فرهنگ جبهه و دفاع مقدس

چاپلینک ثابت
مصاحبه با دکتر نائینی

مروری کوتاه بر نقطه نظرات سردار دکتر علی‌محمد نائینی مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رئیس مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس در حوزه فرهنگ، جبهه مقاومت و دفاع مقدس در مصاحبه با خبرگزاری دانشجو درسال 1391.

 

 ✅دکتر نائینی: مقاومت یعنی فکر کردن برای عبور با روش جهادی، یعنی اقدامات پیوسته و موثر همراه با اعتماد بنفس و خودباوری، به گونه‌ای که دشمن را منفعل می‌کند. 

 

 

 

تعریف فرهنگ جبهه و دفاع مقدس:

 

فرهنگ دفاع مقدس همان فرهنگ انقلاب اسلامی است؛ فرهنگ ایستادگی و مقاومت در برابر سلطه و فرهنگی که مردم و پتانسیل‌های اجتماعی را باور دارد و دین را منبع اصلی قدرت می‌داند و اعتقاد دارد عامل اصلی توان رزمی روحیه ملی و خودباوری است. اگر خودباوری، ایمان و اعتماد به نفس در یک کشور وجود داشته باشد، از همه موانع داخلی و عوامل خارجی می توان عبور کرد. منبع اصلی قدرت نظام جمهوری اسلامی، قدرت نرم است. نمونه آن دفاع مقدس است که ملت ایران در یک تهاجم همه جانبه و نابرابر، رژیم مهاجم بعث عراق را به نیابت از جامعه جهانی به زانو در آورد، در شرایطی  برما تحمیل شد که  توان بازدارندگی نظامی و ثبات سیاسی لازم را نداشتیم، اما آن چیزی که تهدید عمیق همه چانبه را به فرصت تبدیل کرد، قدرت نرم نظام جمهوری اسلامی بود. حضرت امام خمینی (ره) بعنوان ولی فقیه در عصر غیبت با رهبری الهی و هوشمندانه خود توانست؛ ظرفیت‌های جامعه را به جریان بیندازد، ظرفیت‌هایی که دشمن برآوردی از آن نداشت، از جمله باورهای دینی مردم و توان بسیج گری رهبری، عمق راهبردی مردمی نظام جمهوری اسلامی و اعتمادی که مردم نسبت به نظام داشتند. اینها عناصر اصلی قدرت نرم است. رژیم بعث عراق با همان باورها و برآوردهایی متعارف حمله کرد و در آغاز جنگ بتدریج دچار تردید شد و راهبرد تهاجمی نبرد را به پدافند در سرزمین های اشغالی ترجیح داد چون واکنش مردمی و فراگیر مردم ایران را پیش بینی نکرده بود.                              

 

ویژگی‌های فرهنگ دفاع مقدس: مقاومت، عنصر برجسته دفاع مقدس است و وقتی از مقاومت حرف می زنیم معنایش انفعال در برابر دشمن نیست. مقاومت یعنی باور داشتن قدرت درونی کشور. همچنان که امروز مقاومت در حوزه اقتصاد مطرح است و به‌ عنوان راهبرد مقام معظم رهبری تحت عنوان اقتصاد مقاومتی مورد تاکید است، اینجا هم به معنی باور داشتن ظرفیت های درون کشور در شرایط جنگ اقتصادی است. همچنان که در دفاع مقدس با بهره گیری از بسیج مردمی و تفکر و روحیه انقلابی بر مشکلات جنگ فائق آمدیم در جنگ اقتصادی هم الگوی موفق همین است. ما یک الگوی موفق به نام هشت سال دفاع مقدس داریم، راهبرد اصلی ما در جنگ مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن بود. ما با یک تحلیل و برآورد درست از توانایی‌ها و ظرفیت‌های درونی، باید خلاقانه و با ابتکار عمل و روحیه جهادی اقتدار کشور را حفظ کنیم. در تمام هشت سال جنگ مدبرانه و خلاقانه اقدام کردیم.

 

✅ مقاومت یعنی فکر کردن برای عبور با روش جهادی؛ یعنی اقدامات پیوسته و موثر انجام دادن، به گونه‌ای که دشمن را در محاسبات به تجدید نظر می رساند.  کسی که راهبردش مقاومتی باشد به‌طور طبیعی روی نقاط مثبت دشمن تمرکز نمی‌کند، بلکه به ظرفیت‌ها و نقاط مثبت خود می‌نگرد. به عبارتی با استفاده از نقاط قوت خودی و نگاه به نقاط ضعف دشمن بر دشمن می تازد.

 

با اینکه دشمن به لحاظ قدرت سیاسی، اقتصادی، فناوری، رسانه‌ای، تکنولوژیک و تسلیحاتی غلبه زیادی بر ما داشت و همه دنیا به آن کمک می‌کردند، توانایی‌ها و ظرفیت‌هایی که اصلا با توانایی‌های ما قابل مقایسه نبود. ما به این نتیجه رسیدیم که فاصله خود را با خلاقیت و ابتکار پر ‌کنیم، انجام عملیات های شبانه همراه با غافلگیری دشمن و با ابتکار عمل موازنه قوا را به هم زدیم. واقعا با محاسبات معمول اصلا نمی‌توانستیم آفند کننده باشیم، اما در هشت سال جنگ، دشمن همیشه منفعل بود و استراتژی آفندی و یورش همه جانبه – جنگ کوتاه مدت پرشدت – برای اشغال کامل خوزستان تبدیل به پدافند شد. 

 

تشریح وضعیت فرهنگی جبهه‌ها و شهرهای کشور در زمان دفاع مقدس:

با یک متغیر نمی‌توان وضعیت فرهنگی را تحلیل کرد؛ چون این تحولات تحت تأثیر متغیرهای مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، محیط داخلی، منطقه و جهانی است. علی القاعده در تهدید سخت و تهاجم سراسری نظامی، جامعه ایران باید به هم می‌ریخت و بی ثباتی و شورش کشور را فرا می گرفت لکن کشور در کمال آرامش بود. امام خمینی (ره) آرامش ایجاد کرد. امید به پیروزی و شکست دشمن را به یک باور تبدیل کرد. در کشور  بسیج اجتماعی و انسجام ملی شکل گرفت. نکته بعدی این است که دفاع مقدس ریشه در انقلاب اسلامی داشت و ما نمی‌توانیم دفاع مقدس را از انقلاب تفکیک کنیم. حضور در جبهه‌های جنگ به معنای دفاع از انقلاب بود و هنر حضرت امام(ره) این بود که بین انقلاب اسلامی و دفاع مقدس پیوستگی ایجاد کرد و دفاع را فرهنگی اعتقادی کرد؛ یعنی هر کسی که در صحنه‌های دفاع از کشور شرکت می‌کرد، این را بحساب دفاع از دین و ارزشهای اعتقادی می گذاشت.

 

دکترین حضرت امام(ره) و نوع مدیریت ایشان و پیوستگی انقلاب و جنگ همه اینها کمک می‌کند تا فضای گفتمان دفاعی و آنهم مقدس در کشور برجسته شود. این گفتمان غالب بود، اما نه به این معنی که همه ظرفیت‌های کشور معطوف به دفاع  مقدس باشد، آن زمان هم برای حضور بخش‌هایی از جامعه مشکل داشتیم و برخی از دستگاه‌ها برای پشتیبانی از جنگ درست عمل نکردند و پای کار نیامدند و برخی گروه‌های اجتماعی هم همین طور بودند، اما فضای کلی کشور مقابله با دشمن خارجی و پاک‌سازی سرزمین‌های اشغالی بود و ملت ایران کار واقعا بزرگی انجام داده است.

 

 ستاد تبلیغات جنگ:

 

اساسا بخشی از جنگ‌ها مدیریت روحیه است، وقتی به جنگ‌های در طول تاریخ نگاه می کنیم، متوجه می شویم که همیشه تحمیل اراده از طریق روش‌های فیزیکی نبوده و آن چیزی که ارتش‌های دنیا را در جنگ‌ها حمایت می‌کرده مدیریت روحیه بوده است که از ابزارهای تبلیغی مختلفی استفاده می‌کردند، نقش تبلیغات در جنگ‌های جهانی اول و دوم، جنگ آمریکا و ویتنام بسیار موثر بوده است. اصولا هیچ جنگی به اهداف خود نمی‌رسد مگر اینکه مردم و نخبگان جامعه را با خود همراه کند. حتی از نظر آموزه‌های قرآنی بخش زیادی از قدرت، قدرت روحی و روانی است. در تمام ارتش ها سیستمی به نام سیستم جنگ روانی وجود دارد، ارتش عراق هم جدای از این نبود و حتی تا رده گردان افسر توجیه سیاسی داشت به تدریج در طول هشت سال جنگ تجربیات ما هم افزایش یافت و ساختاری به نام تبلیغات جبهه و جنگ ایجاد شد که این مجموعه سه هدف عمده را به عهده داشت:

 1) تقویت و حفظ روحیه رزمی در جبهه نبرد 2) پشتیبانی از جنگ توسط مردم با حفظ روحیه ملی-حماسی 3) مقابله با جنگ روانی دشمن.

 

خاطره ای از سردار شهید نورعلی شوشتری:

 

یک خاطره منتشر نشده از شهید شوشتری را عرض می کنم، این خاطره‌ را شهید شوشتری تقریبا دو هفته قبل از شهادتش در جلسه‌ای بیان کرد. شهید شوشتری در اواخر جنگ فرمانده قرارگاه نجف اشرف نیروی زمینی سپاه در کرمانشاه بود. بنده هم رئیس ستاد سپاه چهارم در کرمانشاه بودم، در اواخر جنگ ما با تهاجم همه جانبه ارتش عراق در جنوب خوزستان مواجه بودیم و فرماندهان قرارگاه‌های مختلف و لشکرها برای دفع آن تجاوز در خوزستان حضور داشتند. همزمان با این تهاجم منافقین حرکتی را با پشتیبانی ارتش عراق از غرب آغاز کردند، آنها از مرز خسروی در منطقه قصرشیرین و سرپل ذهاب عبور کردند و به سمت کرندغرب و اسلام آباد ادامه مسیر دادند و در تنگه چهارزبر که اکنون به تنگه مرصاد مشهور است، یعنی حدودا تا 45 کیلومتری کرمانشاه متوقف شده بودند البته در ابتدای این حمله ما نمی دانستیم که آنها منافقین هستند و بعد از درگیری با آنها متوجه شدیم.

 

 شهید شوشتری نقل می کردند: اولین کسی که خبر حرکت تک منافقین را به من داد، نائینی بود. من در جنوب بودم و وقتی نائینی به من زنگ زد احتمال دادم که اشتباه می‌کند و حتی به او تند شدم، من ذهنم درگیر غرب شد و با آقا محسن که فرمانده سپاه بود در میان گذاشتم، آن لحظه ما به جمع‌بندی نرسیدیم که من جنوب را رها کنم و به سمت غرب بیایم. همین‌طور که در محوطه قرارگاه قدم می‌زدم مقام معظم رهبری -که آن زمان رئیس جمهور بودند- وارد قرارگاه عملیاتی جنوب شدند، وقتی حالت نگرانی و آشفتگی مرا دیدند علت را پرسیدند، گفتم تماس گرفتند که دشمن به سمت غرب حرکت کرده است، بعد از نماز مغرب حضرت آقا به من گفتند؛ اینهایی که از غرب حمله کرده اند منافقین هستند و ما تا آن زمان تحلیل و برآوردی نداشتیم، همانجا هم حضرت آقا به آقا محسن گفتند؛ آقای شوشتری به سمت غرب برود و ما شبانه با یک هواپیمای شکاری به قرارگاه نجف در کرمانشاه رفتیم و بعد هم شهید صیاد شیرازی حضور پیدا کرد و عملیات مرصاد برای مقابله طراحی شد، این برآورد مقام معظم رهبری در قرارگاه جنوب از اوضاع غرب واقعا قابل تأمل است.

 

ترسیم شرایط نبردهای آخر جنگ:

 

 با عنایات الهی و هوشمندی و مدیریت حضرت امام(ره) اقدامات ما در هشت سال جنگ عمدتا غافلگیرانه بود از جمله موضوع پذیرش قطعنامه نیز در آن شرایط یک اقدام مبتکرانه و غافلگیرانه بود، دشمن تصور نمی‌کرد که ما در آن شرایط قطعنامه را بپذیریم. البته قطعنامه هم مشکلاتی داشت اما در مقایسه با قطعنامه‌های قبلی فرصت‌ها و ظرفیت های خوبی را برای ما ایجاد می‌کرد. ارتش عراق می‌خواست با یک تهاجم جدید و اشغال سرزمین‌های بازپس گیری شده در مذاکرات سیاسی از ایران امتیاز بگیرد، بنابراین در سراسر جنوب پیش روی کرد یعنی می‌خواست قضیه را به همان ماه‌های اول جنگ برگرداند و بعد اعلام کند که ما هم قعطنامه را قبول داریم، اقدامات منافقین هم مکمل این ماجرا بود.

اما با وجود مشکلاتی که ما در ماه‌های آخر جنگ داشتیم، مدیریت حضرت امام در پذیرش قطعنامه و توجیهات و تبیین‌های ایشان بسیج فوق‌العاده‌ای در کشور به جریان انداخت که در طول جنگ بی‌سابقه بود و افرادی که در طول هشت سال برای مقابله با دشمن نیامده بودند راهی جبهه‌ها شدند و موج عظیمی از نیروها به سمت جبهه‌ها حرکت کرد و همان انگیزه بالایی که ایجاد شد و حضور گسترده نیروهای مردمی بار دیگر ارتش عراق را شکست داد و ارزش استراتژیک آن شکست فوق العاده بود اما متأسفانه کمتر به این حماسه پایان جنگ پرداخته می‌شود.

 

 

تعریف فرهنگ جبهه و دفاع مقدس

 فرهنگ دفاع مقدس همان فرهنگ انقلاب اسلامی است؛ فرهنگ ایستادگی و مقاومت در برابر سلطه و فرهنگی که مردم و پتانسیل‌های اجتماعی را باور دارد و دین را منبع اصلی قدرت می‌داند و اعتقاد دارد عامل اصلی توان رزمی روحیه است. اگر خودباوری، ایمان و اعتماد به نفس در یک کشور وجود داشته باشد، از همه قدرت‌های داخلی و خارجی می توان عبور کرد. نکته اصلی قوت نظام جمهوری اسلامی، باورها و ارزش‌های فرهنگی است.

 

یعنی در یک تهاجم همه جانبه و نیابتی، رژیم بعث عراق به نیابت از جامعه جهانی، در شرایطی  برما تحمیل شد که  توان بازدارندگی نظامی و ثبات سیاسی لازم را نداشتیم، اما آن چیزی که تهدید عمیق همه چانبه را به فرصت تبدیل کرد، قدرت نرم نظام جمهوری اسلامی بود.یعنی حضرت امام خمینی (ره) با رهبری هوشمندانه خود توانست ظرفیت‌های جامعه را به جریان بیندازد، ظرفیت‌هایی که دشمن برآوردی از آن نداشت، از جمله باورهای دینی مردم و توان بسیج اجتماعی، عمق راهبردی نظام جمهوری اسلامی و اعتمادی که مردم نسبت به نظام داشتند.

 

عراق با همان باورهای متعارف حمله کرد و در همان اهداف اولیه تحمیل جنگ هم موفق نشد و به طور قطع این باورها در جامعه موج می زد و برای ترویج، انتقال و حفظ این باورها در عرصه دفاع مقدس در کنار مدیریت نظامی و پشتیبانی رزمی مدیریت مباحث فرهنگی- تبلیغی جنگ شکل گرفت.

 

 

منبع:

خبرگزاری دانشجو در تاریخ 1391/6/28.

 

عکس‌های مرتبط: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



03 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



03 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران