مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 23 دی

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

عملیات مطلع الفجر؛ نبرد کوهستان در گیلان غرب

چاپلینک ثابت

 مقدمه


پس از عملیات پیروزمندانه طریق‌القدس، بلافاصله نیروهای سپاه و ارتش به انجام عملیات «مطلع» برای آزادسازی مناطق تصرف‌شده‌ ارتفاعات «شیاکوه» و «برآفتاب» در غرب کشور اقدام کردند. این منطقه عملیاتی دارای دو محور عمده بود: سرپل ذهاب و گیلان‌غرب. محور سرپل ذهاب علاوه بر ارتفاعات متعدد ازجمله «برآفتاب»، دارای تنگه‌های استراتژیک «حاجیان«، «کورک» و «قاسم‌آباد» است که از طریق آن‌ها جاده گیلان‌غرب - قصرشیرین و سایر خطوط مواصلاتی عقبه دشمن در دید و تیررس قرار می‌گرفتند. در محور گیلان‌غرب که از وسعت بیشتری نسبت به محور سرپل ذهاب برخوردار است، ارتفاعاتی همچون شیاکوه، سرتتان، چرمیان، دیزه‌کش، بزنیلی و نیز چند قله دیگر وجود دارند. (۱). البته همزمان با این عملیات، نیروهای خودی در شمال شرق سرپل ذهاب در منطقه ریجاب در ارتفاعات چناره و گاومیشان، یک عملیات فریب تحت عنوان «امیرالمؤمنین» را انجام دادند که هدف آن، انحراف توان و تمرکز دشمن از محور اصلی و موفقیت عملیات مطلع‌الفجر بود.

 

 

 طرح مانور عملیات


طرح مانور عملیات مطلع‌الفجر برای اجرا در منطقه عمومی سرپل ذهاب در مورخه ۱۲ آذر ۱۳۶۰صادر شد. طبق این طرح، نیروهای سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در مناطق کوهستانی حدفاصل سرپل ذهاب (در شمال) و گیلان‌غرب (در جنوب) به نیروهای عراقی حمله می‌کنند. از آنجایی که هدف نهایی عملیات، تصرف و تأمین «تنگ قاسم‌آباد» در محور (جاده) گیلان‌غرب ـ قصرشیرین است، دو تلاش در طرح مانور مدنظر قرار گرفته است: تلاش اصلی در جنوب منطقه عملیات است که باید دو ارتفاع مهم «چرمیان» و «شیاکو» از جنوب به شمال تا رودخانه گیلان تصرف و پاک‌سازی و در تلاش فرعی در شمال (تنگ کورک) و جنوب (سرتتان)، محور (جاده) تنگ قاسم‌آباد تصرف و تأمین شود و سپس بنا به دستور، تک تا خط مرزی ادامه یابد(۲) نیروهای عمل‌کننده در محور اصلی (جنوبی) پس از تأمین اهداف پیش‌بینی‌شده در طرح مانور، در جنوب رودخانه گیلان (شمال ارتفاعات شیاکو و چرمیان) پدافند کرده، سپس با الحاق به نیروهای محور شمالی (فرعی) منطقه عملیات، خط پدافندی خود را از روستای سرتتان گیلان به تنگ قاسم‌آباد وصل می‌کنند. درصورت موفقیت در اجرای عملیات، نیروهای خودی علاوه‌بر انهدام بخشی از نیروهای عراقی و تصرف ارتفاعات منطقه ازجمله شیاکو (بلندترین و حساس‌ترین ارتفاع منطقه) و دیگر قله‌های مرتفع، حدود ۱۰ کیلومتر به شهر اشغال‌شده قصرشیرین نزدیک خواهند شد(۳) در منطقه عملیاتی موردنظر به‌علت کوهستانی‌بودن منطقه، نیروهای دشمن بجز در بعضی قسمت‌ها، خط پدافندی پیوسته‌ای ندارند. وجود دو شکاف عمده در محور جنوبی (اصلی) عملیات، دشت «شک‌میان» در حدفاصل دو ارتفاع شیاکو و چرمیان و شکاف بین ارتفاع شیاکو و دشت چغالوند، امکان نفوذ نیروهای شناسایی خودی را تا ارتفاع کمکو (در شمال رودخانه گیلان) در عمق منطقه فراهم کرده است؛ بنابراین، نیروهای خودی درصورت نفوذ از این قسمت‌ها، عقبه دشمن در تنگ قاسم‌آباد و تنگ کورک را تهدید خواهند کرد.

 

 

نوع مانور عملیات:


الف) مانور رخنه‌ای در محور جنوبی (اصلی) عملیات


 ب) مانور جبهه‌ای در محور شمالی (فرعی) عملیات(۴)


براساس کلیات فوق، تیپ۳ لشکر ۸۱ زرهی با نیروهایی از سپاه و بسیج عشایری در محور شمالی (ارتفاعات برآفتاب و تنگ کورک) و تیپ۵۸ ذوالفقار (تحت ‌امر لشکر۸۱) با نیروهایی از سپاه و بسیج عشایری، از محور جنوب (ارتفاعات چرمیان، شیاکو و تأمین تنگ کورک و تنگ قاسم‌آباد) عمل خواهند کرد(۵) در این طرح، استعداد تیپ۳ (زرهی از لشکر۸۱) ۴گردان مکانیزه، یک گردان سواره زرهی، ۲گردان تانک، ۴گروهان تانک (از لشکرهای ۲۱-۲۸-۶۴-۸۱) و استعداد تیپ۵۸ ذوالفقار، ۴ گردان تکاور، یک گردان ژاندارمری و یک گردان تانک (منها از لشکر۸۱) ذکر شده است(۶) در محور جنوبی (اصلی) عملیات نیز نیروهای موجود سپاه گیلان‌غرب به استعداد ۲ گردان، ۲ تیپ از نیروهای سپاه به استعداد ۸ گردان (۲۴۰۰ نفر)  و تیپ۵۸ ذوالفقار به استعداد ۳ گردان تکاور بودند. همچنین ۲ گردان به‌اضافه از سپاه به استعداد ۸۰۰ نفر و گردان ۲۱۱ تانک در احتیاط قرار داشتند(۷)

 

مانور عملیات در عمق:


باتوجه‌به وضعیت زمین و نحوه استقرار دشمن، روز قبل از عملیات، ۲ گردان مرکب از نیروهای سپاه و تیپ ۵۸ ازطریق شیارهای دشت شک‌میان به پشت دشمن نفوذ کرده، آماده عملیات می‌شوند. این نیروها بنا به دستور و در روز عملیات به‌کمک واحد تانک اعزامی که پس از تسطیح جاده در دشت شک‌میان به رودخانه تنگاب به منطقه می‌رسند، ضمن قطع محور چم امام حسن(ع) به چرمیان و خطوط اول دشمن با نیروهای تصرف‌کنندة تنگ قاسم‌آباد الحاق حاصل نموده و ضمن تأمین منطقه، اقدام به انهدام نیروهای دشمن در دشت گیلان و تنگ قاسم‌آباد نموده و آماده پدافند در مقابل پاتک دشمن می‌شوند(۸)

 

 

اهداف عملیات :


۱- جلوگیری از آرامش نیروهای دشمن در جبهه میانی وانهدام نیروهای دشمن(۹)


۲- تأمین دشت گیلان.


۳- قطع ارتباط نیروهای دشمن در خسروی، قصرشیرین و نفت‌شهر.


۴- ایجاد آمادگی برای عملیات "کمکو" و رسیدن به مرز.


۵- تصرف تنگه راهبردی قاسم‌آباد.


۶- برهم‌زدن نظم آتش دشمن و نجات کارکنان و محور گیلان از زیر انبوه آتش دشمن.


۷- آزادشدن یک گردان زرهی پس از استقرار.(۱۰)

 

 


چگونگی اجرای مانور در ارتفاعات و مناطق هدف:


الف) محور اصلی (جنوب) عملیات شامل 3 جبهه:


۱-جبهه شیاکو: یک گردان از نیروهای سپاه روی ارتفاعات شیاکو عمل کرده، پس از تصرف آن، به پدافند در لبة تیغه‌ای می‌پردازد و دشت «چقاحمام» تا مسیر رودخانه «تنگاپشت» را تأمین می‌کند. در عمق این جبهه نیز نیروهای خودی تک کرده، پس از استقرار و تأمین «شیاسرخ» و قسمتی از ارتفاعات کمکو و رودخانه (گیلان) و تنگاب (در شمال رودخانه گیلان)، اقدام به پدافند می‌کنند.


۲- جبهه چرمیان: یک گردان از نیروهای سپاه به‌طرف ارتفاعات چرمیان عمل کرده، پس از استقرار، اقدام به تأمین دشت و پدافند در مقابل کمکو و در امتداد رودخانه تنگاب می‌کند و ۲ گردان نیز احتیاط نیروهای عمل‌کننده در محور ارتفاعات خواهد بود.


۳-جبهه دشت (گیلان‌غرب): ۲ گروهان تک‌ور چریکی مرکب از تیپ۵۸ و نیروهای سپاه پاسداران اقدام به شکار تانک در دشت کرده، سپس گردان‌های حاضر سپاه و تیپ۵۸ همراه با گردان تانک اقدام به تک در دشت می‌کنند. این نیروها پس از انهدام دشمن، آماده پشتیبانی از تک قاسم‌آباد می‌شوند.


همچنین در طرح عملیات، آتش پشتیبانی نزدیک به‌وسیله ۲ آتشبار سپاه پاسداران گیلان‌غرب اجرا می‌شود و پشتیبانی آتش دور نیز برعهده ارتش گذاشته شده است. علاوه‌براین، پشتیبانی هوایی براساس درخواست و ازطریق افسر رابط هوایی برعهده نیروی هوایی ارتش قرار داده شد و هوانیروز هم برای اجرای مأموریت تخلیة شهدا و مجروحان، ۴ فروند بالگرد ۲۱۴ درنظر گرفت(۱۱)


 ب) محور فرعی (جبهه تنگ قاسم‌آباد)


گردان ۲۱۱ به کمک یک گردان از تیپ ۵۸ و ۲ گردان از سپاه پاسداران اقدام به تک کرده، ارتفاعات کنار تنگ کورک و پشت کورک را با تلاش نیروهای پیاده تصرف می‌کنند و واحد تانک نیز پس از الحاق، تأمین تنگ قاسم‌آباد را برعهده می‌گیرد(۱۲)

 

 

شروع عملیات


سرانجام روز جمعه ۲۰ آذر ۱۳۶۰ با اعلام رمز «یا مهدی ادرکنی»، عملیات در حدفاصل ارتفاعات شمال‌غربی گیلان‌غرب و جنوب‌غربی سرپل ذهاب در چهار جبهه بانسیران ـ شیاکو، چرمیان، دشت گیلان (غرب) و برآفتاب آغاز شد. نیروهای خودی در هریک از این جبهه‌ها از ۴ محور فرعی برای نفوذ به خطوط دفاعی نیروهای عراق سود می‌بردند و با استفاده از این محورها به اهداف عملیات ازجمله ارتفاعات، تنگه‌ها، قله‌ها، معابر وصولی و برخی روستاهای منطقه دسترسی پیدا می‌کردند. با آغاز عملیات، نیروهای سپاه و ارتش در جبهه‌های مختلف وارد عمل شدند. محورهای عملیات با تفکیک اهداف به‌ترتیب از غرب به شرق عبارت‌اند از:


 


الف) جبهه بانسیران ـ شیاکو


نیروهای این جبهه شامل ۶ گردان از سپاه و یک گردان از تیپ۵۸ ذوالفقار ارتش به‌اضافه یک دستة تانک ارتش از مسیر دشت «شک‌میان» وارد شدند و از چهار محور فرعی به‌سمت اهداف پیشروی کردند. در محور اول، دو گردان از سپاه همراه با یک گروهان از گردان۱ تیپ ۵۸ و یک دسته تانک ارتش، اهداف این محور (فریدون کوشیار، چاله‌بادام، بزنیلی و انار) را تصرف کردند. در این محور، فریدون کوشیار و تپه‌های ۴ و ۵ که هدف‌های فرعی و در دامنه شرقی فریدون کوشیار بودند نیز تصرف شدند. در محور دوم،۲ گردان منها از سپاه و گردان ۱ تیپ ۵۸ ارتش ارتفاعات شیاکو، حسن و حسین را تصرف و همه هدف‌های تعیین‌شده را تأمین کردند. در محور سوم، یک گردان از سپاه و یک گروهان از گردان ۱ تیپ ۵۸ همه هدف‌های این محور را که عبارت بودند از داره‌گر، چلکسان و تلوار تصرف کردند و درپی آن شماری از نیروهای دشمن کشته یا اسیر شدند. در محور چهارم، به‌دلیل همراهی‌نکردن و فرار بلدچی‌های محلی، یک گردان از نیروهای سپاه دیرتر از موعد مقرر به هدف رسید و ساعت۱۰:۰۰ صبح روی ارتفاع گلالباز مستقر شد، اما باتوجه‌به اینکه حفظ این ارتفاع به تصرف و نگهداری ارتفاع دیزه‌کش در عمق یکی از محورهای جبهه چرمیان، وابسته بود، این نیروها نیز هنگام عصر موضع تصرف‌شده را ترک کردند. درواقع به‌دلیل موفق‌نبودن یکی از محورهای جبهه چرمیان، نیروهای سپاه نیز مجبور به عقب‌نشینی از این محور شدند. ارتش عراق در محور بانسیران ـ شیاکو یک گردان پیاده کوهستانی، یک گردان پیاده و دو گروهان نیروی مخصوص آرایش داده بود(۱۳)

 

 

 ب) جبهه چرمیان


در این جبهه نیز نیروهای خودی از چهار محور فرعی وارد عمل شدند. در محور اول، یک گردان به‌علاوة سپاه، گروهان ۱ از گردان ۳ تیپ ۵۸ ذوالفقار ارتش و یک دسته تانک، همه اهداف خود را شامل ارتفاعات گچی۱، گچی۲ و چرمیان تصرف کردند، اما به‌دلیل شهادت چند فرمانده اصلی محور و ضعف سازماندهی نیروها، ارتفاعات چرمیان و گچی۲ را ترک کرده، در چهار تپه گچی۱ مستقر شدند.


در محور دوم یک گردان به‌علاوه از سپاه و یک گروهان از گردان۳ تیپ ۵۸ ارتش روی ارتفاعات کلینه، کسرخان و دیدگاه سرتتان استقرار یافتند و باوجود اینکه دشمن قوای چندانی در این منطقه نداشت، به‌دلیل ضعف فرماندهی و نیروها، فقط دیدگاه سرتتان در دامنه شمال‌شرقی کوه چرمیان را تصرف کردند.
 در این محور، ۳ دستگاه تانک نیز به غنیمت درآمد. در محور سوم، یک گردان از سپاه و یک گروهان از گردان۳ تیپ۵۸ ذوالفقار ارتش همه هدف‌های تعیین‌شده شامل ده صد تومن، ارتفاعات کلکه‌طلا و دیزه‌کش را تصرف کردند. نیروهای خودی علاوه‌بر تصرف اهداف در این محور، تعدادی از نظامیان عراقی را به اسارت گرفتند و ۲ قبضه توپ۱۳۰ میلی‌متری را به‌وسیله آر.پی.جی منهدم کردند. همچنین در این محور، یک فروند بالگرد عراقی با آتش نیروهای خودی سرنگون شد. در این محور نیروهای ارتشی مستقر در دیزه‌کش، که از اصلی‌ترین خطوط پدافندی نیروهای خودی بود، عقب‌نشینی کردند و پس از آن، نیروهای بسیجی همراه آنان نیز ترک موضع کردند.


در محور چهارم، یک گردان از سپاه قرار بود دو روستای توران‌شاه و سرتتان را تصرف کند که به‌دلیل موفق‌نبودن نیروهای جبهه برآفتاب در تصرف اهداف خود و درنتیجه حضور دشمن در جناح راست آنان (تنگ قاسم‌آباد)، با تدبیر فرمانده این محور، حرکت نیروها به‌سمت عمق منطقه، یعنی روستای سرتتان متوقف شد(۱۴) علت واردنشدن این نیروها موفق‌نبودن عملیات در محور شمالی و تصرف‌نشدن روستای قاسم‌آباد و تسلط عراق بر این منطقه بود. از این رو چنانچه نیروها وارد دشت گیلان برای الحاق می‌شدند، به‌طور کامل از بین می‌رفتند که با تدبیر فرمانده گردان، نیروها و به‌طرف ده سرتتان و داخل دشت نرفتند. (۱۵)

 


ج) جبهه دشت گیلان (غرب)


نیروهای خودی در جبهه که در شرق کوه چرمیان و دشت گیلان، از ۴ محور فرعی وارد عمل شدند. در محور اول، نیروهای خودی شامل یک گردان از سپاه و یک گروهان از گردان ۲ تیپ ۵۸ ذوالفقار ارتش، قله ۹۲۰، تپه مراد و تپه صدفی را تصرف کردند، اما به‌دلیل ناکامی نیروهای عمل‌کننده در جبهه چرمیان و تسلط دید و تیر دشمن روی ارتفاع ابرویی موش‌کنان از تصرف این ارتفاع منصرف شدند. همچنین نیروهای خودی به‌دلیل فشار دشمن از قله ۹۲۰ و تپه مراد نیز عقب نشستند. در محور دوم، قرار بود گردان تانک۲۵۸ از لشکر ۸۱ ارتش، پس از تصرف ابرویی موش‌کنان (در محور۱) از پشت ابرویی به دشت گیلان‌غرب آمده، میدان مین دشمن را دور بزند و تا ارتفاع مرجان پیشروی کند، اما این گردان به‌دلیل تصرف‌نشدن ابرویی از اجرای مأموریت بازماند.


 در محور سوم، قرار بود یک گردان از سپاه و یک گروهان از گردان۲ تیپ۵۸ ذوالفقار ارتش، دو ارتفاع گورسفید و گمار را در حاشیه غربی جاده گیلان‌غرب به قصرشیرین تصرف کنند که به‌دلیل برخورد فرمانده محور با مین و شهیدشدن وی و نیز به‌دلیل اینکه نیروهای خودی منطقه را شناسایی نکرده بودند، در همان ابتدا متوقف و بخشی از آنان فقط روی جاده آسفالت سرپل ذهاب ـ قصرشیرین مستقر شدند.


 در محور چهارم، نیروهای چریکی سپاه قصد داشتند ارتفاعات بوره‌سوار، قیطول مرجان، مرجان و گامقال را تصرف کنند که به‌دلیل برخورد فرمانده نیروها با مین و برخی مشکلات دیگر، ازجمله موفق‌نبودن نیروها در جبهه چرمیان (در سمت راست) و جبهه تنگ کورک (در سمت چپ)، از حرکت بازماندند و هیچ‌گونه موفقیتی به دست نیامد. در آن سو، عراق نیز در دشت گیلان‌غرب یک گردان نیروی پیاده کوهستانی و یک گردان تانک در خط اول خود مستقر کرده و آرایش داده بود. (۱۶)

 

 


د) جبهه برآفتاب


پاتک های سنگین عراق در منطقه عملیاتی مطلع‌الفجر و فشار مداوم و پیوسته  برای بازپس‌گیری شیاکو، فرماندهان خودی را به چاره‌جویی و یافتن راهی برای کاستن از فشار ارتش عراق به این منطقه واداشت. ازجمله این تدابیر، تلاش دوباره در تنگ کورک و تنگ قاسم‌آباد بود تا با کشاندن بخشی از توان ارتش عراق به شرق منطقه عملیات و به‌نوعی تهدید عقبه دشمن در جاده گیلان‌غرب به قصرشیرین، تاحدی از فشار دشمن در شیاکو کاسته شود. لذا قرار شد دو سازمان مستقل در این منطقه وارد عمل شوند، بدین‌ترتیب که نیروهای سپاه همدان در تنگ کورک و کوه برآفتاب و یک گردان از سپاه تهران نیز در تنگ قاسم‌آباد عمل کنند. همچنین ۱۵۰ نفر از نیروهای سپاه کرمانشاه و گیلان‌غرب نیز به‌عنوان احتیاط منظور شدند. (۱۷) پیش از شروع عملیات در تنگ کورک، شهید محمد بروجردی فرماندهی منطقه ۷ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نامه ای به شهید محمود شهبازی فرمانده سپاه همدان می‌نویسد: هرچه سریعتر همه نیروهای آن ‌سپاه به جز واحدهای روابط عمومی و آموزش به منطقه جنگی سرپل ذهاب اعزام شوند. براساس چنین تصمیمی نیروهای سپاه همدان از ساعت ۴:۴۵ بامداد عملیات پیشروی به‌سمت کوه برآفتاب را آغاز کردند و با رعایت غافلگیری کامل در زمانی حدود ۳۰ دقیقه و تا قبل از روشنایی هوا موفق شدند ۳ تیغه این کوه را که با فاصله‌های ۷۰ تا ۸۰ متری از هم قرار داشت، به تصرف درآورده، بلافاصله به تحکیم مواضع تصرف‌شده بپردازند.(۱۸) در مانور پیش‌بینی شده بود که این نیروها حداقل ۲۴ ساعت مواضع خود را حفظ کنند تا یگان‌های بیشتری از ارتش عراق را به آن منطقه بکشانند، اما باوجود پیش‌بینی اولیه، نیروهای سپاه تهران نتوانستند در شمال تنگ کورک عمل کنند و بدین‌ترتیب، نیروهای سپاه همدان به‌نوعی به محاصره افتادند، طوری‌که نیروهای عراقی در سه طرف (راست، روبه‌رو و تاحدی چپ) آن‌ها قرار داشتند. با این وضعیت، اولین پاتک عراق ساعت ۹:۰۰ صبح اجرا شد و تا ظهر فشار مداومی را به نیروهای خودی وارد آورد که با مقاومت نیروهای خودی و استفاده آنان از مهمات برجامانده از شب گذشته عراقی‌ها، دشمن ناکام ماند و با تحمل تلفاتی مجبور به عقب‌نشینی شد. در ادامه، عراق با استفاده از جاده قصرشیرین به گیلان‌غرب (از شمال منطقه عملیاتی) چند یگان جدید و تازه‌نفس را وارد منطقه کرد و از بعدازظهر، هجوم نیروهای دشمن برای بازپس‌گیری تیغه‌های کوه برآفتاب از چند قسمت آغاز شد. عراق همچنین بخشی از توان توپخانه‌ای خود را که روی شیاکو اجرای آتش می‌کردند، متوجه شرق آن؛ یعنی کوه برآفتاب کرد که درنتیجه، فشار بر نیروهای شیاکو تاحدی کم شد.(۱۹) قبل از غروب آفتاب نیز عناصری از دشمن به قسمتی از تیغه اول برآفتاب به‌صورت جزئی نفوذ و آن را ناامن کردند، اما قسمت‌های اصلی شامل تیغه دوم و سوم ارتفاع همچنان در دست نیروهای خودی باقی ماند. با تاریک‌شدن هوا، بار دیگر نیروهای عراقی تهاجم گسترده‌ای را به برآفتاب آغاز کردند و تا نیمه‌های شب موفق به تصرف تیغه سوم شدند و تنها تیغه دوم دراختیار نیروهای خودی باقی ماند. بالارفتن میزان تلفات و افزایش شهدا و زخمی‌ها و از سوی دیگر نرسیدن نیروهای احتیاط سبب شد تا دستور عقب‌نشینی صادر شود و نیروها از ساعت ۲۳:۰۰ به‌تدریج از مسیر شناسایی‌شده از تیغه دوم عقب نشستند. با رسیدن اندک نیروهای پشتیبانی در پناه آتش خودی، پیکر تعدادی از مجروحان و شهدا به پایین ارتفاع منتقل شد و بدین‌ترتیب نیروهای خودی ساعاتی بعد از نیمه‌شب ارتفاعات جنوب تنگ کورک (برآفتاب) را ترک کردند.(۲۰)  درمجموع، درحالی‌که پس از گذشت سه روز از شروع عملیات فقط ارتفاعات شیاکوه و برآفتاب در اختیار نیروهای خودی قرار داشتند، پاتک‌های سنگین و متوالی عراق از یک سو و عدم امکان پشتیبانی از نیرو به علت فاصله زیاد خط مقدم با عقبه از سوی دیگر، موجب شدند پس از ۱۷ روز مقاومت، ارتفاعات مذکور بار دیگر به تصرف دشمن درآید. (۲۱)

 

چمران بویه
 

منابع
۱-گزارش۸۹۴ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش عملیات مطلع‌الفجر، ص ۱-۲.
۲-سیدیعقوب حسینی و محمدجوادی‌پور، ارتش جمهوری اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، جلد۵، تهران: سازمان عقیدتی - سیاسی ارتش (معاونت تبلیغات و روابط عمومی)، ۱۳۷۳، صص ۲۴۹-۲۴۸.
۳-سند شماره ۲۸۰۸۵۶مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ۲۰\۹\۱۳۶۰، صص ۱-۲.
۴-حسن سجادپور، حماسه تنگ کورک، قم: نسیم حیات، ۱۳۸۴، صص ۲۴-۲۵.
۵- سیدیعقوب حسینی و محمدجوادی‌پور، پیشین، صص ۲۴۹-۲۴۸.
۶-همان، ص ۲۵۰.
۷- گزیده اسناد عملیات مطلع‌الفجر، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ص ۱۱.
۸- سند شماره ۲۱۸۵۶ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طرح عملیات کربلای۷، ۲۰\۹\۱۳۶۰، صص ۱-۶.
۹- گزارش۸۹۴ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
۱۰- سند شماره  ۲۱۸۵۶  مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
۱۱- گزیده اسناد عملیات مطلع‌الفجر، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: صص ۱۱-۱۲.
۱۲-سند شماره  ۲۱۸۵۶ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
۱۳- سند شماره ۲۱۸۵۷ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات مطلع‌الفجر، ۲۰\۹\۱۳۶۰ ص ۴؛ و- سند شماره ۵۲۱۹۶ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه ۷ به فرماندهی مرکز،۲۰\۹\۱۳۶۰.
۱۴- سند شماره ۲۱۸۵۷  مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ پیشین.
۱۵- همان.
۱۶-همان، ص۵.
۱۷-حسن سجادی پور، حماسه تنگ کورک، قم: نسیم حیات،۱۳۸۴، صص ۴۷-۵۴.
۱۸- همان، صص ۶۷-۶۹.
۱۹- همان، ۸۰
۲۰-همان، ۹۰-۹۲
۲۱- گزارش۸۹۴ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.

 

 

 

 

دسته بندی اخبار: 
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید