مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 26 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

مرحله سوم عملیات «تکمیلی کربلای 5»

چاپلینک ثابت
حسین عسگری موفق

آغاز مرحله سوم عملیات تکمیلی کربلای 5

ساعت 22 روز شنبه 9 اسفند ماه 1365 نیروهای خودی مرحله‌ سوم عملیات خود را جهت تکمیل عملیات کربلای5 با رمز "یا فاطمه ‌الزهرا(س)" آغاز کردند.(1) به گزارش راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه، با شروع عملیات، نیروهای قرارگاه کربلا (شامل لشکر8 و تیپ44) در جناح چپ عملیات توانستند در مراحل اولیه به اهداف خود برسند. لشکر8 نجف اشرف موفق شد در سمت چپ جاده آسفالت، دشمن را منهدم و پیشروی کند.(2)

 

تیپ44 قمر بنی‌هاشم نیز بعد از انهدام دشمن، به احداث خاک‌ریز دوجداره‌ای در جناح چپ خود پرداخت. با وجود این موفقیت‌ها، نیروهای قرارگاه قدس در محور راست عملیات موفق به تأمین تمامی اهداف خود نشدند. در این محور لشکر27 یک خاک‌ریز هلالی را تصرف کرد و در محور چپ خود نیز مسافت کوتاهی پیش رفت ولی لشکر25 که در سمت چپ لشکر27 عملیات می‌کرد، به سبب روبه‌رو شدن با میدان مین نتوانست با نیروهای قرارگاه کربلا الحاق کند، در نتیجه تا ساعت 24 امشب الحاق بین یگان‌ها انجام نگرفت که این امر موفقیت‌های به دست آمده را سخت آسیب‌پذیر می‌کرد.(3)

 

 

دومین روزعملیات ( یکشنبه 10 اسفند 1365 )

عملیات نیروهای خودی در منطقه عملیاتی "کربلای5" که از شب گذشته به همت نیروهای قرارگاه قدس در محور راست و نیروهای قرارگاه کربلا در محور چپ جاده آسفالت شلمچه - بصره آغاز شده‌بود، امروز نیز ادامه یافت. در عملیات شب گذشته، نیروهای لشکر8 نجف و تیپ44 قمر(ع) در محور چپ موفق به پیشروی در سمت چپ جاده آسفالت و انهدام دشمن و احداث یک خاک‌ریز در این منطقه شدند، اما در جناح راست نیروها نتوانستند به اهداف خود دست یابند، در نتیجه تا بامداد روز یکشنبه هیچ‌گونه الحاقی بین یگان‌ها انجام نگرفت.

 

 

راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (برادر علی‌رضا لطف‌الله‌زادگان) وضعیت نیروها را تا ساعت 2 بدین شرح نوشته‌است: «بین لشکر 8 و تیپ44 در محور چپ الحاق انجام شد و اهداف پیش‌بینی شده کاملاً تأمین گردید، اما بین لشکر25 و لشکر 8 و همچنین لشکرهای 25 و 27 الحاق انجام نگرفته‌است و هلالی دوم معروف به "مجید" که جزء اهداف لشکر25 بود، به‌طور کامل به تصرف خودی درنیامده و درگیری در این هلالی ادامه یافت.»(4)

 

از ساعت 2 بامداد به بعد فشار دشمن شدت گرفت و علاوه بر جناح راست، از روی جاده آسفالت نیز بر جناح چپ و محور عملیاتی لشکر8 فشارهای شدیدتری وارد می‌شد. در این ساعت با همه تلاش قرارگاه نیروی زمینی برای الحاق بین نیروهای دو جناح، موفقیتی حاصل نشد و سرانجام با روشن شدن هوا و ورود نیروهای جدید دشمن به منطقه و افزایش فشار در جناح چپ، نیروهای لشکر8 نیز ناچار از مواضع خود عقب نشستند و در پی آن، تیپ44 نیز به موضع اولیه خود بازگشت و در محور راست نیز تنها لشکر27 موفق به حفظ موضع "ن" شکل خود که در شب گذشته به تصرف درآورده ‌بود، شد و بقیه نیروها به عقب بازگشتند.(5)

 

در عین حال به گزارش قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، در مجموع در این عملیات نیروهای خودی ضربات و تلفات عمده‌ای به دشمن وارد آوردند. در این حمله، تیپ‌116 پیاده از لشکر 2، و تیپ‌های 605 ، 20 و 27 مکانیزه دشمن به‌میزان 30 تا 80 درصد و تیپ59 زرهی از لشکر12 به میزان 30 درصد و تیپ کماندویی سپاه هفتم به میزان 40 درصد آسیب دیدند و نیروهای آن‌ها کشته، زخمی و یا اسیر شدند. همچنین مقر گردان‌های 1 و 2 تیپ 437 پیاده دشمن - که به‌تازگی بازسازی و به منطقه اعزام شده‌بود - به محاصره نیروهای اسلام درآمد و به میزان 70 درصد خسارت دید.

 

در این عملیات همچنین بیش از 2هزار تن از قوای بعثی کشته، زخمی و یا به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند که 90 تن از آنان به پشت جبهه تخلیه شده‌اند. همچنین 45 دستگاه تانک و نفربر دشمن با آتش سنگین یگان‌های ضدزره نیروی زمینی سپاه پاسداران منهدم شد و شمار بسیاری خودرو و تجهیزات مهندسی ارتش عراق سالم به غنیمت رزمندگان اسلام درآمد.(6) همچنین براساس اطلاعیه ستاد مشترک ارتش، خلبانان نیروی هوایی ارتش با پرواز در آسمان منطقه عملیاتی، مواضع نیروهای دشمن را در شرق بصره به‌شدت بمباران کردند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.

 

معاونت اطلاعات یگان جنگال براساس مکالمات یگان‌های دشمن، وضعیت نبرد در شب جاری را چنین گزارش کرد: «در ساعت 1:10 بامداد نیروهای دشمن پاتک خود را برای بازپس‌گیری مواضع آغاز کردند، اما در ساعت 1:30 گزارش شد که نیروهای ایرانی در میان نیروهای کماندویی سپاه یکم نفوذ کرده و هم‌اکنون در حال درگیری می‌باشند.

 

در ساعت 20:30 یکی از گردان‌های تیپ437 اعلام کرد که قوای ایران به مقر وی رسیده‌اند و تقاضای کمک نمود. این گردان اعلام نمود که هم‌اکنون در محاصره قرار گرفته‌است. فرمانده گردان که در محاصره قرار گرفته‌بود، زخمی شده‌است. در ساعت 2:45 ارتباط گردان1 تیپ437 که محاصره شده‌بود، قطع شد. در ساعت 2:50 مقر سابق تیپ8 به تصرف قوای ایران درآمد و از این رو نیروهای تیپ20 بنا دارند بر روی آن اجرای آتش نمایند.(7)

 

 در ساعت 3:16 فرمانده یکی از گردان‌های تیپ20 مکانیزه اعلام کرد که توسط قوای ایران به وی حمله شده‌است. قوای اسلام از شکاف میان این گردان و گردان3 تانک از تیپ8 ، نفوذ کرده‌اند.(8) در ساعت 4:45 دشمن اعلام کرد نیروهای ایران در حال حاضر به مقر گردان اول رسیده‌اند و ندای "الله‌اکبر" سر می‌دهند و نیروهای عراق به طرف قرارگاه در فرار می‌باشند و ساعت 4:40 نیروهای ایران به تیپ27 دشمن نفوذ کرده و افراد این تیپ در حال فرار هستند. ضمناً گفته شد که افراد فراری تیرباران خواهند شد.(9)

 

در پی این عملیات، فرماندهی سپاه سوم ارتش عراق نیز با ابراز نگرانی از نفوذ ایرانی‌های اخراج شده از عراق به داخل نیروهای عراقی، توصیه کرد هرگونه حرکت را تحت کنترل داشته‌باشند و بدون اطمینان از داشتن کارت مشخصات نیروهای عراقی، از تردد جلوگیری کرده و افراد مشکوک را دست‌گیر کنند.(10)

 

تیپ7 گارد جمهوری در گزارش خود به ستاد این گارد ادعا کرد که در ساعت 5:30 بامداد موفق به بازپس‌گیری مواضع از دست رفته شده‌است و خسارات ایران را چند تانک و مین‌کوب و تعدادی کشته و مجروح اعلام کرد.(11) ساعت 6:42 فرمانده گردان4 از تیپ20 مکانیزه ارتش عراق اعلام کرد که بر اثر انهدام بسیاری از تانک‌ها و کشته یا مجروح شدن نفراتش، قادر به ادامه نبرد نمی‌باشد. ساعت 6:45 از طرف فرماندهی عملیات دشمن به گردان 4 مکانیزه دستور داده شد که "به هر ترتیبی شده باید مواضع از دست داده خود را بازپس بگیرد" که گردان فوق مجدداً اعلام کرد قادر به ادامه عملیات نیست. ساعت 7:40 گردان2 از تیپ20 مکانیزه ارتش عراق اعلام داشته‌است که تعدادی از تانک‌های این گردان منهدم و پرسنل آن کشته یا مجروح شده‌اند.(12)

 

در ساعت 18:40 سرلشکر ستاد "محمد" در مکالمه با فرمانده یکی از گردان‌ها تأکید کرده‌است که حتماً باید تا قبل از تاریکی امروز، مقر گردان1 از تیپ437 را تصرف کنید وگرنه اعدام خواهید شد. سپس وی گفت: "به خدا قسم اگر یک نفر از این بسیجی‌ها به‌جای نیروها[ی عراقی] بودند، الآن هدف را تصرف کرده و قضیه را به اتمام رسانده‌بودم."»(13)

 

بعد از پایان یافتن عملیات، امروز به منظور تعیین نحوه ادامه کار، جلسه‌ای در قرارگاه نیروی زمینی سپاه با حضور فرمانده کل سپاه و فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌ها تشکیل شد و در آن ضمن ارائه گزارشی از این عملیات، بر ادامه کار در شب جاری تأکید شد. در این جلسه فرمانده سپاه گفت: «باید کار را ادامه دهیم. مطالعه نقاط فشاری که دشمن از آن جا بر ما فشار وارد می‌کند، نشان می‌دهد باید از درگیر شدن مستقیم در روی جاده و دژ سراسری، با دشمن خودداری کرد و به نحوی آن جا را دور زد.»(14)

 

بر این اساس، در نهایت طرح مانور یگان‌ها برای ادامه عملیات چنین تعیین شد: «لشکر‌های 27، 25، 32، 8 ، 5 و 21 به ترتیب از جناح چپ عمل کنند و خط دوم دشمن (خط 1000) را در مرحله اول به تصرف درآورند و در حرکت بعدی، همین یگان‌ها در صورت امکان پیشروی کرده و خود را به خط سوم (خط 1500) برسانند.» با توجه به این که این جلسه تا غروب امروز ادامه یافت و برخی یگان‌ها آمادگی مناسبی نداشتند، مقرر شد که این مانور فردا انجام شود و شب جاری یگان‌ها به شناسایی و بازکردن معابر بپردازند.(15)

