مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

فقدان توان اجرای دو عملیات بزرگ همزمان در جنگ(بخش سوم)

چاپلینک ثابت
اهمیت و ضریب اطمینان عملیات فاو

 

در ادامه مذاکرات فرماندهان ارتش و سپاه در قرارگاه خاتم‌الانبیاء‌(ص) موضوع اهمیت و ضریب اطمینان عملیات‌های آتی مطرح می شود. فرماندهان نظامی با طرح این مطلب به دنبال انتخاب مهمترین و موفق‌ترین طرح عملیاتی از بین طرح‌های موجود بودند.

 

نکته جالب در این مذاکرات، اتفاق نظر فرماندهان نظامی ارتش و سپاه و سیاسیون با درجه اهمیت عملیات فاو است و تنها بحث طرفین در ضریب اطمینان از موفقیت عملیات با توجه به سختی‌های و مشکلات موجود در عملیات فاو است.

 

در این جلسه که با حضور فرماندهان سپاه و ارتش برگزار شد هاشمی رفسنجانی تاکید می کند که برای پایان دادن به جنگ باید عراق را از خلیج فارس جدا کرد و نیروهای خود را به مرز کویت رساند. وی مجددا مبانی مربوط به "استراتژی جنگ تا یک پیروزی بزرگ" را تشریح نمود.

 

بخش سوم مطلب "فقدان توان اجرای دو عملیات بزرگ همزمان در جنگ" به شرح زیر تقدیم می گردد:

 


 

آقای هاشمی در ادامه سخنان خود عملیات در منطقه فاو را پراهمیت خواند و گفت که این طرحی کامل و دارای هدف مشخص است. وی افزود که عملیات در منطقه شلمچه حتی اگر 200 گردان پیشبینی‏ شده در این طرح، علاوه‌ بر 50 گردانی که برای خط‌‌شکنی و پیشروی در مرحله اول لازم است، فراهم شود، باز هم ارزش و دستاورد عملیات در منطقه فاو را ندارد.

 

درپی بیان این موضوع، بحث و بررسی گسترده و طولانی درمورد طرح عملیات فاو انجام شد که خلاصه آن چنین است:

فرمانده کل سپاه در تأیید سخنان آقای هاشمی، طرح عملیاتی فاو را دارای هدف مشخص سیاسی و نظامی، ازجمله تسلط بر شمال خلیج فارس و کوتاه کردن دست ارتش عراق از این منطقه ذکر کرد و گفت روشن بودن هدف و نداشتن ابهام یک اصل مهم نظامی است که در این طرح لحاظ شد و درصورت تأمین امکانات برآوردشده، به این هدف می‌رسیم. وی ضمن تأکید بر اهمیت منطقه شلمچه، گفت اجرای طرح ارتش در این منطقه فقط به دستیابی به جای پایی برای رسیدن به هدف اصلی می‌انجامد، نه رسیدن به هدف اصلی.

 

از سوی دیگر، فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت موفقیت این نیست که روی کاغذ بنویسیم این عملیات این نتایج سیاسی و ... را دارد، آیا واقعاً می‌توانیم برسیم؟ وی خطاب به آقای هاشمی گفت که ما سیاسی نیستیم، نظامی هستیم؛ در موضع مشاورت شما می‌خواهیم طرحی که می‌خواهد اجرا شود، ضریب اطمینانش را بررسی کنیم. اگر طرح‌هایی که در این ستاد مطرح می‌شود، شما قبلاً تصمیم خودتان را بفرمایید، راه مشورت بسته می‌شود.

 

آقای هاشمی دراین‏‌باره گفت ازنظر من به همان اندازه که ارزش عملیات در فاو بیشتر است، ضریب اطمینانش هم از جاهای دیگر بیشتر است. به شرطی که طبق طرح دشمن را مشغول کنیم، فاو هم آسان‌تر گرفته می‌شود و هم آسان‌تر حفظ می‌شود و هدف مشخصی هم دارد. وی افزود اینکه گفتم نظرم، معنایش این نیست که نظر نهایی‌ام هست و از آن عدول نمی‌کنم. من همیشه این نظر را داشته‌ام که منطقه فاو یکی از جاهای اساسی برای عملیات ماست - این را به آقای خامنه‌ای هم گفته‌ام - ولی اگر این ستاد استدلال کند و مرا قانع کند که این‏طور نیست، آماده‌ام آنکه اولویت دارد بپذیرم.

 

محسن رضایی نیز دراین‏‌باره خطاب به آقای هاشمی گفت که شما بهترین روش را انتخاب کردید. شما اگر تدبیرتان را نگویید و در مقام فرماندهی قرارگاه خاتم تلاش اصلی و تلاش فرعی را مشخص نکنید، نمی‌توانیم به شما مشورت بدهیم. وی افزود البته این نظر که بررسی کنیم این طرح عملی است یا نه، نظری منطقی است.

 

جلسه با این بیان فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که "بله، واقعاً تدبیر فرماندهی این است که ما بتوانیم دشمن را از خلیج ‌فارس جدا کنیم و خودمان را به مرز کویت برسانیم" و با این اظهار نظر وی که "مقداری که با طرح آشنا هستم به نظرم طرح فاو موفق است ولی درمورد ضریب‌ اطمینان، آقایان توضیح دهند." وارد بحث مفصل دراین‌‏باره شد و فرمانده کل سپاه پاسداران به تشریح ابعاد مختلف طرح عملیات در منطقه فاو پرداخت.

 

محسن رضایی گفت: هر طرحی ممکن است مشکلاتی داشته باشد ولی در مقایسه طرح‌ها مشخص می‌شود کدام مزیت دارد، عملی‌تر و به واقع نزدیک‌تر است. طرح عملیاتی فاو یک طرح مشترک زمینی، دریایی و هوایی است. ضمانت موفقیت این طرح بخشی مربوط به خودی و بخشی مربوط به دشمن است.

 

بخش خودی شامل توان و کارایی آن در این منطقه است. در این منطقه امکانات بیشتری نسبت به مناطق دیگر می‌توانیم به کار گیریم و چون توان اصلی ارتش و سپاه نیروی پیاده است، در اینجا کارایی مناسبی دارد که با هفت کیلومتر پیشروی می‌توانیم به عمق جبهه برسیم. مانورمان را هم متناسب با توانمان تنظیم کرده‌ایم، پیشروی‌های پنج‌کیلومتری و امکان ایستادن و دفاع کردن.

 

اینجا توپخانه کارایی بسیار خوبی دارد و از دو طرف امکان اجرای آتش روی دشمن هست. خصوصیات منطقه و زمین ازجمله وجود نخلستان، ساختمان‌ها، وجود تانک فارم‌ها و نیز مانع طبیعی دریاچه نمک، سستی زمین و امکان‌پذیر نبودن ایجاد سریع مواضع مستحکم به نفع ماست.

 

فرمانده کل سپاه درباره عملیات در منطقه فاو از جنبه دشمن گفت:

البته دشمن را نباید دست‏کم گرفت؛ دشمن زرهی دارد، تانک دارد، توپخانه دارد، اما ما منطقه و نوعی نبرد را انتخاب کرده‌ایم که دشمن نتواند از همه توانش استفاده کند و قدرت مانور نداشته باشد. حالا که نتوانسته‌ایم توانایی‌مان را بالا ببریم ولی می‌توان با ابتکارعمل، جنگی را به دشمن تحمیل کنیم که نتواند از همه توانش بهره ببرد.

 

دشمن وقتی پاتک‌هایش را علیه ما ادامه می‌دهد که زمین قابلیت مانور داشته باشد و تلفات کم بدهد تا بتواند با صرفه‌جویی در قوا به جنگ با ما ادامه بدهد و ثانیاً منطقه تصرف‌شده قابل بازپس‌گیری باشد. البته دشمن در اینجا از هواپیماهایش بسیار استفاده می‏کند و منطقه را بمباران زیادی می‌کند. محسن رضایی بار دیگر تأکید کرد که برای موفقیت باید از همه توان و امکانات استفاده کنیم و در طرح‌ریزی‌مان تردید نکنیم تا بتوانیم با ضمانت عمل کنیم و اگر قرار است تردید در کار باشد، بسیار بهتر است که عمل نکنیم.

 

بعد از توضیحات مفصل فرمانده کل سپاه درباره طرح عملیات در منطقه فاو که خلاصه‌ای از آن ذکر شد، آقای هاشمی فرمانده عالی جنگ، ضمن بیان اینکه اگر خدای‌نکرده در عبور از اروندرود موفق نشویم و اوضاع جور دیگری بشود، منطقه شلمچه هم خیلی باارزش است که بتوانیم از این طریق به تنومه برسیم و اگر به فرض اینجا هم موفق نشویم، منطقه شمال هور، رسیدن به دجله و قطع کردن جاده بصره - بغداد هم قدم مؤثری است، افزود:

اما مهم‌ترین جایی که من خیال می‌کنم ازلحاظ سیاست جنگی، سیاست جنگی خودم - البته آقای خامنه‌ای هم با من موافق‏‌اند اما با امام هنوز ما به‏‌طور جدی این مسئله را بحث نکرده‌ایم و این را به بحث خواهیم گذاشت - چنانچه ما رابطه عراق را به ‏کلی با دریا قطع کردیم و خودمان را همسایه کویت کردیم، به کویت می‌توانیم بگوییم یک ماشین نباید از کویت به عراق برود. ... (در این وضعیت) موقعیت ما بسیار نیرومند می‌شود و هر مسئله‌ای را بخواهیم می‌توانیم به عراق تحمیل کنیم: محاکمه صدام، رفتن صدام، رفتن حزب بعث و ... . این در درازمدت برای عراق قابل‏ تحمل نیست، ممکن است یکی دو سه سالی صبر کند. آن‌وقت جنگی که ما می‌گوییم بیست سال طول بکشد برای ما عیبی ندارد، اینجاست. ... در چنین موقعیتی ما می‌توانیم جای عراق را بگیریم، یعنی این شعاری که الآن عراقی‌ها می‌دهند، می‌گویند "صلح، صلح" ما به‏ جای او می‌گوییم "آتش‌بس برای مذاکره" که در این وضعیت آتش‌بس مصلحتش نیست، آتش‌بسی که دریا نداشته باشد. ما اگر آتش‌بس بشود در همین شرایط بمانیم و هروقتی خواستیم حمله بکنیم برایمان قابل‏ تحمل است؛ عراق برایش قابل‏ تحمل نیست در آن شرایط. البته این موضوع مربوط به این جلسه نیست، این مربوط به ما است که باید بنشینیم، بحث کنیم.

 

پس من حالا چیزهایی که اینجا می‌خواهم مطرح کنم،

اولین نکته این است که همة آقایان فکرشان را خالی بکنند از اینکه ارتشی هستند یا سپاهی هستند یا دولتی هستند؛ همه دنبال این باشند که هرچه هست مال اسلام است و باید خرج شود برای این جنگ، این یک اصل.

 

دوم اینکه روی این مشورت کنیم که بیشتر همتمان را متوجه کجا بکنیم، ممکن است نظر آقایان چیز دیگری باشد. اگر بحث اولی را قبول کردیم، تقسیم امکانات باتوجه‌به اینهاست که چه‌جوری اولویت قائل بشویم که ببینیم کجا می‌خواهیم کار کنیم. البته به نظر بنده بعد از اینکه عملیات ان‌شاءالله هرجا به دست آوردیم، ما کل عملیات را به نام هم سپاه، هم ارتش و همه نیروهای مردمی تمام بکنیم.

 

آقای خرازی! از همین حالا طراحی باید جوری باشد که ما این تعصب‌ها را دامن نزنیم، یک کاری بکنیم که نتیجه‌ مال همه باشد. اصلاً در این فکر نباشیم که منفعت این صنف یا آن صنف را تأمین بکنیم. حالا آقایان صحبت بکنند. اولین بحث این است که آیا قبول دارید که جدا کردن عراق از خلیج فارس (اولویت دارد)؟ *

 

 

سرهنگ صیاد شیرازی در ادامه بحث با اظهار اینکه «من مهم‌ترین اقدام جلسه را در این می‌بینم که حتماً طرح کلی ما در اینجا تصویب شود.» افزود:

«ما شکی نداریم که اگر فاو گرفته شود و بوارین و بوبیان را بگیریم تمام آن ملاحظات سیاسی و نظامی ما تأمین خواهد شد ولی ما می‌خواهیم در این طرح ضریب اطمینان را برای موفقیت بالا ببریم. چه‌‏بسا ممکن است در اینجا تک بشود و موفقیتی هم باشد ولی اگر در شلمچه و کوشک خوب عمل نشود یا به‏‌سختی انجام شود و ما با خیلی ضررها می‌رویم بیرون. یا اگر یک قسمت عملیات حذف شود خطر این است که در یک‏جا موفق نشویم و این‏همه زحمات و تلاش‌ها عاقبت کار ما را به بن‌بست برساند.»

 

سرهنگ صیاد شیرازی اضافه کرد: «بنابراین من پیشنهادم این است که برویم دنبال تشخیص ضریب اطمینان برای موفقیت هر محور، از جنوب به شمال برویم و کار عمده‌مان را هم روی این بگذاریم.» وی افزود که با تصویب شدن طرح، کارها روی دور می‌افتد و وضعیت امکانات و تکلیف هر کس مشخص می‌شود.

 

در ادامه بحث، آقای هاشمی سؤال قبلی خود را تکرار می‌کند که «آیا جدا کردن عراق از خلیج فارس و رسیدن به همسایگی کویت‌ هدف عمده‌ای هست و آیا آقایان آن را به‌عنوان هدف مطلوب قبول دارند؟»

 

آقای روحانی نیز با تأکید بر اینکه فاو هدف بسیار مهمی است که ما را به کشورهایی که کمک‌‌‌‌ دهنده اصلی به عراق هستند، نزدیک و آنها را تهدید می‌کند و ممکن است دریای ما و مناطق نفتی ما را امن کند و ورود هواپیماهای عراقی را از روی خاک کویت به‏ سمت خارک دچار مشکل کند، پرسید که آیا لازم است از میان عملیات سپاه و عملیات نیروی زمینی ارتش اولویت را مشخص کنیم؟

 

محسن رضایی نیز توضیح داد سپاه پاسداران و نیروی زمینی ارتش و نیروی دریایی ارتش طبق مأموریتی که از قرارگاه خاتم به آنها واگذار شده، طرح‌های خود را به این قرارگاه ارائه داده‌اند که طرح‌ نیروی زمینی ارتش پیشروی حدود 7 کیلومتر و گرفتن جای پا است، اما طرح سپاه دارای هدف مشخصی است که از دیدگاه قرارگاه خاتم تلاش اصلی محسوب می‌شود.**

 


پانوشت

* در این زمان آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع در جلسه حضور یافت که آقای هاشمی در چند دقیقه خلاصه‌ای از مباحثی را که تا این زمان در جلسه طرح‌شده بود، برای ایشان توضیح داد.

**جلسه ستاد خاتم‌الانبیا(ص) حدود ساعت 10 شب خاتمه یافت و ادامة بحث به جلسه صبح روز بعد موکول شد.

 

منیع

- سند شماره 15062/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی طرح عملیات در منطقه فاو و شلمچه ( 1364/10/13 ، تهران - مجلس شورای اسلامی، نوار شماره 16997)، راوی: محمدابراهیم سنجقی، (دستنویس).

 

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید