مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 23 مهر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

عملیات قدس 5؛ آزادسازی30 کیلومترمربع از هور و انهدام 9 پاسگاه شناور دشمن

چاپلینک ثابت

قدس 5 آخرین عملیات از سلسله عملیات قدس است که با هدف تکمیل اهداف عملیات‌های قدس 1 و 2 طراحی شد. با اجرای این عملیات محدود، پاسگاه الیج عراق تصرف می‌شد و پدافند خودی در هور وضعیت مناسب‌تری می‌یافت. این عملیات همچنین در بهبود موقعیت آفندی خودی مؤثر بود.

 

موقعیت منطقه عملیاتی، ابلاغ مأموریت

 

منطقه عملیات در هورالهویزه و در شمال منطقه عملیاتی بدر، حد فاصل پاسگاه بلال و جاده خندق، در شرق البیضه واقع شده است.

 

در تاریخ 1364/4/11 در پی دستور قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، تیپ الغدیر برای اجرای عملیات در هورالهویزه و تصرف پاسگاه الیج زیر امر قرارگاه سلمان قرار گرفت، به همین دلیل خط پدافندی تیپ ویژه شهدا در محور شط‌علی تحویل تیپ الغدیر شد تا هر چه سریع‌تر آماده اجرای عملیات گردد.

 

قبل از واگذاری این منطقه به تیپ الغدیر، لشکر 25 کربلا طی دو عملیات قدس 1 و قدس 2، چند پاسگاه آبی ـ خاکی دشمن را تصرف و مواضع خود را به پاسگاه الیج و منطقه حساس البیضه نزدیک‌تر کرده بود. مأموریت تیپ الغدیر در واقع ادامه و تکمیل دو عملیات یادشده محسوب می‌گردد.

 

عملیات قدس 5

 

موقعیت نیروهای خودی و دشمن قبل از عملیات

 

نیروهای خودی قبل از عملیات، داخل آبراه شعبان و حوالی تقاطع آبراه تبوک و تبوک 1 مستقر بودند که از دو پاسگاه و دو کمین شناور تشکیل می‌گردید.

 

خط پدافندی نیروهای دشمن نیز متشکل بود از یک سری پاسگاه‌های کمین، که پاسگاه الیج در مرکزیت این پاسگاه‌ها قرار داشت و به‌وسیله آنها حفاظت می‌شد. مقر تاکتیکی فرماندهی گروهان مستقر در این منطقه در 700 متری پاسگاه الیج و یک کیلومتری البیضه بود و مقر اصلی این گروهان در البیضه قرار داشت.

 

شناسایی

 

نیروهای شناسایی از تاریخ 1364/4/15 کار خود را در آبراه حضرت رسول(ص) و آبراه حمزه سیدالشهدا آغاز کردند و در 1364/4/27 آبراه تبوک را شناسایی کردند. سپس با تهیه عکس هوایی از این منطقه، آبراه دیگری مشخص گردید که نیروهای شناسایی درباره تمامی جوانب آن کار کردند. به علت اهمیتی که فرمانده تیپ الغدیر به امر شناسایی و تأثیر آن در چگونگی اجرای عملیات می‌داد، وی در بعضی از شناسایی‌ها به همراه نیروهای شناسایی تا نزدیکی دشمن می‌رفت که این امر در اصلاح طرح مانور عملیات مؤثر بود.

 

کلاً شناسایی در 4 محور آبراه حضرت رسول(ص)، آبراه حمزه سیدالشهدا، آبراه امام علی(ع) و آبراه تبوک (فاطمه زهرا(س)) انجام گرفت. با بررسی به‌عمل‌آمده چنین محرز شد که عمده موانع دشمن در آبراه تبوک 1 (آبراه اصلی) قرار دارد و دشمن احتمال هجوم از سایر آبراه‌ها را نمی‌دهد.

 

در مجموع موانع دشمن در منطقه چنین بود:

 

1- هفت ردیف سیم‌خاردار، خصوصاً در انتهای آبراه، نزدیک پاسگاه دشمن.

 

2- حدود 700 متر میدان مین.

 

3 - بشکه‌های 200 لیتری حاوی مواد آتش‌زا (فوگاز). تفاوت این بشکه‌ها با انواع آن در عملیات‌های قبلی این بود که به‌محض رسیدن آب به چاشنی سدیمی آن مشتعل می‌شد. تعداد 30 بشکه 200 لیتری و 28 دبه 20 لیتری فوگاز در این منطقه کار گذاشته شده بود.

 

همچنین امکانات دشمن در پاسگاه الیج چنین بود:

 

  1. دو سلاح تک لول ضدهوایی.
  2. دو خمپاره‌انداز 81 و 82 میلی‌متری.
  3. مهمات کافی برای 48 ساعت مقاومت.
  4. گردان سوم تیپ 701 کماندویی حذیفه.

 

آگاهی دشمن در عملیات

 

در آخرین شناسایی مشاهده شد که دشمن مقداری مهمات اضافی در پاسگاه الیج آورده و بر تعداد بشکه‌های انفجاری نیز افزوده است. در مجموع به نظر می‌رسید دشمن اطلاعاتی در زمینه عملیات به دست آورده است که علل آن می‌تواند عدم رعایت احتیاط لازم از جانب نیروهای شناسایی، گرفتن عکس هوایی و یک سری نقل و انتقالات جدید در منطقه باشد.

 

طراحی عملیات

 

الف) اهداف و مأموریت

 

1- تصرف پاسگاه الیج واقع در هورالهویزه و نزدیک شدن به البیضه.

 

2- تأمین بیشتر جاده خندق.

 

3- تأمین بیشتر جناح راست خط پدافندی.

 

4- محدودتر شدن خط پدافندی خودی و کاهش پاسگاه‌های مستقر در روی آب.

 

ب) سازمان رزم

 

تیپ بدر در این عملیات، گروهان جندالله به استعداد 70 تن، گروهان حرّ به استعداد 80 تن (احتیاط) و نیروهای ویژه غواص را در قالب گردان امام علی(ع) به کار می‌گرفت.

 

ج) طرح مانور

 

برای شروع تک، 3 محور عملیاتی طراحی شده بود:

 

در محور محمد رسول‌الله(ص) نیروهای عمل‌کننده به استعداد 50 تک‌ور و تعدادی غواص، با استفاده از راه‌کار واقع در این محور از پشت دشمن را دور زده و پاسگاه الیج را منهدم می‌نمایند. در محور حمزه سیدالشهدا 30 نیروی تک‌ور و تعدادی نیروی غواص با هجوم به جناح دشمن تک را شروع کرده و پاسگاه الیج را منهدم می‌کنند. در محور امام علی(ع) 7 نیروی تک‌ور و 10 غواص با بستن عقبه اصلی دشمن در این منطقه، فرماندهی و سه کمین پشت پاسگاه الیج را منهدم کرده در 700 متری این پاسگاه پدافند می‌نمایند.

 

در این عملیات ابتدا تیم شناسایی، تیم تخریب و تیم غواص به‌عنوان جلودار با پاک‌سازی آبراه‌ها از سیم‌خاردارها و مین‌ها و بشکه‌های انفجاری و غافل‌گیر کردن نگهبانان، خط دشمن را می‌شکنند، سپس با صدای تکبیر اینان، نیروهای تک‌ور قایق‌سوار حمله خود را شروع می‌کنند و به انهدام موضع دشمن، تصرف و پاک‌سازی آن می‌پردازند.

 

زمان برآورد شده برای رسیدن به خط پدافندی دشمن، از محورهای حضرت رسول(ص) و حمزه سیدالشهدا دو ساعت و از محور امام علی(ع) سه ساعت است که با توجه به آن، زمان درگیری و شروع عملیات را قرارگاه سلمان ساعت 21 روز 1364/5/15 تعیین کرد.

 

همچنین دو واحد ادوات و توپخانه که از آمادگی کافی برخوردار بودند مأموریت پشتیبانی آتش نیروها را به عهده داشتند. گروهان ادوات در این عملیات دو قبضه تفنگ 106 میلی‌متری شناور، 5 قایق مجهز به سلاح دوشکا، یک خمپاره‌انداز 82 میلی‌متری و دو مینی کاتیوشا در اختیار داشت. توپخانه لشکر 77 ارتش در این عملیات مأموریت تأمین آتش پشتیبانی یگان را به عهده داشت و امکانات آن عبارت بود از: دو قبضه کاتیوشا، یک آتشبار توپ 152 م.م و چهار توپ 130 م.م و دو توپ 105 م.م علاوه بر تأمین پوشش هوایی منطقه، پیش‌بینی شده بود که توپ‌های ضدهوایی (23 م.م) دو طرف آبراه‌هایی که امکان هجوم دشمن در آنها بیشتر است مستقر شده و با پیشروی نیروها به جلو منتقل گردند.

 

استعداد واحد پدافند هوایی شامل: شش توپ 23 م.م، یک توپ 57 م.م، یک چهارلول و یک دسته موشکی سهند می‌شد.

 

ضمن اینکه واحدهای یگان دریایی، تخریب، بهداری، مهندسی، مخابرات و ... نیز متناسب با مأموریت محوله، نیروهای عمل‌کننده را در این عملیات پشتیبانی می‌نمایند.

 

عملیات قدس 5

 

شرح عملیات

 

پس از کسب آمادگی‌های لازم نیروهای عمل‌کننده در ساعت 18 تا 19 روز 1364/5/15 حرکت خود را به طرف دشمن آغاز کردند.

 

نیروها در سه محور حضرت رسول(ص)، حمزه و امام علی(ع) بدون هیچ حادثه‌ای ظرف 30 تا 60 دقیقه به نزدیکی دشمن رسیدند و به دلیل عدم آمادگی محور امام علی(ع) متوقف شدند. در این زمان نیروهای دشمن یکسره و بدون هدف به اطراف خود تیراندازی می‌کردند.

 

سرانجام محور امام علی(ع) در ساعت 23، پس از پی‌گیری فرماندهی تیپ و انتظار چندساعته دو محور دیگر، اعلام آمادگی کرد که بلافاصله با قرائت رمز عملیات "یا علی(ع) ادرکنی" آغاز درگیری اعلام شد و محورها اقدامات خود را شروع کردند.

 

در محور حضرت رسول(ص) ابتدا سه غواصی که تا نزدیک پاسگاه دوم الیج رفته بودند با شنیدن رمز عملیات بلافاصله با پرتاب نارنجک و انهدام چند سنگر، خود را به پاسگاه رساندند و پس از 30 دقیقه درگیری سرانجام با رسیدن سایر نیروهای کمکی موفق به تصرف پاسگاه شدند.

 

لازم به توضیح است که از ابتدای شروع درگیری، نیروهای بلم‌سوار در انتظار تکبیر غواص‌ها بودند. غواص‌ها نیز در نظر داشتند وقتی جای پای مناسب گرفتند، تکبیر بگویند، به همین دلیل پس از یک درگیری سه نفره نیم ساعته با کمک سه غواص دیگر تا حدودی موفق به سقوط پاسگاه شدند و پس از آن با تکبیر خود نیروهای تک‌ور را فرا خواندند که بلافاصله نیروها سوار بر بلم، خود را به پاسگاه رساندند و با درگیری مختصری پاسگاه را پاک‌سازی و به تصرف درآوردند.

 

در محور حمزه سیدالشهدا غواصان پس از حرکت در محوطه باز، با صدای تکبیر نیروهای عمل‌کننده در پاسگاه مجاور مواجه شدند و قبل از رسیدن به پاسگاه بر اثر عجله و دستپاچگی تکبیر گفتند که باعث هوشیاری و شروع تیراندازی دشمن گردید. در این تیراندازی نیروهای غواص و تعدادی از نیروهای تک‌ور شهید و مجروح شدند. در این محور تنها 4 نیروی اطلاعات و عملیات سالم ماندند که داخل آب بدون سلاح، در دید دشمن قرار داشتند.

 

در این وضعیت باقی‌مانده نیروها مصمم شدند به هر صورت عملیات در این محور را اجرا کنند. این 4 رزمنده در یک اقدام ابتکاری و توأم با ریسک، ابتدا طوری وانمود می‌کنند که قصد پناهنده شدن دارند لذا پس از رساندن خود به مواضع عراقی‌ها، با سرعت عمل یکی از برادران و مسلح شدن وی، درگیری آغاز شد و در نهایت پس از سقوط پاسگاه، 18 تن از عناصر دشمن را اسیر کردند.

 

نیروهای محور امام علی(ع) نیز با اعلام رمز عملیات، درگیری خود را با پرتاب نارنجک و شلیک گلوله آغاز کردند و توانستند خیلی سریع به اهداف خود دست یابند و پاسگاه فرمانده (گروهان) را نیز از همان ابتدا با شلیک یک آرپی‌جی منهدم کنند و در اختیار خود بگیرند.

 

در مجموع نیروهای تیپ ظرف یک ساعت درگیری موفق شدند علاوه بر تصرف کامل پاسگاه الیج، کمین‌ها و پاسگاه‌های اطراف آن را تا 1/5 کیلومتری البیضه پاک‌سازی کنند و در آبراه اصلی، در 2 کیلومتری البیضه، ضمن ایجاد موانع و کمین مستقر شوند.

 

نتایج عملیات

 

مواضع به‌دست‌آمده در عملیات قدس 5، پس از 3 روز کاملاً تثبیت شد و در نهایت حدود 30 کیلومترمریع دیگر از هور به تصرف رزمندگان در آمد.

 

تلفات دشمن: 51 کشته و 18 اسیر.

 

غنائم: تعدادی سلاح از جمله دو خمپاره‌انداز 60 و 81 میلی‌متری و دو سلاح ضدهوایی تک لول و ...

 

ضایعات خودی: 38 شهید (که همگی تخلیه شدند)، 60 مجروح، تعدادی قایق که بر اثر ترکش و ... منهدم گردید.

 

عوامل مؤثر در پیروزی

 

با توجه به ویژگی‌های عملیات‌های محدود، نقاط قوت این عملیات که موجب موفقیت آن شد، چنین است:

 

  • شناسایی‌های دقیق از مسیر حرکت نیروها و خط پدافندی دشمن.
  • جامع بودن طرح مانور.
  • روحیه و کیفیت مناسب نیروهای عمل‌کننده.
  • استفاده از اصل غافلگیری در دو محور عملیات.

 

عملیات قدس 2

 

عملیات فرعی تیپ امام حسن(ع)

 

در کنار تیپ الغدیر، تیپ امام حسن(ع) مأموریت داشت در دو آبراه نهروان و مقداد پس از انهدام کمین‌های دشمن در نزدیکی آنها مستقر شود تا ضمن منهدم کردن عناصری از دشمن، جناح چپ الغدیر را تأمین نماید.

 

هم‌زمان با تیپ الغدیر نیروهای تیپ امام حسن(ع) نیز وارد عمل شدند. در ساعت 23 اولین نیروها در محور نهروان به هدف خود رسیدند و با یک کمین منهدم‌شده مواجه شدند. (احتمالاً به‌وسیله گلوله توپ از بین رفته بود.)

 

لحظاتی بعد رزمندگان محور مقداد نیز به هدف خود نزدیک شدند و پس از برخورد با کمین خالی دشمن آن را منهدم کردند. تیپ امام حسن(ع) با دستیابی نسبی به اهداف خود، در امتداد خط تیپ الغدیر به پدافند و تحکیم مواضع مشغول گردید.

دیدگاه جدیدی بگذارید