قادسیه صدام یا خرابی دوم

چاپلینک ثابت

 

مهرماه سال 1360 دراولین سالگرد جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، ماهنامه الحریه (چاپ بیروت) به بررسی وضعیت نظامی و اقتصادی عراق طی سال قبل پرداخت.  

 

طبق گزارش این مقاله  در اولین سال جنگ  زندگی واقعی عراقی‌ها 180 درجه با گفته‌های مقامات عراقی مغایرت دارد و زمینه‌های اقتصادی و نظامی و موقعیت مردم دربرابر جنگ، نشان‌دهنده نهایت خرابی و بدی اوضاع از شمال تا جنوب عراق است، ولی نتایج سیاسی که از جنگ عاید رژیم عراق شده‌اند، مهم‌ترین نتایج هستند.

 

 

از طرف دیگر به واسطه هزینه های بالای جنگ ، خزانه عراق تهی شده و عراق ازصورت یک کشور وام‌دهنده به یک کشور وام‌گیرنده مبدل شده است حکومت بعث قادر به تامین نیازهای ارزی کشور نبوده و برای اداره امور کشور و جنگ، به شدت متکی به کمک های همه جانبه کشورهای عربی بالاخص کویت و عربستان بوده است.

 

به منظور اطلاع خوانندگان  تارنمای مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس از وضعیت نظامی و اقتصادی عراق در اولین سال جنگ، بخشی از  مقاله ماهنامه الحریه (چاپ بیروت) با نام "عراق و جنگ خلیج‌فارس، قادسیه صدام یا خرابی دوم"  به شرح زیر درج و بازنشر می شود:

 

 

در این مقاله آمده است:

 

چنانچه شخصی در روزهای اول جنگ به مسئولین عراقی می‌گفت که این جنگ یک سال ادامه خواهد یافت، تهمت جنون و دشمنی به او می‌زدند، زیرا به ‌نظر آنان و به حساب پیروزی‌های روزهای اول جنگ فقط چند روز و یا در بدترین شرایط ممکن، چند هفته ادامه می‌یافت و طی این مدت آنها موفق می‌شدند، نیروی نظامی ایران را نابود کرده و [امام] خمینی یا نماینده او را مجبور می‌کردند به‌سوی آنان شتافته و شرایط پیشنهادیشان را امضا کند و به ژاندارم‌بودن عراق در خلیج‌فارس اعتراف نماید.

 

زندگی واقعی عراقی‌ها 180 درجه با گفته‌های مقامات عراقی مغایرت دارد و زمینه‌های اقتصادی و نظامی و موقعیت مردم دربرابر جنگ، نشان‌دهنده نهایت خرابی و بدی اوضاع از شمال تا جنوب عراق است، ولی نتایج سیاسی که از جنگ عاید رژیم عراق شده‌اند، مهم‌ترین نتایج هستند.

 

بعد از کاهش صدور نفت ازسوی ایران، عراق برای پرکردن این جای خالی اقدام کرد و یک تقسیم مسئولیت دوجانبه بین عراق و عربستان سعودی حاصل شد؛ بدین‌ترتیب که سعودی موظف به افزایش صدور نفت به امریکا و عراق موظف به افزایش صدور نفت به ژاپن و اروپا شدند.

 

دراین‌رابطه حجم تولید نفت عراق به 3/25 میلیون بشکه در روز؛ یعنی تقریباً 2 برابر تولید سابق، فزونی یافت و این کشور در مرتبة دوم بین کشورهای خلیج (فارس) بعد از سعودی قرار گرفت. این افزایش سالانه، درآمدی معادل 38 میلیارد دلار به همراه داشت، این درآمد باعث شد عراق قراردادهای بزرگش را به امضا رساند تا آنجا که حجم مبادلات تجاری عراق به 35 میلیارد دلار رسید و سطح وارداتش در 2 سال اخیر بالاتر رفت. عراق در سال 1979، تنها از ژاپن 1/6 میلیارد دلار، [یعنی] 2 برابر کالاهای وارداتی از کشورهای سوسیالیستی و از اروپای غربی 3/2 میلیارد دلار کالا وارد کرد.

 

به همین سبب موقعیت عراق در اقتصاد تجارتی سرمایه‌داری و مخصوصاً اروپایی به‌حد استثنایی و فوق‌العادة خود رسید. در این واردات، کالاهای نظامی اهمیت اساسی داشت، زیرا رژیم عراق خود را برای ژاندارمی خلیج‌فارس (که بعد از مرگ شاه و ازهم‌پاشیدگی نیروهای مسلح ایران جایش خالی بود) آماده می‌کرد. دراین‌رابطه، در سال 1979، مبلغی معادل 2/67 میلیارد دلار صرف هزینه‌های نظامی عراق شد و نتیجتاً از آن سال این کشور عنوان بزرگ‌ترین واردکننده سلاح در خاورمیانه را به خود اختصاص داد، تا جایی ‌که 22% از واردات نظامی به خاورمیانه، مختص عراق بود.

 

چنانچه تعداد نفرات نیروهای مسلح عراق را در سال1357( 1979) برطبق گفته انستیتو مطالعات استراتژیک، 242 هزار نفر در نظر بگیریم، موقعیت نظامی و نقشی را که عراق باید در خلیج‌فارس بازی می‌کرد، برایمان روشن می‌شود. در مدت محاصره اقتصادی ایران ازسوی امریکا، برژینسکی چند روز قبل از واقعه طبس از سرگرمی ایران به‌وسیله یک همسایه قوی همچون عراق سخن گفت. حساب‌ها و معادلات امریکایی‌ها در روزهای اول جنگ از توانایی‌های عراق به‌عنوان بزرگ‌ترین نیرو در منطقه خلیج‌فارس و امتیاز عراق نسبت به سعودی حکایت می‌کرد. این امتیاز عبارت بود از تعداد نفرات نیروهای مسلح عراق که تقریباً 4 برابر تعداد نفرات نیروهای سعودی بود. در آن‌وقت، هیچ‌گونه ترسی ازسوی امریکا به‌خاطر وجود احتمالی نیروی هسته‌ای در عراق اظهار نمی‌شد. رژیم عراق در پاسخ سخنان شگفت‌زده امریکا، شایستگی ژاندارمی خلیج ‏فارس را به‌وسیله ضربه‌زدن به انقلاب ایران در اوج درگیری امریکا و ایران برسر گروگان‌ها، نشان داد. ازاین‌رو، ایالات متحده امریکا ازطریق نمایندگانش، عربستان سعودی و اردن، عراق را برای شرکت در جنگ با ایران تشویق کرد. هدف از جنگ، نخست تضعیف انقلاب ایران و گوشمالی آن و در مرحله دوم تمایل عراق جهت ایفای نقش امپریالیستی در خلیج‌فارس بعد از شاه بود.

 

با گذشت چند روز از جنگ و علی‌رغم پیشروی سریع نیروهای عراقی در عمق سرزمین ایران، برای عراقی‌ها روشن شد که شکست ایران، آنچنان که تصور می‌کردند، آسان نیست. هم‌زمان با کوشش‌های عراق برای پیشروی هرچه بیشتر در داخل خاک ایران، جنگنده‌های ایرانی مهم‌ترین تأسیسات اقتصادی عراق همچون "اسکله البکر"، "خور العمیه" و مهم‌ترین شبکه‌های نیروی برق را علاوه‌بر تأسیسات نفتی در البصره و کرکوک، بمباران می‌کردند که جزء بزرگ‌ترین طرح‌های اقتصادی عراق بودند. کارشناسان، خسارات اقتصادی عراق در هفته‌های اول جنگ را 4500 میلیون دلار تخمین زده‌اند، ولی بیشترین زیان‌ها و خسارات وارده به عراق در توقف صدور نفت متجلی شد.

 

عراق که برای رفع بیش از 65% نیازهای خود متکی به صدور نفت است، با این توقف، روزانه مبلغی معادل 84 میلیون دلار متضرر شد. بعد از اینکه حمله‌های عراقی‌ها ناکام ماند، جنگ محتوا و هدف اساسی و نظامی خود را از دست داد؛ درنتیجه، حملات عراقی‌ها به تعداد زیادی فروکش کرد و از آن به بعد نتوانستند هیچ شهر مهمی را اشغال کنند، بلکه نیروهای عراقی در خارج شهرهای مهم و یا در حومه آنها (آبادان، خرمشهر) درجا زدند. ایران بعد از صدمات و زیان‌های حملات اولیه، نیروهای خود را جمع کرد و از هرگونه امکان حملة عراق جلوگیری نمود و جنگ شکل تخریبی و انتقامی و خون‌ریزی‌های پیاپی به ‌خود گرفت. در این زمان، سران عراق علی‌رغم دخالت‌های میانجیگرانه (سازمان ملل، کشورهای غیرمتعهد، کشورهای اسلامی و میانجیگری‌های دیگر کشورها) با صلابت و سختی ایرانی‌ها مواجه شدند.

 

با گذشت یک سال از جنگ، اگر در جنگ سودی برای عراقی‌ها باشد که بتوانند از آن سخن بگویند، همان خرابی‌هایی است که در ایران حاصل شد، ولی این سود در صحنه سیاست فقط با خرابی‌ها و زیان‌های طرف مقابل [عراق] قابل‌مقایسه است. درصورت این مقایسه، خسارات وارده بر کشور شروع‌کننده جنگ دو برابر است.

 

صدام با گذشت یک ‌سال از جنگ قادسیه خود چه بهره‌ای جسته است؟ درزمینه اقتصاد، عراق ازصورت یک کشور وام‌دهنده به یک کشور وام‌گیرنده مبدل شده است. قبل از جنگ، عراق قبله‌گاه کشورها بود و هیچ دیدارکننده‌ای نبود مگر هنگام خروج از عراق با خود قرض بدون بهره و یا قراردادی پرسود به‌همراه داشته باشد. سخاوت عراقی‌ها مخصوصاً درمورد کشورهای جهان سوم بعد از کاندیداکردن صدام به ریاست کشورهای غیرمتعهد، افزایش یافت.

 

علی‌رغم اینکه مقامات عراقی از وجود ذخیره نقدی به مبلغ 36 میلیارد دلار سخن می‌گویند، ولی آگاهان اقتصادی به این رقم مشکوک‌اند و حتی درصورت صحت این رقم، باز عراق نمی‌تواند تمامی هزینه‌ها و قراردادهای تسلیحاتی خود را پاسخ‌گو باشد، زیرا دراین‌میان، قراردادهای خرید اسلحه عراق و قرارداد خرید جنگنده میراژ از فرانسه که بهای آن با تجهیزات نظامی دیگر بالغ‌بر 4100 میلیون دلار است، مشهود است. در میان این قراردادها، قراردادهای خرید سلاح از مصر و ایتالیا نیز چشمگیر است.

 

عراق برای جبران جزئی از خسارات و فرسودگی اقتصادی، ازطریق ازسرگیری صدور نفت اقدام کرد، ولی صدور نفت آن کشور از 900 هزار بشکه در روز تجاوز نمی‌کند؛ یعنی درحدود یک‌چهارم صادرات نفتی سابق. از این‌رو رژیم عراق برای جبران این شکست اقتصادی، به راه‌حل‌های ظاهرفریب، مانند گرفتن وام‌های کلان و انتشار اوراق بهادار بدون پشتوانه، پناه برده است. ازطرفی، شرکت و کمک عربستان سعودی در قادسیة اعراب، در فزونی وام‌های اهدایی این کشور به عراق متجلی شده است. علاوه‌بر اعطای وام‌های مستقیم، عربستان تمامی تعهدات قراردادی عراق را ایفا [کرده] و قراردادهای نفتی درازمدت را به‌عهده گرفته و از این طریق در نزد کشورهای اروپایی حیثیت کسب می‌کند. به‌عنوان مثال، عربستان سعودی یک فقره وام 68 میلیارد دلاری به گردن عراق گذاشته که بعد از جنگ باید پرداخت شود.

 

بعد از کوشش‌ها و دیدارهای زیاد، وام‌هایی ازسوی کویت و کشورهای خلیج‌فارس نیز به‌سوی عراق سرازیر شد و شرکت‌های چندملیتی از اوضاع عراق سوءاستفاده نموده و قراردادهای طویل‌المدت اعطای وام با بهره‌های کلان را با این کشور منعقد کرده، برای تأمین مخارج نظامی رژیم عراق اوراق بهادار بدون پشتوانه صادر می‌نماید. آگاهان اقتصادی، انتشار درحدود یک میلیارد دلار از این اوراق را تخمین می‌زنند. این تصمیم در مشکل بالارفتن قیمت‌ها حتی در کالاهای اساسی همچون نان، گوشت، شکر و سوخت اثر زیادی بر وضع اقتصاد داخلی عراق گذاشته است.

 

چنانچه از خسارات حقیقی عراق سخن برانیم، باید گفت که بهترین فرزندان و جوانان عراق خونشان بدون تمایل به جنگ ریخته می‌شود، زیرا رژیم عراق 8 لشکر از مجموع 12 لشکر و جزء بزرگی از ارتش خلقی که بالغ‌بر 150 هزار نفر است را با ایران وارد جنگ نموده که فقط 2 لشکر برای رویارویی با جنبش مسلح در کردستان عراق باقی مانده است.

 

از زمانی‌که حمله‌های سنگین متوقف شده‌اند و نیروهای مسلح عراقی از حالت تهاجمی به‌حالت تدافعی درآمده‌اند، همة کوشش عراقی‌ها در نگهداری و محافظت از سرزمین‌های اشغالی، برای استفاده از آن به‌عنوان یک برگ برنده در مذاکرات سیاسی مصروف می‌شود. به سربازان عراقی دستور داده شده که از سنگرها و مواضع پراکنده خود در مقابل حمله‌های متهورانه و ناگهانی ایرانی‌ها و بمباران هوایی و توپخانه شدیداً دفاع نمایند. گزارش‌هایی که اخیراً رسیده نشان می‌دهد که هنگ‌های کاملی از ارتش عراق طی نبردهای اخیر در دزفول، سوسنگرد و آبادان نابود شده‌اند. برای بازسازی و جانشینی این نفرات، رژیم عراق از بقایای هنگ‌های پراکنده‌شده، دوباره هنگ‌های جدیدی را تشکیل می‌دهد.

 

از خطوط دفاعی پشت جبهه در بیشتر جبهه‌های جنگ که طول آن بالغ‌بر 1500 کیلومتر است، فقط یک خط دفاعی باقی مانده است و عراقی‌ها در خطوط دفاعی پشت جبهه به تیپ10 که از سلاح و آموزش نظامی سطح بالا برخوردار بود، به‌عنوان ذخیره‌ای در آخرین روزهای سخت نگاه می‌کردند. در طول جنگ‌های اخیر، این تیپ شروع به جابه‌جایی از جبهه‌ای به جبهه دیگر برای نجات خطوط دفاعی از ضربات ناگهانی نمود. ازطرفی، چند ماه قبل، بعضی از هیئت‌های بین‌المللی، خسارات وارده به عراق را به 600 زره‌پوش و 150 هواپیما، یعنی یک‌سوم تجهیزات سنگین این کشور برآورد کرده‌اند. ولی تاکنون کسی نتوانسته است میزان خسارات جانی را به‌طور دقیق تخمین بزند که این به‌خاطر کتمان شدید و اعلام ارقام کذب و تحریف‌شده ازسوی عراقی‌هاست.

 

چندی پیش، مجله الفبا (چاپ عراق)، ناخودآگاه توزیع 24 هزار اتومبیل بین خانواده‌های شهدا را اعلام نمود، ولی روز بعد گوینده خبر به‌خاطر فاش‌ساختن این رقم که مبین تعدادی از کشته‌های درجه‌دارها و افسران است، دستگیر شد. به‌خاطر این کشتارهای زیاد، رژیم عراق گروه‌های جدیدی را به خدمت زیر پرچم فراخوانده و همچنین درحال تشکیل تیپ‌هایی از افراد ارتش خلقی و دانش‌آموزان مدارس می‌باشد.

 

شمار زیادی از سربازان و افسران، نگران پایان جنگ هستند؛ از این‌رو، روح سرپیچی و مخالفت در صفوف نیروهای مسلح پیدا شده و آنها از اجرای اوامر سرپیچی کرده و یا به‌سمت ایران رفته یا به‌دلیل تخریب داخلی، مثل بمباران جنگنده‌ها و بمباران انبارهای سلاح التاجی و حبانیه، مخالفت خود را ابراز می‌دارند. برای مقابله و رویارویی با این‌گونه سرپیچی‌ها در میدان‌های نبرد، رژیم عراق اقدام به پاک‌سازی و اعدام کسانی می‌کند که نسبت به دستورات سرپیچی و سهل‌انگاری نشان می‌دهند.

 

 

منبع

خبرگزاری پارس، نشریه‌ گزارش‏های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، صص 14 - 10، تهران - خبرگزاری پارس، 1360/7/19، به نقل از ماهنامة الحریه چاپ بیروت.

 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



03 آذر

روزشمار اسناد سازمان ملل



03 آذر

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران