مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

مرور اجمالی کتاب بیست‌ویکم روزشمار جنگ ایران و عراق

چاپلینک ثابت

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس در تازه‌های نشر خود چهار عنوان کتاب روزشمار را در آبان 1393 به بازار کتاب عرضه کرد. این چهار عنوان عبارت‌اند از:

روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب بیست‌ویکم: عملیات مسلم‌بن‌عقیل(ع)

روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب بیست‌ودوم: عملیات محرّم

روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب بیست‌وسوم: عملیات والفجر مقدماتی

روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب پنجاه‌وچهارم: عملیات والفجر10

 

سه کتاب نخست این مجموعه را علیرضا لطف‌الله زادگان، و کتاب چهارم را یدالله ایزدی به رشته تحریر درآورده است.

در ذیل، روزشمار شماره بیست‌ویکم به‌صورت مختصر مورد بررسی قرار می‌گیرد و در بخش‌های بعد سه روزشمار دیگر بررسی خواهند شد.

 

روزشمار بیست‌ویکم: عملیات مسلم‌بن‌عقیل(ع)

روزشمار بیست‌ویکم جنگ ایران و عراق به نویسندگی علیرضا لطف‌الله زادگان شامل 1087 صفحه و به‌صورت مصوّر است که حوادث جنگ ایران و عراق از تاریخ 1 شهریور تا 30 مهر 1361 را مورد بررسی قرار می‌دهد. محور کلیدی این دوره تاریخی جنگ "آزادی ارتفاعات سومار و تهدید مندلی" و "صدور قطعنامه 522 شورای امنیت سازمان ملل متحد" است.

در مقدمه این کتاب آمده است:

«کتاب بیست‌ویکم روزشمار جنگ با عنوان "عملیات مسلم‌بن‌عقیل، آزادی ارتفاعات سومار و تهدید مندلی-تصویب قطعنامه 522" اهم وقایع دورۀ 61 روزۀ 1 شهریور تا 30 مهر 1361 جنگ ایران و عراق است که به‌صورت گزارش و اخبار روزانه ارائه شده است. اخبار و گزارش‌های این کتاب به دو جنبه عمده نظامی و غیرنظامی تقسیم‌بندی می‌شوند؛ جنبه‌های نظامی دربرگیرندۀ رخدادها و تصمیمات عملیاتی، اخبار و گزارش‌هایی دربارۀ عملیات مسلم‌بن‌عقیل، عملیات‌های محدود، عملیات‌های ایذایی، اجرای آتش توپخانه، عملیات‌های هوایی، طرح‌ریزی عملیات محرم و درگیری نظامی در مناطق کردنشین است.

در جنبه غیرنظامی نیز آن دسته از رویدادها، مواضع و اقدامات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... کشورها، سازمان‌ها و مسئولان حکومتی درج شده است که به نحوی در توان عمومی طرفین درگیر در جنگ (ایران و عراق) از ابعاد گوناگون تعیین‌کننده یا تأثیرگذار بوده و تشریح کننده موضوع جنگ (نه عملیات) بین ایران و عراق است.

موضوعات این کتاب در دورۀ زمانی مورد نظر، در قالب گزارش‌های خبری کوتاه و بلند، مستقل و ترکیبی به‌شکل روزشمار تنظیم و ارائه شده است. در مباحث عملیاتی، اخبار و گزارش‌هایی دربارۀ مقدمات، اجرا و پیامدهای عملیات مسلم‌بن‌عقیل – که در منطقۀ عمومی سومار به‌مدت 15 روز اجرا شد - و همچنین بخشی از مباحث و تصمیم گیری‌های مربوط به مقدمات عملیات محرم در جنوب موسیان روی ارتفاعات مرزی حمرین در این کتاب آمده است. از دیگر موضوعات مهمی که به‌طور کامل به آن پرداخته شده، اقدام عراق به بمباران مبادی ورود و صدور کالا و نفت در منطقۀ جنوب کشور (بندرهای جنوبی و جزیرۀ خارک) است که با توجه به نقش مهم در اقتصاد بین‌الملل، این سیاست عراق بازتاب گسترده‌ای در مجامع سیاسی و اقتصادی داشت و بخش عمده‌ای از مطالب کتاب در حوزه‌های نظامی و غیرنظامی به این امر اختصاص یافته است. ناآرامی در استان‌های کردستان و آذربایجان غربی از دیگر موضوعاتی است که در گزارش‌های روزانۀ رخدادهای نظامی به‌طور وسیع به آن پرداخته شده است. حملات نیروهای مسلح غیرقانونی به مراکز نظامی و غیرنظامی خودی و مقابله نیروهای خودی با آنها و اقدامات انجام‌شده برای محدود کردن مناطق تحت نفوذ گروه‌های مسلح غیرقانونی و نقش قرارگاه حمزه در شدت بخشیدن به این امر از اخبار مهم این دوره است. علاوه بر مطالب مذکور که هر کدام به‌طور مستقل در بخشی از مقدمه به آنها پرداخته شده است، رخدادهای نظامی دیگری نیز که در طول این مدت اتفاق افتاده است، در گزارش‌های روزانه آورده شده‌اند که تحرکات نظامی خودی و عراق در محورهای مختلف مرز، اجرای آتش توپخانه در شهرها و خسارات آن، بمباران‌ها، پرتاب گلولۀ شیمیایی و... ازجمله آنهاست.

در رخدادهای غیرنظامی دو موضوع در زمرۀ مسائل داخلی ایران جای گرفته است: نخست گزارش‌ها و اخبار روزانۀ عملکرد سازمان مجاهدین خلق، واکنش نیروهای انتظامی و امنیتی دربرابر آنان، اجرای طرح‌های امنیتی در سطح تهران و تأثیر آن در کاهش اقدامات سازمان، و دیگری محاکمه یک گروه برانداز به رهبری "صادق قطب‍زاده".

در بخش دیگر رخدادهای غیرنظامی، چند موضوع عمده بین‌الملل درج شده است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: تصویب دو قطعنامه 522 در شورای امنیت، و 37/7 در اجلاس عمومی سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق و بازتاب آن در سطح بین‌الملل؛ مواضع ایران دربرابر تصویب این دو قطعنامه؛ انصراف جامعه بین‌الملل از برگزاری اجلاس سران غیرمتعدها در بغداد و برگزاری این اجلاس در سازمان ملل و اقدامات ایران دراین‌باره. برگزاری دوازدهمین نشست کشورهای عضو اتحادیه در شهر "فاس" مراکش و تلاش برای حمایت از رژیم عراق در این نشست، دیدار حافظ اسد و صدام حسین دو همسایه رقیب دیرینۀ عضو این اتحادیه و تلاش‌های کشورهای اردن و عربستان برای هم‌گرایی این دو کشور و به‌کارگیری این هم‌گرایی علیه ایران، حمایت این اتحادیه از اسرائیل و همچنین اخبار مربوط به کشتار ساکنان اردوگاه‌های "صبرا" و "شتیلا" به‌دست فالانژیست‌های لبنان با همراهی نیروهای "سعد حداد" و هماهنگی اسرائیل، از دیگر موضوعات بین‌المللی است که در مقدمه به آنها اشاره شده است.

علاوه بر موارد مذکور، چند رویداد دیگر نیز در این دوره اتفاق افتاده که حائز اهمیت است: مناقشه ایران و آلمان بر سر اخراج دانشجویان مسلمان ایرانی که به‌جرم مقابله با نیروهای مخالف جمهوری اسلامی دستگیر شده بودند و در بازداشتگاه‌های آن کشور به سر می‌بردند؛ واکنش ایران به این موضوع و خلع ید از دولت آلمان در سرپرستی انیستیتو "گوته" و واگذاری آن به وزارت ارشاد اسلامی؛ جلوگیری پلیس عربستان از تظاهرات زائران ایرانی، دستگیری و ضرب و شتم آنان و حمله به ساختمان بعثه و تخریب آن مکان؛ دستگیری بسیاری از زائران و نماینده امام در امور حج و بازگرداندن آنان به ایران.

در این دوره با وجود تلاش ایران برای حفظ ابتکار عمل در صحنۀ جنگ با اجرای عملیات‌های محدود، کمک‌های مالی و نظامی دولت‌های مختلف به عراق به‌ویژه در زمینه کمک‌های نظامی (شامل تانک‌های تی55، تی72، و جنگنده‌های مدرن میگ25)، و فرانسه (موشک‌های هدایت‌شونده و ضدهوایی) به عراق که موجب سامان‌یافتن قدرت دفاعی عراق درمقابل عملیات‌های ایران شد و به برتری هوایی عراق در بمباران مناطق مسکونی، اسکله‌های تجاری و پایانه‌های نفتی ایران انجامید، موضوع دیگری است که امریکا در فروش هواپیماها با کاربری نظامی به عراق، فروش تسلیحات آلمانی به این کشور این زمینه تفاوتی میان بلوک غرب و شرق وجود نداشته است. همچنین دیگر اخبار مربوط به‌طور مستمر و مطلوب برخوردار بوده است. درواقع، قطع آمدوشد کشتی‌ها از اروندرود و سوی دیگر، بندرهای عقبۀ اردن در دریای سرخ، عبدلی و نویسیب در کویت و تعدادی از بنادر عربستان را به جایگاهی برای تخلیۀ کالاهای نظامی عراق تبدیل کرده بود، طوری‌که در طول این دوره بیش از 2500 خودرو سنگین حامل تجهیزات و تسلیحات نظامی از مرزهای این سه کشور وارد عراق شد.

در این کتاب موضوعاتی که به‌لحاظ برخورداری از اهمیت به‌طور مستقل دربارۀ آنها گزارش تهیه شده است به سه حوزه تقسیم می شوند:

 

الف) نظامی

  1. طراحی و اجرای عملیات مسلم بن عقیل(ع).
  2. طراحی عملیات محرم.
  3. حملات هوایی و موشکی به جزیره خارک و سایر بندرهای ایران در خلیج فارس.
  4. تداوم بحران و درگیری‌های نظامی در کردستان.
  5. بمباران و گلوله‌باران مناطق و شهرهای مرزی به‌ویژه شهر آبادان.

 

ب) غیرنظامی داخلی ایران

  1. قدامات سازمان مجاهدین خلق و سایر گروه‌ها.
  2. محاکمه و اعلام رأی دادگاه گروه منسوب به صادق قطب‌زاده.

 

ج) غیرنظامی خارجی

  1. تصویب دو قطعنامه در شورای امنیت و مجموع عمومی سازمان ملل متحد دربارۀ جنگ ایران و عراق.
  2. تصمیم نهایی کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد به برگزاری اجلاس سران و وزیران خارجه این جنبش در خارج از عراق.
  3. برگزاری دوازدهمین نشست سران کشورهای عضو اتحادیه عرب در شهر فاس مراکش و حمایت این اتحادیه از عراق و به‌رسمیت‌شناختن رژیم اشغالگر قدس به‌طور تلویحی و بازتاب‌های آن.
  4. دیدار صدام حسین و حافظ اسد در حاشیه اجلاس سران اتحادیه عرب و بازتاب‌های آن.
  5. کشتار آوارگان فلسطینی ساکن در اردوگاه‌های صبرا و شتیلا در شهر بیروت.
  6. بازتاب‌های خارجی اقدامات و مواضع ایران و عراق در جنگ.

 

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
اخبار - آثار مرکز
اخبار- پژوهش در حوزه دفاع مقدس

دیدگاه جدیدی بگذارید