فقدان توان اجرای دو عملیات بزرگ همزمان در جنگ(بخش اول)

چاپلینک ثابت
انتشار اسنادی از ناگفته‌های جنگ تحمیلی

سال 64 و 65 را می‌توان سال اوج اقتدار نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران در طول 8 سال دفاع مقدس، درصحنه جنگ بین ایران و عراق دانست. در این دو سال دو عملیات برون‌مرزی موفق والفجر 8 و کربلا 5 طراحی و اجرا گردید. ازجمله دلایل موفقیت این عملیات، پشتیبانی وسیع تدارکاتی از جبهه‌های جنگ و در کنار آن وضعیت مناسب تجهیزات نظامی و نیروی انسانی رزمنده موردنیاز جبهه‌ها بود.

 

حمایت‌های داخلی به‌عمل‌آمده از جبهه‌های نبرد از سوی مردم و مسئولان نظامی در این سال‌ها به حدی می‌رسد که فرمانده عالی جنگ آقای هاشمی رفسنجانی در سال 64 به‌صراحت بر توقع مردم و مسئولان از فرماندهان نظامی مبنی بر انجام عملیات سرنوشت ساز بر علیه ماشین جنگی رژیم بعث عراق تاکید می نماید.

 

لذا در سال 64  قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص) اجرای دو عملیات اصلی همزمان توسط ارتش و سپاه را مدنظر قرار  می‌دهد. طبق طرح‌های عملیاتی مقرر می‌گردد، ارتش عملیات گسترده‌ای را در منطقه شلمچه اجرا نماید و همزمان با عملیات ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز عملیات فتح فاو را که مدت‌ها در دست بررسی داشت، به مرحله اجرا دربیاورد.

 

در بررسی مشروح مذاکرات فرماندهان ارتش و سپاه در قرارگاه خاتم‌الانبیاء‌(ص) نکته‌ای به‌وضوح به چشم می‌آید: فرماندهان نظامی نسبت به اجرای همزمان دو عملیات بزرگ، در تردید جدی  به سر می‌بردند.

 

درواقع فقدان توانایی اجرای دو عملیات بزرگ همزمان در جبهه خودی باوجود دونیروی نظامی مستقل و توانمند ارتش و سپاه، ناشی ازکمبود سه عامل اصلی و مؤثر: تجهیزات و سازوبرگ نظامی، پشتیبانی لجستیکی و نیروی انسانی رزمنده بود.

 

مشروح مذاکرات جلسات فرماندهان سپاه و ارتش با فرمانده عالی جنگ بیانگر این نکته است که باوجود عزم و اراده مسئولان نظامی و سیاسی در انجام عملیات‌های نظامی گسترده ، در عمل کشور فاقد توان لازم به‌منظور پشتیبانی از دو عملیات بزرگ همزمان بود و استعداد اقتصادی و نظامی کشور در طول 8 سال دفاع مقدس صرفاً برای اجرای یک عملیات نظامی بزرگ در هرسال، کفایت می‌نمود.

 

مذاکرات مورد اشاره مربوط به بازه زمانی تقریباً 3 ماه قبل از عملیات والفجر 8 می‌باشد که در آن فرمانده‌هان ارتش و سپاه امکان اجرای دو عملیات همزمان نظامی را بررسی و نیازمندی‌های سازمان رزم متبوع خود را برای اجرای عملیات آتی به فرمانده عالی جنگ اعلام می‌دارند و درنهایت پس از ماه‌ها بررسی و برآورد نیازمندی‌های هر دو عملیات در قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص)، به انجام عملیات سپاه در منطقه فاو به‌عنوان عملیات اصلی بسنده می‌شود.

 

چرایی لغو عملیات ارتش در شلمچه، یکی از ناگفته‌های جنگ است که نشان از مظلومیت و تنهایی کشور در جنگ نابرابر با صدام و پشتیبانان بین المللی او است. تحلیلگرانی که تصور می کنند کشور به لحاظ لجستیکی و تجهیزات و ادوات نظامی و نیروی انسانی، قادر به ادامه جنگ بوده است، باید از مشروح این مذاکرات مطلع شوند و حقیقت امر را در دل اسناد ناب جنگ جستجو نمایند.

 

به‌منظور آشنایی خوانندگان جوان تارنما  با حقایق مرتبط با دفاع مقدس و واقعیت توان اقتصادی و نظامی کشور در دوران دفاع مقدس، خلاصه‌ای از مشروح مذاکرات فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص) در ماه‌های قبل از اجرای عملیات والفجر 8 به شرح زیر و در چند بخش منتشر می‌شود:

 


 

نقد و بررسی طرح‌های عملیاتی ارتش و سپاه در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص)

 

عصر روز جمعه 13 دی‌ماه 1364، ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص) در محل مجلس شورای اسلامی به مدت 6 ساعت تشکیل جلسه می‌دهد. در این جلسه آقایان هاشمی رفسنجانی، حسن روحانی، محسن رضایی، شهید صیاد شیرازی، اسماعیل مهرابی و دیگر فرماندهان نظامی سپاه و ارتش حضور داشتند.*

 

مطالب و موضوعات مطرح در جلسه، به 3 بخش قابل‌تقسیم است. بخش اول جلسه اختصاص به ‌نقد و بررسی طرح‌های عملیاتی و بیان محاسن و معایب هر یک از طرح‌های عملیاتی داشت تا زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر در مورد طرح‌های عملیات سپاه و ارتش فراهم شود. طرح اصلی ارتش، انجام عملیات در شلمچه و طرح سپاه، انجام عملیات در فاو بود.

 

- طرح‌های عملیاتی ارتش جمهوری اسلامی ایران

در ابتدای جلسه سرهنگ صیاد شیرازی تأکید نمود که عملیات اصلی نیروی زمینی ارتش برای منطقه شلمچه طرح‌ریزی‌شده است. سپس جانشین وی، سرهنگ جلالی توضیح می‌دهد که برای اجرای عملیات در منطقه عمومی بین طلاییه تا شلمچه، دو منطقه کوشک و شلمچه انتخاب‌شده است.

 

در ادامه معاون عملیات نیروی زمینی ارتش سرهنگ موسوی قویدل، به موانع منطقه کوشک و شلمچه اشاره می‌نماید و می‌افزاید که برای اجرای مرحله اول عملیات ارتش 40 گردان از یگان‌های مختلف را آماده نموده و شکستن موانع و عبور از خط دشمن برای ارتش اهمیت بسزایی دارد. لذا برای رسیدن به هدف و تثبیت آن علاوه بر 40 گردان ارتش، نیاز به 215 گردان نیروی دیگر هست تا طرح تضمین شود.

 

طبق اظهارات معاون عملیات نیروی زمینی ارتش در طرح ارتش برای مرحله اول عملیات (شکستن خط و عبور از موانع)، 7-6 کیلومتر پیشروی از خط خودی در نظر گرفته‌شده که شامل 2 کیلومتر پیشروی در منطقه آب‌گرفتگی میان خط خودی و دشمن و حدود 4 کیلومتر پیشروی در منطقه دشمن می‌باشد. همچنین استعداد دشمن در منطقه عملیاتی 5 لشکر در خط و 2 لشکر احتیاط برآورد گردید.

 

وی در ادامه متذکر شد که برای اجرای مرحله اول عملیات، 40 گردان از یگانهای مختلف ارتش درنظر گرفته شده است و برای تقویت کیفی و کمی نیروهای ارتش، پیشنهاد می دهد 40 گروهان نیروی بسیجی در این گردان‌های ارتش ادغام شوند. وی سپس متذکر می‌شود برای تأمین آتش موردنیاز برای پشتیبانی از اجرای عملیات، نیازمند 21 گردان توپ می‌باشد و بدون آن موفقیت عملیات امکان‌پذیر نیست.

 

فرمانده نیروی زمینی ارتش سرهنگ صیاد شیرازی به منظور تاکید بر نیاز به ادغام 40 گروهان بسیجی با 40 گردان ارتش، به غیرقابل عبور بودن منطقه اشاره می کند و می افزاید: مهم این است که معبرها برای ما باز شود، و روش تک تمرین شود. چون منطقه بسیار سخت و طبق طرح‌های گذشته‌مان غیرقابل عبور است، ولی ما برحسب شرایطی که داریم به هیچ وجه غیر از اینجا نمی توانیم عمل بکنیم.

سرهنگ موسوی قویدل معاون عملیات نیروی زمینی ارتش در پاسخ سؤال آقای هاشمی که اگر خط شکسته و مرحله اول عملیات با موفقیت انجام شود، چنانچه 215 گردان موردنیاز دیگر تأمین نشود چه اتفاقی روی می‌دهد اعلام می‌دارد، «هیچی، عرض کردم که یک فاجعه است»

 

 

- طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران

بخش دوم جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) به بررسی طرح‌های عملیاتی سپاه پاسداران برای اجرا در جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی، منطقه فاو، منطقه هورالهویزه و شمال این منطقه و نیز سکوی العمیه در خلیج‌فارس اختصاص داشت.

 

فرمانده کل سپاه در ابتدا از تجربه موفق طراحی و اجرای سلسله عملیات‌های پی‌درپی در سال دوم جنگ برای آزادسازی مناطق اشغالی و ضرورت اجرای عملیات‌های پی‌درپی سخن می‌گوید.

 

در ادامه فرمانده نیروی زمینی سپاه سید رحیم صفوی، عملیات‌های طراحی شده در سپاه را توضیح داده و در خصوص طرح اصلی عملیات سپاه در منطقه فاو عنوان می‌دارد که عملیات در منطقه فدک به سه مرحله تقسیم شده است:

مرحله اول عبور از اروند و متکی شدن به جاده‌های اصلی دشمن.

مرحله دوم پیشروی یگان‌های تحت امر دو قرارگاه با اتکا به عوارض زمین.

مرحله سوم پیشروی تا کارخانه نمک و ایجاد خطوط پدافندی.

 

وی در ادامه نیروی موردنیاز برای خط‌‌‌شکنی و پیشروی، تصرف اهداف و پدافند در مقابل دشمن در منطقه فاو را حدود 200 گردان نیروی پیاده اعلام می‌دارد.

 

فرمانده کل سپاه در پاسخ به سؤالاتی که در مورد طول زمان عملیات شد، زمان لازم برای اجرای مراحل اول و دوم عملیات را از یک ساعت تا یک هفته پیش‌بینی کرد و دلیل آن را هم مشخص نبودن امکاناتی که قرار است در اختیار سپاه قرار گیرد اعلام می‌دارد و گفت اگر امکانات را بدانیم چیست و چه زمانی به دستمان می‌رسد برنامه‌ریزی و سازماندهی می‌کنیم، آموزش می‌دهیم، با آن تمرین و مانور می‌کنیم.

 

محسن رضایی همچنین در مورد استفاده از تاکتیک ویژه‌ای در این عملیات گفت به دلیل اینکه دشمن در این منطقه نمی‌تواند از دو طرف هیچ هجومی به ما بکند و از طرف دیگر (کارخانه نمک) هم مانعی طبیعی است، ما می‌خواهیم دشمن را در هفته اول عملیات در حالت آفند نگه داریم و سریع خودمان را به کارخانه نمک برسانیم تا زمین مانور دشمن محدود شود و هرچه دشمن را به زمین‌های مانوری کمتر محدود کنیم، مواضع پدافندمان بهتر خواهد شد.

 

(ادامه دارد)


پانوشت

* برای اطلاع از تعداد و اسامی افراد حاضر در جلسه و مشروح مذاکرات به کتاب سی و نهم روزشمار جنگ ایران و عراق، جلد 2، به تاریخ 1364/10/13، شماره 401 مراجعه شود.

منابع

- سند شماره 15060/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیاتی سپاه و ارتش، (1364/10/13، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16995)، راوی: محمدابراهیم سنجقی.

- سند شماره 15061/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح‌های عملیات در منطقه فاو و شلمچه (1364/10/13، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16996)، راوی: محمدابراهیم سنجقی.

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
یادداشت

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



01 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



01 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران