاده از تسلیحات شیمیایی در سه سال اول جنگ بسیار ناچیز و محدود و به صورت آزمایشی بود، ولی از آغاز عملیات خیبر ارتش عراق استفاده از این جنگ‌افزارها را به عنوان بخشی از تاکتیک خود در مقابله با نیروهای پیاده ایران و نیز به عنوان بخش موثری از توان رزمی خود به حساب آورد.

 

تاریخچه حملات شیمیایی عراق به ایران در طول جنگ
در اوایل جنگ تحمیلی، رژیم عراق برای نخستین بار در منطقه شلمچه، به طور محدود اقدام به استفاده از سلاح شیمیایی کرد. برای دومین بار این عمل در منطقه میمک تکرار شد. از آذر ماه سال 1361 ارتش بعثی به طور پراکنده از سلاح‌های شیمیایی و به ویژه از عوامل تاول‌زا به منظور در هم شکستن سازمان رزمی قوای ایران در تک‌های شبانه استفاده کرد. پس از عملیات محرم و در روز اول آذر ماه 1361، ارتش بعثی با گازهای اشک‌آور و شیمیایی به جبهه عملیات محرم حمله کرد. این در حالی بود که ایران تا آن زمان برای دفاع در مقابل این سلاح خطرناک فکری نکرده بود. ارتش عراق از دی ماه سال 1359 تا اوایل مرداد ماه 1362 جمعا 25 بار از گازهای شیمیایی علیه رزمندگان اسلام استفاده کرد که بر اثر آن 20 نفر شهید و حدود 40 نفر مصدوم شدند. در مرداد ماه سال 1362 ارتش عراق از جنگ‌افزارهای شیمیایی در پیرانشهر و حوالی پنجوین استفاده کرد.


از آغاز عملیات خیبر در اسفند سال 1362، ارتش عراق به کارگیری گسترده گازهای تاول‌زای خردل را علیه رزمندگان اسلام آغاز کرد. نخستین گروه مصدومان شیمیایی این حملات که 8 هواپیمای عراقی آنان را بمباران شیمیایی کرده بودند، در عصر روز هفتم اسفند 1362 به بیمارستان صحرایی تخلیه شدند. کسانی که در معرض این گازها قرار گرفته بودند، دچار سوختگی شدید در نقاط مرطوب بدن مانند ریه‌ها، چشم‌ها و سوختگی صورت و دست‌ها شده بودند.

 

سلاح شیمیایی، موثرترین ابزار مقابله با رزمندگان پیاده ایرانی
ارتش بعثی در جریان عملیات خیبر، سلاح شیمیایی را به عنوان یکی از موثرترین ابزارهای مقابله با رزمندگان پیاده به کار گرفت. بر اثر حملات شیمیایی در روزهای اول عملیات خیبر 40 نفر از رزمندگان اسلام شهید و 2700 نفر مصدوم شدند. تنها در 48 ساعت اول حملات شیمیایی، تعداد 100 بمب گاز خردل با وزن حدود 5 تن بر سر رزمندگان اسلام فرو ریخت که در نتیجه آن 1100 نفر مصدوم شدند. حال 150نفر از آنان نیز وخیم بود.


ایران به منظور معالجه مجروحان شیمیایی، تعدادی از آنان را در هفته دوم اسفند ماه 1362 به کشورهای اتریش و سوئد اعزام کرد. این اقدام باعث شد تا محافل خبری نسبت به جنایات عراق در استفاده از جنگ‌افزارهای شیمیایی واکنش نشان دهند. اولاف پالمه، نخست وزیر سوئد و دبیر کل سابق سازمان ملل در روز 19 / 12 / 1362 از مجروحان شیمیایی ایرانی در یکی از بیمارستان‌های استکهلم بازدید کرد. با بررسی بمب‌های سمی عمل نکرده در جبهه‌ها نیز مشخص شد که سلاح‌های شیمیایی عراق، ساخت روسیه است. در بعد از‌ ظهر همین روز جزایر مجنون مورد حمله شیمیایی 3 هواپیمای عراق با گاز خردل قرار گرفت که بر اثر آن 543 نفر از مدافعان آسیب دیدند. استفاده از سلاح‌های شیمیایی تا روز 30 / 12 / 1362 ادامه یافت. در این روز بر اثر کاربرد جنگ‌افزارهای شیمیایی از نوع گاز عصبی تابون در منطقه هورالهویزه و جزایر مجنون، شش نفر از رزمندگان اسلام شهید و 370 نفر آنها مجروح شدند.

 

تأیید کارشناسان سازمان ملل متحد بر استفاده عراق از بمب‎های شیمیایی در عملیات خیبر
پس از اینکه عراق سلاح‌های شیمیایی را به کار گرفت، به دعوت جمهوری اسلامی هیئتی از کارشناسان سازمان ملل متحد از تاریخ 23 / 12 /1362 به مدت یک هفته به ایران سفر کرد. این هیئت پس از بررسی و بدون آوردن نام عراق، در 7 / 1 / 1363 کاربرد بمب‎های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی را در جریان عملیات خیبر تایید کرد. آنها استفاده از گازهای خردل و عناصر فلج‌کننده اعصاب را تایید کرد. خاویر پرز دکوییار، دبیر کل وقت سازمان ملل متحد، هنگام ارائه گزارش کارشناسان به شورای امنیت سازمان ملل گفت: «محاسبات تمامی اعضای هیئت، ادعاهای مربوط به استفاده از سلاح‌های شیمیایی را تایید می کند و من جز ابراز تاسف، چیزی برای گفتن ندارم.»


واکنش محافل بین الملل
خبرگزاری رویتر در گزارش خود از به کارگیری سلاح‌های شیمیایی در 7 /1 /1363 نوشت: دیپلمات‌های مطلع در تهران گفتند که مهم‌ترین بخش گزارش کارشناسان، تأیید استفاده از عامل عصبی تابون بوده است. آنها گفتند که این گاز را آلمان نازی در جنگ جهانی دوم تکمیل و مورد استفاده قرار داد که اثرات هولناک و رنج‌آوری دارد. آنها گفتند عراق ظاهراً متوسل به استفاده وسیع از بمب‌های سولفوری خردل و گاز اعصاب شده است که همزمان با پیشروی ایرانیان در ماه گذشته به صورت بمباران‌های هوایی و آتش توپخانه مورد استفاده قرار گرفته است.

 

جا داشت که در آن زمان شورای امنیت سازمان ملل دولت عراق را به خاطر تخطی از پروتکل 1925 ژنو در مورد کاربرد سلاح‌های شیمیایی محکوم کند، ولی چنین اتفاقی نیفتاد. البته شورای امنیت در بیانیه ضعیفی و بدون نام بردن از کشور خاصی، استفاده از سلاح‌های شیمیایی را محکوم کرد و بر لزوم پایان جنگ عراق و ایران تأکید کرد. وزارت خارجه آمریکا هم به کارگیری سلاح‌های شیمیایی را محکوم کرد. پس از عملیات خیبر، ارتش عراق استفاده از جنگ‌افزارهای شیمیایی را در قبال هر عملیات ایران ادامه داد و به مرور بر حجم و تنوع گازهای شیمیایی خود افزود.


تلفات شیمیایی در عملیات خیبر
مجموعاً ارتش عراق با استفاده از حدود 100 عراده توپ و تعدادی هواپیما، حدود 3 هزار گلوله و هزار بمب شیمیایی تا عمق 80 کیلومتری عملیات خیبر به 90 هدف پرتاب کرد. بر اثر این اقدام حدود هزار نفر از رزمندگان شهید شدند و 5 هزار نفر به شدت صدمه دیدند.

 


منابع:

هاشمی رفسنجانی، اکبر، پس از بحران (کارنامه و خاطرات سال 1361)، تهران، نشر معارف انقلاب، چاپ پنجم، 1386 ص 227.
فروتن، عباس، جنگ شیمیایی عراق و تجارب پزشکی آن، تهران، نشر طبیب، 1382، ص 94.
هاشمی رفسنجانی، اکبر، به سوی سرنوشت (کارنامه و خاطرات سال 1363)، تهران، نشر معارف انقلاب، چاپ پنجم، 1386 صص 37 و 57.
هاشمی رفسنجانی، اکبر، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، تهران، نشر معارف انقلاب، چاپ سوم، 1386 ص 326.

 

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید