مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آذر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

عملیات نصر 8 ؛ سرپل عملیات بزرگ زمستانی

چاپلینک ثابت

مقدمه

درگیری نظامی در خلیج‌فارس که موجب تشدید حملات عراق به نفت‌کش‌ها و مقابله‌به‌مثل ایران و نیز حضور نظامی امریکا شده بود، باعث توجه کامل فرماندهی سپاه به آن جبهه و رکود در جبهه زمینی شد.

 

حدوداً، از تیرماه سال 1366 با دخالت امریکا، جنگ ایران و عراق به‌طور محدود، جنبه بین‌المللی به خود گرفت.

 

اسکورت نفت‌کش‌های کویتی با ناوهای ایالات‌متحده و فشار بیشتر بر روی ایران باعث شد که نیروی دریایی سپاه در خلیج‌فارس فعال شود. و این روند که با حمله امریکا به چاه‌های نفتی ایران، تعرض به کشتی‌ها و حمله موشکی ایران به کشتی‌های امریکایی همراه بود، حدود سه ماه به درازا کشید. پس از آن، بار دیگر فرماندهان سپاه توجه خود را به جبهه زمینی معطوف کرده و در راستای استراتژی عملیاتی شمال غرب، عملیات نصر 8 را به‌عنوان سرپل عملیات بزرگ زمستانی طرح‌ریزی کردند.

 

موقعیت منطقه

ارتفاع گرده رش که عملیات نصر 8 بر روی آن انجام شد، در شمال سلیمانیه واقع شده است. قبل از این، در این منطقه عملیات‌های کربلای 10 و نصر 4 انجام شده بود. همان‌گونه که در این عملیات‌ها موقعیت منطقه تشریح شده است، ارتفاع بلند گوجار، قمیش، دولبشک، الاغلو، ویولان، گرده شیلان و نیز دشت هرمدان و تپه‌های چنکاوی اطراف این منطقه را در غرب، شمال غرب و جنوب فرا گرفته‌اند. رودخانه قلعه چولان، این منطقه را به دو بخش شرق و غرب تقسیم می‌کند که در آن، ارتفاعات گامو، آمدین، ژاژیله، اسپیدار، دوقلو، قشن و گلان واقع شده‌اند.

 

در مجموع، کوهستانی بودن، محدودیت عقبه، نداشتن جاده (به‌ویژه در ارتفاع گرده رش) و سرما از جمله ویژگی‌های جغرافیایی منطقه عملیاتی به شمار می‌رفتند.

 

علاوه بر این، ارتفاع گرده رش مهم‌ترین ارتفاع این منطقه به شمار می‌رفت که برای ورود به زمین غرب رودخانۀ قلعه چولان، بایستی تصرف می‌شد تا انجام عملیات‌های بعدی میسر شود.

عملیات نصر 8

طرح مانور

در طرح‌ریزی عملیات، ابتدا قرار بود، عملیات در منطقه شرق و غرب رودخانۀ قلعه چولان انجام شود، ولی به دلیل کمبود امکانات از محور شرق رودخانه و برخی دیگر از ارتفاعات غرب رودخانه چشم‌پوشی شد. در نهایت مقرر شد، تنها بر روی ارتفاع گرده رش عملیات انجام شود. مسئله کمبود امکانات همواره مشکل اساسی جنگ بود که در این مقطع نیز به‌طور خاص وجود داشت. این وضع، بسیار حاد بود و فرماندهان یگان‌ها در بحث‌های مانور و پذیرفتن مأموریت، همواره این مشکل را با جانشین نیروی زمینی سپاه مطرح می‌کردند. این وضعیت در گزارش مسئول مرکز پشتیبانی سپاه در غرب به‌طور کامل آشکار است. در پی ارائه این گزارش و همچنین، به دلیل کمبود نیرو، که باعث شده بود لشکرها و تیپ‌های مستقل سپاه هرکدام تنها حدود دو تا سه گردان نیرو داشته باشند، جانشین نیروی زمینی سپاه تصمیم گرفت، محور شرق رودخانۀ قلعه چولان و نیز ارتفاع قمیش در غرب رودخانه از طرح مانور حذف شده و تنها به ارتفاع گرده رش اکتفا شود.

 

منطقه عملیاتی به دلیل انجام عملیات‌های کربلای 10 و نصر 4 در گذشته، از آمادگی نسبی برخوردار بود. عمده‌ترین مشکل، احداث جاده روی ارتفاع گرده رش، پس از تصرف آن بود که مأموریت مهندسی، تمهیدات لازم برای آن اندیشیده شد و برای پشتیبانی یگان‌ها تا زمان احداث جاده، به هر یگان حدود 10 تا 20 قاطر داده شد که به‌جای خودرو مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، عبور از رودخانه قلعه چولان مانع دیگر عملیات بود که مقرر شد مهندسی قرارگاه نجف، بر روی رودخانه پلی احداث کند.

 

در محور دیگر عملیات، نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق می‌بایست بر روی ارتفاعات ویولان که در شمال ارتفاع گرده رش واقع شده است، وارد عمل می‌شدند تا ضمن تجزیه توان دشمن، راه ورودی قرارگاه رمضان به داخل خاک عراق بیشتر تأمین شود.

 

وضعیت دشمن

مسئولیت منطقه عملیاتی به عهده سپاه یکم ارتش عراق بود؛ که بایگان‌های سازمانی و نیروهای جیش‌الشعبی از ارتفاع گرده رش حفاظت و دفاع می‌کرد. میزان حضور دشمن در منطقه، در این زمان عادی قلمداد می‌شد و از آنجا که در اواخر پائیز و فصل زمستان، مطابق تجزبۀ سال‌های گذشته، عملیات بزرگ ایران در جبهه جنوب انجام می‌شد، دشمن به‌تدریج نیروهای خود را به آن جبهه اعزام کرد. اما این نقل‌وانتقال کند انجام می‌شد. از این‌رو، بر خلاف عملیات کربلای 10 که در اوایل بهار همین سال صورت گرفت، حضور دشمن در منطقه بیشتر و سازمان‌یافته‌تر بود.

 

علاوه بر این، علی‌رغم اهتمام وافر قرارگاه نجف نسبت به رعایت غافل‌گیری و اعمال حفاظت عملیاتی، به دلیل حضور دشمن روی ارتفاع گامو و ارتفاع قمیش، اقدامات و نقل‌وانتقال یگان‌های خودی در معرض دید نیروهای عراقی قرار داشت و به همین دلیل، دشمن به‌طور نسبی هوشیار بود. این وضع به‌طور خاص چند روز قبل از شروع عملیات، تشدید شد و نیروهای در خط دشمن به حفر کانال، احداث سنگر، افزایش موانع مصنوعی و فعالیت کمین پرداختند. عراقی‌ها، همچنین، نیروهای یگان‌های مستقر در ارتفاع گرده رش را افزایش دادند.

 

شرح عملیات

عملیات نصر 8 در ساعت 1:16 بامداد 29 آبان 1366 با رمز یا محمدبن‌عبدالله ادرکنی، ادرکنی، ادرکنی، آغاز شد. به‌منظور تک هماهنگ به مواضع دشمن، یگان‌ها با پنج تا هشت ساعت راهپیمایی، زیر مواضع دشمن استقرار یافتند، بدین ترتیب، با فرمان حمله، یگان‌های عمل‌کننده به‌طور هماهنگ و همزمان حمله را شروع کردند و پس از یک ساعت، موفق شدند هدف‌های خود را بر روی قله‌های 1426، 1418، 1391 و همچنین، قرارگاه تاکتیکی تیپ 39 و مقر گردان 1 این تیپ را تصرف کنند. در این میان، تنها مقر گردان 2 تیپ 39 در ادامه یال شمال گرده رش پاک‌سازی نشد. با آغاز عملیات، مهندسی نیز اقدام به احداث جاده از پاسگاه پلیس به سمت رودخانه قلعه چولان و احداث پل لوله‌ای روی این رودخانه کرد.

 

از ساعت 5 صبح، دشمن با عناصر باقی‌مانده از تیپ 39 به لشکر 57 ابوالفضل پاتک کرد و با ادامه این فشار، توانست این لشکر را 300 متر عقب بزند و به دلیل احساس خطر از این محور، به این لشکر مأموریت داده شد تا هنگام ورود نیروهای لشکر ویژه شهداء، در مقابل دشمن مقاومت کرده و منطقه را حفظ کند. لشکر ویژه شهداء نیز مأموریت داشت ادامۀ یال گرده رش را تصرف کند. از این‌رو، برای کمک و تقویت این یگان به توپخانه و ادوات دستور داده شد در آن محور اجرای آتش کنند. بدین ترتیب، ساعت 5 صبح به لشکر ویژه شهداء و لشکر 7 ولی‌عصر دستور داده شد که در پی ادامه مأموریت لشکر 57 و تقویت خط دفاعی لشکر 21 امام رضا(ع) وارد عمل شوند. در این حال، بار دیگر دشمن اوایل صبح پاتک کرد اما این بار سرکوب شد. پس از این حمله، در روز اول، تحرک خاصی از دشمن مشاهده نشد.

 

در شب دوم، لشکر ویژه شهداء روی ادامه یال گرده رش، با یک گردان از لشکر 57 عبور کرده و آن را تصرف کرد.

 

عراقی‌ها پس از عقب‌نشینی از گرده رش، از روز سوم عملیات با تیپ‌های 31، 77 و 83 از دو محور به مواضع نیروهای خودی در میان قله‌های 2 و 3 و همچنین به قله 2 حمله کردند، اما رزمندگان اسلام آن‌ها عقب زدند.

 

از سوم آذر 1366، نیز نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق روی ارتفاع ویولان عملیات خود را آغاز کردند. در پی این اقدام، دشمن توجه خود را به آن محور معطوف کرد و موفق شد پس از چند روز درگیری اتحادیه را وادار به عقب‌نشینی کند. در مجموع، عملیات نصر 8 پس از یک هفته با موفقیت کامل پایان یافت.

 

نتایج عملیات

رزمندگان اسلام در عملیات نصر 8، به‌طور صددرصد به هدف‌های خود دست یافتند. در واقع، با تصرف ارتفاع گرده رش، یک سرپل مناسب و جاپای مطمئن در آن سوی رودخانه قلعه چولان، برای اقدامات بعدی به دست آمد. در این عملیات، دشمن متحمل تلفات نیروی انسانی و تجهیزات زیادی شد و 200 تن از آن‌ها نیز به اسارت نیروهای خودی درآمدند. همچنین، تیپ‌های 39، 74، 77 و 83 و برخی یگان‌های دشمن آسیب دیدند. علاوه بر این، مقداری از سلاح، مهمات و تجهیزات دشمن نیز منهدم و یا به غنیمت گرفته شد.

 

دیدگاه جدیدی بگذارید