مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

ما هر چه داریم از جبهه داریم

چاپلینک ثابت
بازخوانی جلسه‌ای مهم در قرارگاه مرکزی کربلا با حضور فرماندهان سپاه

 

مقدمه و انتخاب: محمدصادق درویشی

 

متن پیاده شده نوار جلسه فرماندهان سپاه بعد از عملیات رمضان، حاوی سند نظامی مهمی است که کمابیش می‌توان عملکرد و کیفیات ورود سپاه به جنگ تحمیلی را، به طور کلی از زاویه دید این سند مورد تحلیل و بازخوانی قرار داد. سند مذکور ظرفیت قابل اعتنایی برای تبیین ابعاد مختلف حضور سپاه در جنگ دارد.

 

این سند متعلق به دوره زمانی عملیات رمضان است که نیروهای ما در پیشروی به سمت اهداف تعیین‌شده با مشکلات جدی روبرو شده‌اند. فرماندهان ارشد سپاه همراه با فرماندهان یگان‌ها در گزارشی که ثبت آن توسط بخش تاریخ جنگ دفتر سیاسی سپاه (مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس فعلی) در جلسه‌ای که در قرارگاه مرکزی کربلا به مدت 6 ساعت جریان داشته، مشکلات ادامه جنگ و پیشروی در خاک عراق را بررسی می‌کنند.

 

نکات مهمی که قبل از بازخوانی تفصیلی این سند که به پیوست این متن آورده شده، باید مورد توجه محققین و علاقه‌مندان تاریخ جنگ قرار بگیرد به شرح ذیل است:

 

1 . عملیات رمضان، به دنبال 4 عملیات پیروزمندانه در جبهه جنوب صورت پذیرفت که به دلیل آزادسازی بخش‌های وسیعی از خاک ایران با عنوان سلسله عملیات‌های آزادسازی شناخته می‌شوند. پس از عملیات بیت‌المقدس که آزادی خرمشهر را به دنبال داشت، فرماندهان نظامی ایران بدون فوت وقت، قصد تعقیب ارتش عراق در خاک این کشور را داشتند که دو عامل موجب تاخیر در این ماموریت شد: اول؛ ابهامات سیاسی و استراتژیک جمهوری اسلامی ایران برای ورود به خاک عراق که منجر به جلسات طولانی مسئولین نظام با امام خمینی شد. دوم؛ حمله اسرائیل به جنوب لبنان که ذهن‌ انقلابیون را به جبهه مقابله با رژیم صهیونیستی در لبنان معطوف کرد. تاخیر در آغاز عملیات رمضان خود مهمترین عامل در بازسازی ارتش عراق، ایجاد موانع مهندسی عظیم و هوشیاری آنها شد.

 

2. ورود سپاه پاسداران به جنگ به طور سازمانی و همه‌جانبه از همان آغاز تجاوز نظامی عراق به سرزمین ایران، صورت گرفت؛ اما رشد سازمانی سپاه و تغییر ساختار آن برای شرکت فعال‌تر و موثرتر در دفاع، حدوداً از یک سال پس از آغاز جنگ با تشکیل تیپ‌های رزمی قابل مشاهده است. با این توضیح که سپاه پاسداران گرچه به سازمانی نظامی برای دفاع تغییر شکل داده بود، اما نیروهای آن همان مردمی بودند که برای کمک در امر دفاع روانه جبهه‌ها شدند. این نیروها داوطلبانه وارد جنگ شدند و بدون اقناع انگیزشی و صرفا با دستور مافوق اقدام به انجام عملی نمی کردند. در واقع می‌توان این سند را از زاویه دید «جنگ مردمی و ابعاد آن» نیز مورد مداقه قرار داد. پس پیشبرد جنگ با توان عملیاتی، اطلاعاتی، پشتیبانی و سیاسی سپاه پاسداران، به این معنا بود که: ابتکار عمل جنگ در دست مردم افتاد.

 

 جنگ مردمی که تحت تشکیلات نوپای سپاه تکوین یافته بود را می‌توان از نمونه‌های نادر این نوع مواجهه یک کشور با تجاوزی خارجی در تاریخ جنگ‌های دنیا بررسی کرد. با این توضیحات باید به مشکلات و دشواری‌های جنگ مردمی نیز اشاره داشت: فرماندهان یگان‌ها هر کدام مظهر بروز نوعی از استعدادها و توانایی‌های مردمی بودند که از بخش‌های مختلف جامعه پا به عرصه جنگ گذاشته بودند. در این مدل، الگوی فرماندهی باید «اقناعی» باشد و جنس این نوع از جنگ؛ اجباری و سلسله‌مراتبی نیست.

 

جنگ مردمی که توان عظیم جامعه را پای قصه جنگ آورد، در عمل دشواری‌هایی نیز داشت که در هنگامه خاص عملیات رمضان و خوردن به سد محکم موانع ارتش عراق، خود را نشان داد. اما فرماندهی سپاه پاسداران و همچنین ظرفیت‌های بی‌نظیر فرماندهان ارشد و میانی، موجب تداوم مسیر جنگ مردمی با اهرم سپاه پاسداران شد.

 

3. نهایتا عنصر سوم که در این سند ظهور و بروز خاصی دارد، الگوی اعتقادی و معنوی جنگ است که همچون زنجیره‌ای مستحکم، فرماندهان ارشد سپاه، فرماندهان میانی و رزمندگان جبهه را به هم متصل می‌کند. فرماندهانی که در این جلسه با محسن رضایی، غلامعلی رشید و رحیم صفوی محاجه می‌کنند، به طور توامان از دو سازوکار فکری بهره می‌برند و این در ارائه نظر و سخنان آنها پیداست: سازوکار اعتقادی: جنگ به عنوان بستری برای رشد و تعالی فردی و جمعی فرماندهان که از حوزه‌های غیرنظامی وارد جنگ شدند. سازوکار عقلانی و محاسبه‌گر: شیوه خردورزانه در مشاهده کاستی‌ها، محاسبه سود و زیان، تحلیل نقاط قوت و ضعف و ... در نگاه فرماندهان حاکم است. همچنین دعوت به استقامت و ایستادگی نیز عامل سومی است که از سوی فرماندهان ارشد و همچنین با کمی فاصله از جانب امام خمینی فرمانده کل قوا به فرماندهان تیپ‌ها و لشکرها تزریق می‌شد.

 

این سند به دلیل اهمیت جلسه و تاریخ زمانی آن، از زمره معدود اسناد نظامی است که بخش قابل توجهی از فرماندهان شهید در آن حضور داشته و به ایراد سخن پرداختند: شهیدان حسن باقری، مهدی باکری، حسین خرازی، احمد کاظمی، مهدی زین الدین، محمد ابراهیم همت، مصطفی ردانی‌پور، مجید  بقایی و حسن درویش... کسانی که جمع بین معنویت و عقلانیت بودند و جنگ عرصه تعالی را برای آنها فراهم کرد. شاید تمام این دیدگاه در سخنی که احمد کاظمی در این جلسه و خطاب به فرماندهی کل سپاه گفته است، خلاصه شده باشد، وقتی که محسن رضایی گفت هر کس مایل به ادامه جنگ نیست می‌تواند بازگردد از احمد کاظمی شنید: من و دوستانم در ابتدای جنگ 19 نفر بودیم که وارد جبهه شدیم، از آن 19 نفر فقط من یک نفر باقی مانده‌ام! چگونه می‌توانم به برگشتن فکر کنم... ما هر چه داریم از جبهه داریم؛ ما یک آدمی بوده‌ایم که چند سال درس خوانده بودیم و رعیت بودیم و آمدیم این‌جا... کشاورز بودیم، آمدین اینجا و جنگ به ما آموخت...

 

برای مطالعه کامل مشروح مذاکرات، به اسناد مرتبط با همین خبر ( لینک در ذیل) یا ضمیمه روزشمار دهم مردادماه سال 61 (در بخش روزشمار سایت) مراجعه کنید.

 

 

 

دسته بندی اخبار: 
گزارش
اخبار- فرماندهان دفاع مقدس

دیدگاه جدیدی بگذارید