 

به گزارش راوی قرارگاه نیروی زمینی، نتایج این جلسه و عملیات شب گذشته را برادر "شمخانی" در یک تماس تلفنی به اطلاع آقای "هاشمی" رفسنجانی فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، رساند و نظرهای آقای هاشمی را در این باره نیز به برادران حاضر در جلسه نیروی زمینی سپاه منتقل کرد.(16)

 

عملیات پی در پی نفوذی در منطقه عمومی شلمچه و کانال پرورش ماهی، سبب شده که دشمن هر شب نگران هجوم مجدد نیروهای ایرانی باشد. به همین جهت سپاه سوم عراق - که فرماندهی منطقه را به عهده دارد - در نامه‌ای دستور‌هایی را برای مقابله صادر کرد.

 

در این نامه که خطاب به تیپ5 ، تیپ2 کماندویی، تیپ14، تیپ24 مکانیزه، تیپ11، تیپ112، تیپ705، تیپ605 ، تیپ806 و گروهان تانک خندق صادر شده، آمده‌است:

«1- پیش از غروب آفتاب مواضع دفاعی را کامل کرده و از امروز آماده هرگونه حمله دشمن باشید.

2- شبکه مواضع را مجدداً ساخته و به وسیله آن شکاف‌ها را مسدود کرده به نحوی که مانع از رسیدن دشمن به آن شود، مگر با دادن تلفات زیاد.

3- تنظیم برنامه تبلیغات و تعیین مسئولیت‌ها در همه قسمت‌ها.

4- واحدهایی که به علت زیادی تلفات نیاز به بازسازی دارند، از منطقه خارج شوند.

5- جبران کمبود مهمات و تکمیل کارهای اداری و تخلیه کشته‌ها و زخمی‌ها از منطقه عملیاتی و تخلیه همه خودروها و سلاح‌های آسیب دیده و منهدم شده و در ضمن باید برای دفاع از مواضع خود و جلوگیری از نفوذ دشمن به خط‌های پدافندی خودی و مقابله با اقدام آن، آماده باشید.»(17)

 

 

سومین روزعملیات ( دوشنبه 11 اسفند 1365 )

در ادامه عملیات تکمیلی عملیات کربلای 5 در منطقه شلمچه، امشب نیز نیروهای پیاده سپاه پاسداران در ساعت 23 با پشتیبانی یگان‌های زرهی و مهندسی به مواضع دشمن در جنوب غربی کانال پرورش ماهی یورش بردند.(18) براساس طرح مانور، یگان‌هایی از لشکرهای 25، 27، 32، 8 ، 5 و 17 به ترتیب از جناح چپ جاده آسفالت عملیات خود را آغاز کرده‌اند و باید تا خاک‌ریز دوم دشمن (خاک‌ریز 1000) پیشروی کنند.(19)

 

در آغاز عملیات با وجود مقاومت شدید دشمن، خبرهای اولیه از پیشروی مطلوب کلیه یگان‌ها به سوی اهداف تعیین شده حکایت می‌کرد و در برخی محورها در حالی که جنگ تن به تن و با استفاده از نارنجک دستی، کانال به کانال جریان داشت، نیروهای خودی موفق شدند به مواضع دشمن نفوذ کنند.(20) لشکرهای 25 و 8 و 5 با مقداری پیشروی به موفقیت‌های نسبی رسیدند، اما بقیه یگان‌ها در میدان‌های مین گرفتار شدند و نتوانستند از معابر بگذرند.(21)

 

در این هنگام برادر "محسن رضایی" فرمانده کل سپاه پاسداران - که عملیات را هدایت می‌کرد تصمیم گرفت عملیات را در جناح راست گسترش دهد. با این تدبیر، لشکر8 موفق شد خاک‌ریز مورد نظر را تصرف و شروع به احداث خاک‌ریز در جناح راست خود کند لیکن مقاومت دشمن (تیپ7 گارد ریاست جمهوری عراق) در پشت خاک‌ریزی که در خط حد لشکرهای 8 و 25 هست، امکان هرگونه پیشروی و کار مفید را از یگان‌ها گرفت و آن‌ها فقط توانستند مقدار محدودی بعد از هلالی اول به سمت غرب پیشروی کنند و سپس متوقف شدند که این وضعیت تا آخرین ساعات امروز ادامه داشته‌است.(22)

 

 

چهارمین روزعملیات ( سه شنبه 12 اسفند 1365 )

در ادامه عملیات تکمیلی، در این روز نیروهای عمل‌کننده پس از پیشروی‌های محدود، براثر فشار دشمن و وجود موانع فراوان، در منطقه عملیاتی، در سمت چپ جاده آسفالت شلمچه - بصره متوقف شدند. به‌طوری که در ساعت چهار بامداد هیچ‌گونه تحرکی از نیروهای خودی یا دشمن مشاهده نمی‌شد.(23)

 

دشمن در ساعات اولیه عملیات اوضاعی سخت آشفته داشت و با وجود اجرای آتش سنگین به منظور پشتیبانی از واحدهای عملیاتی خود در این منطقه، بسیاری از نیروهایش تاب مقاومت را از دست دادند و عقب‌نشینی کردند. در این هنگام فرماندهان عالی‌رتبه عراق به فرماندهان یگان‌های در خط پیوسته دستور می‌دادند که باید خاک‌ریز نیروهای ایران را تصرف کنند در غیر این صورت مسئول عواقب آن خواهند بود. اما نیروهای دشمن تاب فشار قوای خودی را نداشتند. چندان که یکی از فرماندهان آن‌ها اعلام کرد: «فقط یک دسته از ما باقی مانده و بقیه نیروها از بین رفته‌اند و ما نیز پیشروی نمی‌کنیم.»(24)

 

اما کم‌کم دشمن با تقویت نیروهایش توانست به مواضع نیروهای خودی نفوذ کند که براثر آن، ارتباط خط اول یگان‌های 25 و 32 و 8 و 5 با عقبه‌شان قطع شد و امکان ادامه عملیات در محور چپ از بین رفت. اما با تأکید فرمانده کل سپاه بر گسترش عملیات در سمت راست، به یگان‌های 41 و 19 و 33 مأمور به قرارگاه قدس - که از قبل آماده عملیات بودند - ابلاغ شد که مأموریت خود را در روز اجرا کنند و با استفاده از امکانات زرهی پیشروی را ادامه دهند.(25)

 

به دنبال این تصمیم می‌بایست در بعدازظهر امروز لشکر41 ثارالله در سمت کانال ماهی‌گیری و امتداد آن، لشکر19 فجر روی سیل‌بند "صوئیب" در جناح راست لشکر41، لشکر33 المهدی نیز روی جاده تعاون بین جاده آسفالت و دژ سراسری با کمک گردان‌های تانک خود به سمت خط 1000 (خاک‌ریز دوم دشمن) پیشروی می‌کردند و در صورت موفقیت، پس از الحاق در حدفاصل کانال ماهی‌گیری و جاده تعاون، به احداث خاک‌ریز در جناح چپ خود می‌پرداختند، اما این عملیات به سبب عدم توجیه یگان‌ها و قابل عبور نبودن زمین و نداشتن عقبه مناسب، به اهداف مورد نظر نینجامید؛ تنها لشکر41 توانست در جاده آسفالتی که به موازات کانال کشیده شده، به همراه تیپ38 زرهی ذوالفقار تا هلالی پنجم در حاشیه کانال ماهی‌گیری و تا فاصله 500 متری شمال خط 1000 پیش برود.(26)

 

 این لشکر با گسترش وضعیت خود در پشت جاده آسفالت اول، در حاشیه کانال ماهی‌گیری مستقر گردید و در این مسیر بسیاری از نیروهای دشمن گریختند یا کشته شدند.(27) سرانجام با شدت گرفتن باران و تاریک شدن هوا، لشکر41 کارها را متوقف ساخت که این وضعیت تا آخرین ساعات شب ادامه یافت.(28)

 

قرارگاه خاتم‌الانبیا در اطلاعیه خود میزان انهدام دشمن را در این مرحله از عملیات تکمیلی عملیاتی کربلای5 - که از سه روز پیش شروع شده‌بود - چنین اعلام کرد: «نیروهای خودی در این عملیات موفق شدند تیپ‌های 78 و 82 پیاده و تیپ کماندویی سپاه دوم و بقایای تیپ کماندویی سپاه یکم را به میزان 30 درصد منهدم نمایند. همچنین دو گردان از تیپ‌34 و تیپ20 مکانیزه دشمن به میزان 50 تا 60 درصد منهدم شد. در این عملیات یک گردان تانک دشمن از تیپ26 زرهی نیز با آتش نیروهای ضدزره سپاه پاسداران به میزان 60 درصد متحمل خساراتی شد و همچنین بیش از 1200 تن از نیروهای بعثی کشته یا زخمی شده و شماری نیز به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند که تاکنون 59 تن از آنان به پشت جبهه تخلیه شده‌اند. همچنین 20 دستگاه تانک و نفربر دشمن در منطقه عملیاتی منهدم شد.»(29)

 

 

پنجمین روزعملیاتچهار شنبه 13 اسفند 1365 )

به دنبال عملیاتی که از چهار روز پیش در شرق بصره تحت عنوان مرحله سوم عملیات تکمیلی کربلای 5 آغاز گردیده‌است، امروز دشمن با تیپ‌های مستقر در خط و نیز با به‌کارگیری تیپ1 مکانیزه دوبار به سیل‌بند غربی کانال ماهی‌گیری پاتک کرد. در این پاتک‌ها هلالی پنجم حاشیه غربی کانال ماهی پس از چند بار دست به دست شدن، سرانجام به دست دشمن افتاد.

 

راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه وضعیت خط خودی را در اواخر وقت امروز چنین گزارش داد: «خاکریز اول دشمن که به خط پدافندی 500 مشهود بود، آزاد شد و این خط به سیل‌بند صوئیب متصل گردید و یگان‌های خودی کاملاً بر روی آن استقرار یافتند. همچنین مواضع خودی در هلالی چهارم حاشیه غربی کانال ماهی تثبیت شده و نیروها در پشت جاده آسفالت غرب کانال مشغول احداث مواضع و تکمیل خاک‌ریز شدند.»(30)

 

قرارگاه خاتم‌الانبیا‌(ص) نیز در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «در عملیات نیروهای خودی که از شب گذشته تا صبح امروز ادامه یافت مجموعاً تیپ‌های 78 ، 504 ، 505 ، 115 پیاده و تیپ‌های 24 و 27 مکانیزه و تیپ 82 کماندویی و بقایای تیپ های "7 گارد جمهوری" و "437 پیاده" دچار خسارت شدند و بیش از 300 تن از نیروهای آن‌ها کشته یا زخمی شدند؛ 30 دستگاه تانک و نفربر دشمن نیز منهدم شد. رزمندگان اسلام همچنین تعداد زیادی از نیروهای عراقی را به اسارت خود درآوردند که 120 تن از آنان به پشت جبهه تخلیه شده‌اند که در میان آنان 4 افسر و چند درجه‌دار به چشم می‌خورد.»(31)

 

به گزارش دیگری، بعدازظهر امروز سپاه سوم عراق به یگان‌های خود در منطقه عملیاتی کربلای5 اعلام کرد که آماده حمله جدیدی از نیروهای ایرانی باشند. در این اطلاعیه آمده‌است: «براساس وضعیت فعلی لازم است استحکام مواضع پدافندی هرچه سریع‌تر  به‌این صورت انجام گیرد:

ساختن مواضع پدافندی هرچه سریع‌تر انجام شود. به‌نحوی‌که برای مقابله با دشمن قبل از غروب امروز کامل شده‌باشند.

بازسازی شبکه موانع و محکم‌کاری آن‌ها و بستن شکاف‌ها به‌نحوی‌که شکافتن آن ممکن نباشد مگر با دادن تلفات زیاد.

تعیین مسئولیت‌ها برای همه واحدها و رده‌ها تا رده دسته. واحدهایی که به علت تلفات زیاد نیاز به بازسازی دارند، از منطقه خارج شوند.

برطرف نمودن کمبود مهمات و سایر اقلام پشتیبانی.

تخلیه همه کشته‌ها و مجروحان از میدان جنگ. تخلیه ادوات مکانیزه و سلاح‌های منهدم شده.»

در خاتمه این اطلاعیه آمده‌است: «کلیه یگان‌ها باید با استعداد کامل برای وارد شدن در یک جنگ پدافندی پیروز، از غروب امروز آماده‌باشند.»(32)

 

به گزارش قرارگاه نیروی زمینی سپاه پاسداران، به منظور تداوم پیشروی دیشب نیروهای خودی در غرب کانال ماهی‌گیری، امروز این قرارگاه طرح مانوری را به قرارگاه کربلا و قرارگاه قدس ابلاغ کرد. هدف این مرحله از عملیات، تصرف خط دوم دشمن بود که خاک‌ریز 1000 نامیده می‌شود. براساس این طرح ، می‌بایست صبح امروز نیروهای لشکرهای 17 و 5 از جناح چپ، لشکرهای 33 و 25 در محور میانی و لشکرهای 10 و 19 در محور راست منطقه وارد عمل می‌شدند،(33)

 

 اما براثر بارش باران و باتلاقی بودن زمین و آماده نبودن نیروها، عملیات انجام نگرفت.(34) پس از آن، در جلسه دیگری با حضور فرماندهی کل سپاه - که در قرارگاه نیروی زمینی در شلمچه برگزار گردید - فرماندهان به تشریح وضعیت یگان خود پرداختند. اوضاع سخت و طاقت‌فرسای عملیات و همچنین کمبود شدید نیرو، چشم‌انداز روشنی برای عموم فرماندهان باقی نگذاشته بود، اما در پی سخنان فرماندهی کل سپاه و تأکید وی بر ضرورت حفظ دور پیروزی‌ها، مجدداً جلسه آماده ارائه و بررسی نظر‌ها در خصوص طرح مانور جدید شد.(35)

 

هدف از طرح مانور جدید در مرحله اول، تصرف خط دوم دشمن (خاک‌ریز 1000) و در مرحله دوم، ادامه عملیات برای تصرف خط سوم دشمن (خاک‌ریز 1500) بود. قرارگاه قدس با لشکرهای 41 ثارالله، 10 سیدالشهدا، 19 فجر، 25 کربلا و 33 المهدی در سمت راست منطقه عملیاتی و قرارگاه کربلا با لشکرهای 8 نجف و 5 نصر در سمت چپ منطقه وارد عمل شدند.

 

عملیات در ساعت 23 آغاز شد. در محور قرارگاه کربلا نیروها توانستند در اندک زمانی به خط پدافندی 1000 برسند و به انهدام دشمن و الحاق بین خودشان بپردازند، ولی الحاق آن‌ها با نیروهای قرارگاه قدس بر اثر مقاومت شدید دشمن - که توأم با اجرای آتش سنگین و فشارهای متوالی و افزایش نیروها بود - صورت نگرفت. در منطقه قرارگاه قدس لشکر41 ثارالله تا 5 متری جنوب نخستین پل کانال ماهی‌گیری (معبر شماره 1) پیشروی کرد لیکن لشکر19 فجر به دلیل پاک‌سازی نشدن میدان مین نتوانست در محور خود پیش رود. در محور لشکرهای 10 و 25 نیز نیروها بر اثر آتش سنگین دشمن و همچنین وجود میدان مین در فاصله دو یگان، شاخص درستی جهت الحاق بایکدیگر نیافتند و با این که لشکر33 المهدی یک گردان جهت کمک به الحاق این دو یگان وارد عمل کرد، الحاق صورت نگرفت.

 

به‌گزارش قرارگاه خاتم سپاه، دشمن در شب جاری کاملاً از حمله نیروهای خودی آگاه بود و با پیش‌بینی ساعت عملیات رزمندگان اسلام، در ساعت 22 به نیروهای خود آماده‌باش داده بود. دیده‌بانان دشمن نیز حرکت ستون زرهی خودی در مقابل جاده شلمچه را گزارش کرده بودند و دشمن که آماده پدافند در مواضع خود بوده است، با وجود دادن تلفات سنگین، توانست خط 1000 را حفظ کند. طبق این گزارش، تیپ82 دشمن در حاشیه کانال ماهی‌گیری با آن که آمادگی دفاع داشت، بر اثر حمله نیروهای خودی به‌سرعت از منطقه گریخت. همچنین با پیشروی نیروهای خودی در این محور، باقی‌مانده تیپ504 و یک گردان از تیپ115 منهدم شد و نیروهای آن گریختند.

 

در همین حال به گزارش معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه، دشمن برای تقویت روحیه پرسنل خود که در پی چند شبانه روز درگیری متحمل خسارات فراوانی شده‌اند، آنان را به اهدای مدال و خودرو نوید داده و صدام در پیامی به سپاه سوم از نیروهای این سپاه قدردانی کرده‌است.(36)

 

 

آخرین روزعملیاتپنج شنبه 14 اسفند 1365 )

پنج شنبه 14 اسفند آخرین روز از اجرای عملیات تکمیلی کربلای5 است. در این مرحله از عملیات که از شب گذشته به همت نیروهای قرارگاه کربلا و قرارگاه قدس در منطقه عملیاتی کربلای5 آغاز شده‌است، با وجود پیشروی نیروهای قرارگاه کربلا، خط دوم دشمن (موسوم به خط1000) تصرف نشد زیرا با ناهماهنگی در پیشروی یگان‌های قرارگاه قدس در حاشیه کانال پرورش ماهی، الحاق بین دو قرارگاه ایجاد نشد و این سبب شد تا نیروهای قرارگاه کربلا با تشدید فشار دشمن، ناچار به خط اول (موسوم به خط 500) بازگردند. همچنین نیروهای لشکر41 ثارالله از قرارگاه قدس نیز که پیشروی قابل ملاحظه‌ای کرده‌بودند، برای تأمین جناح‌های خود به هلالی ششم در حاشیه کانال ماهی‌گیری بازگشتند.(37) در نتیجه نیروهای دشمن در قسمتی از مواضع قبلی خود مستقر شدند.(38)

 

بعد از خروج نیروهای خودی از برخی مواضع متصرفه، امروز بعدازظهر دشمن با امید به بازپس‌گیری مواضع هلالی ششم و پنجم با استفاده از تیپ1 مکانیزه از لشکر 1 مکانیزه و یک گردان از تیپ115 خود، اقدام به پاتک کرد اما نیروهای خودی با مقاومت شدید موفق شدند ضمن دفع پاتک، تعداد 10 دستگاه نفربر PT-76 را نیز به غنیمت بگیرند و هلالی پنجم در حاشیه کانال ماهی را تثبیت کنند. لیکن هلالی ششم که هنوز نصف آن پاک‌سازی نشده‌بود، در دست دشمن باقی ماند. در این روز، دشمن که از نفوذ قوای اسلام در حاشیه کانال ماهی بسیار نگران بود، با اعزام تیپ99 مکانیزه خود و به‌کارگیری نیروهای گارد قصد داشت که خط 1000 خود را محکم کند اما متحمل تلفات بسیاری شد.

 

در پایان روز، تاریک شدن هوا و کیفیت نامطلوب زمین و وضعیت جوی نامساعد سبب گردید که دشمن عمده نیروهای خود را عقب ببرد و به تقویت موانع و استحکامات بقیه منطقه بپردازد. در این درگیری‌ها تیپ‌های 1 مکانیزه و 99 مکانیزه دشمن هریک بیش از 40% منهدم شدند و تیپ115 بیش از 70% ضربه دید و ناچار منطقه را ترک کرد؛ تیپ82 نیز بیش از 60% و باقی‌مانده‌ تیپ‌های 20 و 15 و 26 هم به‌طور کامل منهدم شدند. همچنین یک گردان از تیپ86 که در شمال تیپ115 جهت تقویت این تیپ آمده‌بود، بیش از 40% نیروهای آن کشته یا زخمی شدند و بقیه نیز گریختند.(39)

 

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شماری از افسران عراقی که در غرب کانال پرورش ماهی به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند در گفت‌وگو با این خبرگزاری، منطقه عملیاتی کربلای‌5 را کابوسی برای ارتشیان عراق توصیف کرده‌اند به‌طوری که وحشت از اعزام به این منطقه تاکنون باعث فرار روزافزون آن‌ها از جبهه شده‌است. یک افسر عراقی تلفات ارتش این کشور را در این منطقه عظیم دانست. این افسر عراقی واحدهای منهدم شده ارتش عراق در منطقه عملیاتی کربلای5 ، را 60 تیپ اعلام کرد.(40)

 

بعد از برقراری آرامش نسبی در میدان عملیات، جلسه مهمی در قرارگاه امام علی(ع) با حضور فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا (آقای هاشمی رفسنجانی) و فرمانده کل سپاه و فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌ها تشکیل شد که پس از جمع‌بندی و بررسی نتایج عملیات، نحوه ادامه کار مورد بررسی عمیق‌تر قرارگرفت و مقرر شد که چند روز عملیات متوقف شود. هوشیاری دشمن در مورد سمت تک خودی و خاک‌ریزهای متعدد و مستحکمی که دشمن ایجاد کرده‌بود، پیشروی را دشوار می‌کرد، لذا یگان‌های خودی اگرچه تلفات بسیار سنگینی را به دشمن وارد می‌آوردند، از آن جهت که پیشروی‌شان محدود بود و مواضع آزاد شده را تثبیت می‌کردند، همچنین بدان جهت که نزدیک به دو ماه جنگ سنگینی را هدایت کرده و چندین بار سازمان خود را ترمیم کرده‌بودند، ادامه عملیات برای آنان بسیار سخت بود، ضمن آن که برای پیشروی در زیر آتش سنگین و عبور از انبوه موانع، تجهیزات زرهی نداشتند و همچنان به نیروی پیاده متکی بودند حتی با کمبود آتش توپخانه نیز روبه‌رو شده‌بودند، بنابراین حداقل برای مدتی تمایلی به ادامه جنگ در آن منطقه نداشتند.

 

 

به گزارش راوی قرارگاه نیروی زمینی، در این جلسه در جمع‌بندی علل عدم پیشروی در عملیات اخیر، به مسائلی همچون پیچیده بودن زمین از لحاظ موانع و استحکامات دفاعی، عدم شناخت دقیق از زمین، کاهش کیفی و کمی یگان‌ها، عدم توجیه نیروها به مانور عملیات، کمبود فرصت مناسب برای توجیه رده‌های مختلف عملیات، نداشتن عقبه مناسب، هوشیاری دشمن و کمبود مهمات و امکانات اشاره گردید، اما آقای هاشمی در این‌باره بر ضعف مانور بیش‌تر تأکید داشت. براین اساس پیشنهاد شد که ادامه عملیات چند روز به تعویق افتد تا نیروها از نظر رزمی و شناسایی آماده شوند و اقدامات لازم را به منظور احداث جاده و عقبه انجام دهند و در این مدت بر توان کیفی خود بیفزایند.

 

در ادامه این جلسه فرماندهان ضمن بیان گزارشی از وضعیت پاتک‌های دشمن و وضعیت فعلی نیروهای خودی، مجدداً از ادامه عملیات و تکمیل خطوط دفاعی به صورت تعجیلی، انتقاد کردند. آن‌ها اذعان داشتند که تنها برای ادای تکلیف مبادرت به انجام دادن این‌گونه عملیات‌ها کرده‌اند. سپس آقای هاشمی رفسنجانی در پاسخ گفت: «برداشت قبلی من غیر از این بود، زیرا تماس‌های زیادی که از طرف سپاه انجام می‌شد بر این امر تأکید می‌گردید که تمامی امکانات برای عملیات مهیاست و نیروها از آمادگی کامل برای ادامه کار برخوردارند؛ از سوی دیگر، عراق نیز در حال استفاده از فرصت و تشدید اقدامات مهندسی خود در منطقه بود که مجموعه این عوامل باعث گردید که بر تسریع و تداوم در عملیات‌ها تأکیدگردد.»*

 

در نهایت در این جلسه مقرر گردید به منظور طراحی دقیق‌تر مانور و ایجاد فرصت برای توجیه کادرها و آماده کردن نیروها برای تداوم عملیات، چند روز عملیات به تعویق افتد، اما در عین حال بر تداوم عملیات در همین منطقه تأکید شد.(41)

 

 

آخرین تلاش دشمن 

 روز جمعه 15 اسفند ارتش بعث عراق در آخرین تلاش خود در منطقه عملیاتی کربلای 5 در غرب کانال پرورش ماهی با جمع‌آوری نیروهایش اقدام به پاتک کرد که با هوشیاری نیروهای خودی مواجه شد و پس از به‌جا گذاشتن تلفات و ضایعات سنگین، به‌ناچار عقب‌نشینی کرد. کشته یا زخمی شدن ده‌ها تن از نیروهای مهاجم و اسارت شمار قابل توجهی از آن‌ها و به آتش کشیدن ده‌ها دستگاه تانک و نفربر دشمن، حاصل این درگیری نسبتاً شدید بود.(42) در این روز همچنین اولین هواپیمای عراقی از نوع سوخو-22 در این منطقه سرنگون شد که از خلبان آن اطلاعی در دست نیست.(43) طبق گزارش رسیده از منطقه عملیاتی جنوب، در جریان درگیری‌های سنگین نیروهای خودی، بقایای تیپ‌های 82 و 14 پیاده دشمن به میزان 50 تا 70 درصد منهدم شدند.(44)

 

 


* سردار غلامعلی رشید در توضیح این موضوع نوشته است: در اینجا منظور فرماندهان سپاه، ادامة عملیات بود، نه آغاز آن. تداوم و تکمیل عملیات کربلای5 قدری با فشار از بالا صورت می‎گرفت در حالی که کمبود نیرو و کاهش کیفیت (به دلیل شهادت‎ها) و سنگینی آتش دشمن و محدود بودن زمین، به بچه‎ها اجازه پیشروی بیشتر را نمی‎داد. البته منظور آقای هاشمی هم ادامه عملیات است، منتها بدون تفکیک به جمله‎ای اشاره می‎کند (جملة: تمامی امکانات برای عملیات مهیاست) که این جمله مربوط به آغاز عملیات کربلای 5 است.

1- سند شماره 026807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش، از قرارگاه کربلا - فرماندهی، به لشکر 8 نجف اشرف و تیپ 44 قمر بنی‌هاشم، موضوع: دستورالعمل، 1365/12/9 ، صص1 و 2؛ و- سند شماره 026806 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه، ساعت "س"، روز "ر"، از فرمانده قرارگاه کربلا، به لشکر 8 نجف اشرف و تیپ 44 قمر بنی‌هاشم، 1365/12/9 .

2- سند شماره 125144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، منطقه کربلای5، از طرح و عملیات قرارگاه کربلا، 1365/12/10 ، صص2 و 3.

3- پیشین، صص2 تا 4؛ و- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی عملیات کربلای5، قرارگاه نیروی زمینی سپاه، علی‌رضا لطف‌الله زادگان، صص15 تا 17.

4- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی کربلای 5 ، قرارگاه نیروی زمینی سپاه، راوی علی‌رضا لطف‌الله زادگان، ص14.

5- سند شماره 125144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای "منطقه کربلای5"، از طرح و عملیات قرارگاه کربلا، 1365/12/10 ، صص2 تا 4.

6- روزنامه اطلاعات،  1365/12/11 ، ص14.

7- سند شماره 026826 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی کربلای 5 ، معاونت اطلاعات یگان جنگال، ص2.

8- مأخذ 7، ص4، 1365/12/10 .

9- مأخذ 7، ص5 ، 1365/12/10 .

10- مأخذ 7، ص18،  1365/12/10 .

11- مأخذ 7، ص14، 1365/12/10 .

12- سند شماره 077228 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: به فرمانده نیروی زمینی سپاه، 1365/12/11 ، ص1.

13- مأخذ 7، ص17، 1365/12/10 .

14- مأخذ 4، ص18، 1365/12/10 .

15- مأخذ 4، صص19 و 20، 1365/12/10 .

16- مأخذ 4، ص21.

17- مأخذ 7، ص17، 1365/10/12.

18- سند شماره 26946 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی کربلای 5، گزارش 1726، معاونت اطلاعات یگان جنگال، 1365/12/13 ، ص2.

19- سند شماره 078753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دستورالعمل از فرمانده قرارگاه کربلا، 1365/12/11 ؛ و- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی کربلای5 علی‌رضا لطف‌الله زادگان، ص20.

20- مأخذ 18، ص20.

21- سند شماره 26915 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، منطقه عملیاتی قرارگاه کربلا، ص1، 1365/12/12 .

22- پیشین، ص24.

23- سند شماره 1395 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی در عملیات تکمیلی کربلای 5 (علی‌رضا لطف‌الله زادگان) 1365/12/10  تا 1366/1/3 ، ص33؛ و- نوار شماره 23871.

24- سند شماره 077234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: پیام: چگونگی عملیات در منطقه عملیاتی کربلای 5 (شرق بصره)، از مرکز فرماندهی کل سپاه، به فرمانده نیروی زمینی سپاه، 1365/12/12، ص5.

25- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی کربلای 5، علی‌رضا لطف‌الله زادگان، قرارگاه نیروی زمینی، ص25،  1366/2/15 .

26- پیشین، ص27؛ و- سند شماره 026915 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش قرارگاه کربلا، ص یک، 1365/12/12 تا 1365/12/14.

27- پیشین، بخش دوم.

28- مأخذ 26، بخش دوم.

29- روزنامه اطلاعات، 1365/12/13، ص14.

30- مأخذ 26، بخش دوم، صص1 تا 3.

31- روزنامه اطلاعات، 1365/12/14، اطلاعیه قرارگاه خاتم الانبیا(ص) درباره عملیات کربلای 5.

32- سند شماره 026946 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "گزارش عملیات تکمیلی کربلای 5"، گزارش شماره 1734، معاونت اطلاعات یگان‌جنگال،1365/12/13 ،ص5.

33- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "گزارش عملیات تکمیلی کربلای 5"، قرارگاه نیروی زمینی سپاه، علی‌رضا لطف‌الله زادگان 1366/2/15 .

34- سند شماره 1395 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی، قرارگاه نیروی زمینی، علی‌رضا لطف‌الله‌زادگان،1365/12/10 تا 1366/1/13، ص37؛ و- مأخذ 6؛ و- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات تکمیلی کربلای 5، قرارگاه نیروی زمینی، علی‌رضا لطف‌الله زادگان، ص28.

35- پیشین، ردیف اول، صص 38 تا 48 و- مأخذ 10، ص34، نوار شماره 23879.

36- مأخذ 30، صص2 و 3، 1365/12/12 تا 1365/12/14؛ و- مأخذ 10، ص35.

37- سند شماره 26915 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش قرارگاه کربلا، راوی: برادر مجید مختاری، 1365/12/12 تا 1365/12/14، ص3.

38- سند شماره 026960 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات تکمیلی عملیات کربلای 5، گزارش 1752، معاونت اطلاعات یگان جنگال، 1365/12/14 ، ص17.

39- مأخذ 37.

40- روزنامه کیهان، 1365/12/14، ص18، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

41- سند شماره 1403 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی، قرارگاه کربلا در عملیات تکمیلی عملیات کربلای5، (عبدالله ـ فرهاد ـ درویشی)، از 1365/12/10 تا 1365/10/27، ص108 تا ص111 ؛ و- سند شماره 362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه کربلا (از عملیات تکمیلی عملیات کربلای5) (عبدالله ـ فرهاد ـ درویشی)، صص39 تا 41.

42- روزنامه جمهوری اسلامی، 1365/12/16 ،  ص10.

43- روزنامه کیهان،1365/12/16، ص3، اطلاعیه ستاد مشترک ارتش، شماره 2767 ( 1365/12/15).

44- مأخذ 42، ص10.

عکس‌های مرتبط: 
دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس

دیدگاه جدیدی بگذارید