عملیات محدود قدس 3 در غرب رودخانه میمه | دفاع‌مقدس
مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 27 مرداد؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

عملیات محدود قدس 3 در غرب رودخانه میمه

چاپلینک ثابت

عملیات قدس 3 یکی از نبردهای انهدامی است که از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، در چارچوب استراتژی عملیات محدود، در منطقه عمومی جنوب دهلران طرح ریزی و اجرا شد. این عملیات به منظور پیشگیری از رکود جبهه ها و درگیر نگه‌داشتن قوای دشمن در برخی مناطق، با هدف آماده ساختن شرایط جهت اجرای عملیات گسترده علیه دشمن بعثی صورت گرفت.

 

اهداف عملیات

 

هدف از عملیات قدس 3، عمدتاً تصرف تپه 194، انهدام تجهیزات، و گرفتن تلفات و اسیر از دشمن بود. البته در ابتدا، تصمیم بر این بود که نیروها پس از تصرف هدف، با انجام پاک‌سازی، منطقه را تأمین نمایند؛ لیکن عملیات بنا به عللی در نهایت به‌صورت «نفوذی» تغییر شکل داد.

 

موقعیت منطقه

 

منطقه عملیات موردنظر، که نزد دشمن به ارتفاعات «عین منصور» و در بین افراد محلی به «دره سیاه» مشهور است، در محور عمومی دهلران ـ طیب در غرب رودخانه میمه قرار دارد. این منطقه دارای یک سری تپه و ارتفاعات می‌باشد.

 

همچنین در شرق رودخانه که به منطقه «بیات» معروف است وجود ارتفاعات 208 به دلیل مشرف بودن روی حاشیه غربی «میمه» قابل ذکر است.

 

ضمناً عراق هنگام عقب‌نشینی سراسری خود پس از فتح خرمشهر، قسمتی از ارتفاعات یادشده را ـ که در خط مرزی دو کشور قرار دارد ـ به لحاظ موقعیت حساس آن، همچنان حفظ کرد. خط اولیه دشمن در جلوی شیار مالحه و روی ارتفاع 194 واقع بود. دشمن با استقرار بر روی ارتفاع مزبور، که طول آن به 1 کیلومتر می‌رسید، دید کافی بر روی خط خودی و منطقه عمومی دهلران نداشت.

 

یک جاده خاکی از جاده آسفالته مهران ـ دهلران به طرف ارتفاع 216 رفته، از خط خودی عبور نموده، سپس از شهرک طیب به داخل خاک عراق امتداد می‌یابد.

 

این جاده اصلی به فاصله حدود دو کیلومتر پس از ارتفاع 216 از پشت مقرها و پاسگاه‌های دشمن که خط جلوی مالحه را تشکیل می‌دهند، می‌گذرد.

 

در سمت راست جاده اصلی به موازات خط دشمن 3 جاده فرعی شمالی ـ جنوبی قرار داشت که از طریق این جاده‌ها عقبه دشمن به خط جلوی مالحه و 194 مرتبط می‌شد و نیروهای عراقی از این طریق تدارک می‌گردیدند. قابل‌ذکر است که در رابطه با آرایش خط دشمن جناح چپ از شیار مالحه خالی بود و این نقطه‌ضعف اساسی دشمن قوتی برای نیروهای خودی محسوب می‌شد.

 

موانع دشمن در این عملیات، عبارت بود از 2 ردیف مین والمر و 10 ردیف سیم خاردار حلقوی، همچنین در اطراف سنگرهای دشمن در این محور، 16 ردیف سیم خاردار حلقوی کار گذاشته بودند و نیز 3 میدان مین انفجاری و منور و 24 رده سیم خاردار رشته‌ای در اطراف پایگاه‌ها و مقرهای دشمن نصب شده بود.

 

یگان‌های حاضر در عملیات و استعداد دشمن

 

نیروهای عمل‌کننده لشکر 19 فجر که قرار بود در عملیات قدس 3 در منطقه عمومی دهلران ـ طیب در غرب رودخانه میمه شرکت کنند، غروب روز 19 تیر 1364 در دهکده فرح‌آباد آماده عزیمت جهت عملیات گردیدند. این نیروها که در این روز به اردوگاه عین‌خوش رسیده بودند، نماز مغرب را در این محل به‌جا آوردند و پس از آن به منطقه عملیاتی ره‌سپار شدند.

 

این در حالی بود که عراق دو سه روز قبل دست به تعویض زده بود و تیپ 404 را که مدت‌ها بود در منطقه حضور داشت، به پنجوین انتقال داده و تیپ 805 از لشکر 14 را که از پاسگاه شیب چزابه آمده بود، جایگزین آن کرد. تعویض این نیروهای پدافندی نگرانی را که دشمن از عملیات نیروهای خودی آگاه شده است، منتفی ساخت، هرچند که نیروهای خودی شواهد و قرائنی یافته بودند که دال بر آگاهی دشمن از عملیات آینده بود.

 

در طرح مانور لشکر 19 فجر ابتدا هدف، انهدام و اسارت نیروهای دشمن در تپه 194 و نیز تثبیت منطقه بود، ولی به دلیل کمبود نیرو در یگان‌های خودی، مقرر شده بود که پس از انهدام و گرفتن اسیر و غنائم، به عقب برگردند.

 

براساس طرح مانور لشکر، دو محور عملیاتی تعیین شده بود: در جناح چپ، هدف ارتفاع 194 بود و استعداد نیروهای تک‌ور، یک گردان (دو گروهان)؛ در جناح راست، هدف، مقرها و پایگاه‌ها و تجمعات جلو مالحه است و استعداد نیروها، دو گردان (استعداد هر یک دو گروهان) لشکر و یک گروهان مأمور بود.

به این ترتیب گردان امام علی(ع) مأموریت داشت که در محور چپ پس از باز کردن میدان مین، ابتدا به کمین‌ها و سپس به نیروهای اصلی دشمن در ارتفاع 194 یورش ببرد. گردان قاسم‌بن‌الحسن(ع) نیز مأموریت داشت که در محور راست پس از پاک‌سازی جاده اصلی از سه پایگاه و دو کمین دشمن، علاوه بر ایجاد سهولت در اجرای عملیات گردان امام مهدی(عج)، این جاده را برای بازگشت نیروهای تمام محور، تخلیه غنائم، اسیران و مجروحان، گشوده نگه دارند.

 

گردان  امام مهدی(عج) می‌باید در محور راست، سنگرهای اجتماعی، مقرهای فرماندهی و پارک موتوری دشمن در حدفاصل پس از جاده اول تا سوم را (که در واقع عقبه نیروهای مستقر در ارتفاع 194، بود) منهدم سازد.

 

با توجه به نفوذی بودن عملیات، نیروها مجهز به تجهیزات انفرادی بودند و چنانچه مهمات خود را تمام می‌کردند، می‌باید با مهمات به‌دست‌آمده از دشمن، مأموریت را ادامه می‌دادند.

 

علاوه بر این تجهیزات، آتش پشتیبانی نیز چنین پیش‌بینی شده بود: از لشکر "58 ذوالفقار" ارتش 2 قبضه کاتیوشا، 6 قبضه توپ 155 و 3 آتشبار 130؛ سپاه: از توپخانه "لشکر فجر" 1 آتشبار 152 و 6 قبضه توپ 105، از توپخانه "لشکر حضرت رسول(ص)" 1 آتشبار 122. همچنین آتش ادوات از لشکر فجر شامل 2 قبضه مینی کاتیوشا، 9 قبضه خمپاره 120، 8 قبضه خمپاره 81، 1 قبضه تفنگ 106.

 

از طرف دیگر جهت فریب دشمن، واحد ادوات یگان را – که از نقاط مختلفی می‌تواند کار خود را انجام دهد – جهت پشتیبانی آتش به سمت "یونیت" در شرق رودخانه میمه بردند ولی یک آتشبار 120 که برای زیر آتش گرفتن ارتفاع 137 و تنگه "انیزه" در نظر گرفته شده بود، ناچار روی ارتفاع 216 مستقر شد.

 

عملیات قدس 3

 

طرح عملیات

 

به تناسب راه‌کارهای موجود در منطقه، عملیات از دو محور طراحی شد. نکته قابل‌توجه در این عملیات، مسئله غافلگیری بود، چنانچه نیروهای خودی با رعایت حفاظت و استفاده از شب جهت تردد و نقل و انتقالات، سعی وافری بر ممانعت از هوشیاری دشمن داشته؛ لیکن تحرکاتی از عناصر دشمن مشاهده می‌شد که به نظر می‌رسید اصل غافلگیری مخدوش شده است؛ اما بعداً معلوم شد که تحرکات دشمن، صرفاً جابجایی نیروها به خاطر خستگی و ضعف روحیه بوده است.

 

علاوه بر این هنگام تهاجم نیروهای خودی، عناصر دشمن در سنگرها در خواب به سر می‌بردند و این امر خود دلیلی بر غفلت دشمن محسوب می‌شد.

 

ضمناً سعی بر این بود که تعرض به دشمن همراه با ابتکار عمل باشد بدین معنی که حمله در ابتدا به قرارگاه دشمن و از پشت صورت گیرد تا خط متزلزل شود، و علاوه بر این در اولین فرصت کابل‌های برق و سیم‌های مخابراتی دشمن قطع شود تا بدین طریق، ارتباط نیروهای دشمن با عقبه و نیروهای در خط به‌طور کلی قطع و مختل گردد.

 

شرح عملیات

 

با نزدیک شدن زمان آغاز تک، نیروها در محورهای از پیش تعیین‌شده حرکت خود را به سمت دشمن آغاز کردند. حرکت نیروها چنان آمیخته با غافلگیری بود که برخی از آنها توانستند خود را به بالای سر نیروهای دشمن رسانده جهت انجام عملیات اعلام آمادگی نمودند.

 

به هر روی، پس از اعلام آمادگی کلیه نیروها از محورهای مختلف، در ساعت 2:45 بامداد 19/4/64 عملیات با رمز «و لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم. انا فتحنا لک فتحاً مبینا. یا امام صادق (ع)، یا امام صادق (ع)، الله‌اکبر» در کلیه محورها با هجوم به دشمن آغاز شد.

 

سرعت عمل نیروها چنان بود که پس از قرائت رمز عملیات و در همان لحظات اولیه نزدیک به 70 نفر از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند. از آنجا که هدف عملیات نفوذی بود، لذا نیروها حتی‌الامکان از به غنیمت گرفتن اقلامی که دست و پاگیر بود و انتقال آنها به عقب خالی از مشکلات نبود، امتناع ورزیده، سعی بر این داشتند که اساساً امکانات دشمن را منهدم سازند و به آتش بکشند.

 

پس از اجرای موفق عملیات، با نزدیک شدن طلوع فجر و روشنایی هوا، به نیروها دستور عقب‌نشینی داده شد.

 

نظر به اینکه دشمن غافلگیر شده و نیز در تدبیر عملیاتی سیم کابل مخابراتی آنها قطع شده بود، طبیعتاً از اهداف عملیات آگاه نبود. لذا صرفاً به‌منظور حضور در منطقه پاتک خود را با نیروهای زرهی و تعدادی هلی‌کوپتر آغاز نمود. دشمن تصور می‌کرد نیروهای خودی بر روی ارتفاعات 194 و سایر پایگاه‌های منطقه مستقر شده‌اند، لذا تلاشی قابل‌توجه را به آن سمت معطوف نمود؛ لیکن با عقب‌نشینی به‌موقع نیروهای خودی پس از انجام مأموریت محوله، اساساً آسیبی قابل‌ملاحظه متوجه آنها نشد. قابل‌ذکر است که دشمن در شب عملیات قصد تعویض نیروهایش را داشت لذا به دلیل عدم آمادگی تلفات زیادی را متحمل شد.

 

نتایج عملیات

1- پاک‌سازی منطقه‌ای به وسعت 20 الی 30 کیلومترمربع

2- کشته و مجروح کردن بیش از 700 تن از نیروهای دشمن

3- انهدام ده انبار مهمات، 6 قبضه تفنگ 106 م.م، یک قبضه توپ پدافند هوایی، تعداد زیادی خودرو سبک و سنگین (شامل ایفا، جیپ) و همچنین انهدام پمپ بنزین قرارگاه گردان.

در مجموع از تیپ 805 پیاده ارتش عراق، گردان یکم صددرصد و گردان دوم 60 درصد منهدم و به گردان سوم نیز خساراتی وارد آمد.

در این عملیات، گذشته از ضعف دشمن در جناح دادن و عدم توجیه گردان‌های عمل‌کننده، نزدیک شدن به دشمن با حفظ غافلگیری، قطع ارتباط، زدن مقرهای فرماندهی و آتش پشتیبانی مؤثر (که توسط ارتش اجرا شد) قابل‌توجه بود.

 

نقشه عملیات

نقشه عملیات قدس 3

 

ناگفته‌های عملیات

 

همزمان با عملیات قدس 3، از سوی برادران نیروی زمینی ارتش در شرهانی، عملیاتی به‌منظور بازپس‌گیری مناطقی که به‌تازگی به اشغال دشمن درآمده بود، انجام شد. این حرکت اساساً منجر به معطوف نمودن ذهن دشمن به آن منطقه شد و به‌طور غیرمستقیم به‌منزله پشتیبانی عملیات قدس 3 محسوب گردید.

 

در این عملیات یک مسئله حائز اهمیت، وضعیت روحی نیروهای خودی بود که حتی می‌توانست برخی مشکلات و ضعف‌های یگان‌های عمل‌کننده را پوشش دهد. در وضع کنونی روحیه بالایی از یگان درگیر (لشکر فجر) مشاهده می‌شد. در این باره یکی از فرماندهان گردان قبل از عملیات گفت: «از نظر روحیه نیروها، بعضی از آنها یک سال و اندی بود که منتظر عملیات بودند ... روحیه بسیار بسیار مشتاقی برای عملیات داشتند ... زمانی که فهمیدند عملیات است، روحیه بسیار بسیار بالایی داشتند.»

 

دیدگاه جدیدی بگذارید