مواضع قدرت‌های بزرگ در برابر تجاوز نظامی عراق به ایران(قسمت اول)

چاپلینک ثابت
دکتر حسین اردستانی

در بررسی جنبه‌های مختلف جنگ هشت‌ساله عراق علیه ایران، مواضع سایر قدرت‌ها در قبال این جنگ بالأخص در مورد آغاز آن از سوی عراق از اهمیت بسیاری برخوردار است. زیرا این بررسی در شناخت منافع و سیاست‌های دولت‌های دیگر به دلیل اینکه هریک از قدرت‌های بزرگ با شروع جنگ تحمیلی در 31 شهریور 1359،بر اساس سیاست‌ها و منافع خاص خود به موضع‌گیری و اقدام در برابر حمله نظامی عراق به ایران پرداختند، کمک شایانی می‌نماید و قطعاً می‌تواند در تعیین نوع جهت‌گیری سیاست خارجی کشورمان در زمان وقوع حوادث آتی مؤثر باشد.

 

در این نوشتار درصدد هستیم با استفاده از تحقیق به‌عمل‌آمده از سوی دکتر حسین اردستانی استاد دانشگاه و رئیس فقید مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، مواضع و واکنش ابرقدرت‌ها در قبال حمله عراق به ایران را بیان نماییم.

 

مرحوم اردستانی در کتاب "جنگ عراق و ایران، رویارویی استراتژی‌ها" به بررسی اجمالی مواضع ابرقدرت‌های وقت در قبال حمله نظامی عراق به ایران پرداخته است. هدف وی از این بررسی، بیان ارتباط میان مواضع، هدف‌ها و اقدامات دولت‌های صاحب نفوذ در بین کشورهای منطقه و حمله نظامی عراق به به ایران است. به‌بیان‌دیگر، نوع برخورد نظام بین‌المللی با آغاز جنگ از سوی عراق و تأثیر آن بر اتخاذ تصمیم آغاز جنگ از سوی عراق، موردنظر وی بوده است.

 

در بخش اول مطلب "مواضع قدرت‌های بزرگ در برابر تجاوز نظامی عراق به ایران" به بررسی واکنش دولت ایالات‌متحده آمریکا در قبال حمله نظامی عراق به ایران پرداخته و در بخش‌های بعدی مواضع کشورهای اتحاد جماهیر شوروی، فرانسه و بریتانیا و چین به‌اجمال بازگو خواهد شد.

 


 

واکنش دولت ایالات متحده امریکا در قبال حمله نظامی عراق به ایران


 زمانی که جنگ آغاز شد، امریکا با هیچ‌یک ازطرفین مخاصمه روابط سیاسی نداشت. با این تفاوت که مسئلة گروگان‌گیری اعضای سفارت امریکا در تهران، موجب پیچیده‌تر شدن اوضاع و دشمنی افزون‌تر این کشور در برابر جمهوری اسلامی گردید. ازاین‌رو، یکی از امیدواری‌های آنها به بیان وزیر خارجه امریکا، این بود که فشارهای ناشی از جنگ با عراق، سبب آزادی گروگان‌ها شود.(1) با در نظر گرفتن شرایط موجود، یک مقام کاخ سفید با صراحت، سیاست امریکا را بی‌طرفی (55 درصد به 45 درصد) به نفع عراق توصیف کرد.(2)

 

نمایندة این کشور در سازمان ملل اظهار کرد که اگر عراق از امریکا کمک بخواهد، هرگونه امکانات نظامی را در اختیار عراق قرار خواهد داد.(52) بر همین اساس، وزارت خارجة امریکا حالت تعلیق فروش پنج فروند هواپیمای مسافربری بوئینگ به عراق را لغو کرد و موریس درپیر مشاور وزیر خارجه امریکا در بغداد با مقامات عالی‌رتبة عراقی ملاقات کرد.(3)

 

همچنین، روابط تجاری دو کشور افزایش یافت و صادرات امریکا به عراق در سال 1980م. به 724 میلیون دلار رسید، در‌حالی‌که قبل از آن، 442 میلیون دلار بود و در سال 1981م. نیز به 914 میلیون دلار رسید.(4) در این چارچوب، حتی اجازة استفاده از موتورهای ساخت امریکا در چهار ناو جنگی ایتالیا که عراق سفارش داده بود، صادر شد.(5)

 

در چنین شرایطی، امریکا محدودیت‌های بسیاری علیه ایران وضع کرد. از جمله، قراردادهای خرید تجهیزات و موادی که اثر قطعی در عملیات جنگی ایران داشت، به حالت تعلیق درآمد. این اقدام به محرومیت ایران از دستیابی به سلاح‌های مدرن انجامید و ضربة سنگینی به نیروهای مسلح و امور تدارکاتی آن وارد شد. برای مثال، مستشاران امریکایی اطلاعات سیستم کامپیوتری کنترل فهرست وسایل یدکی را هنگام خروج از ایران، از بین بردند و به‌این‌ترتیب برای سازمان ارتش غیرممکن بود تا بتواند به‌سرعت انبارهای وسایل یدکی را شناسایی کند.(6)

 

مقامات امریکایی علاوه بر این اقدامات و همچنین تشدید سیاست محاصرة اقتصادی، از اروپا نیز مصرانه خواستند که تحریم اقتصادی علیه ایران به‌شدت اجرا شود و بازار مشترک اروپا نیز به این سیاست ادامه داد.(7)

 

مهم‌تر از همه، از 17 مهر 1359، چهار فروند آواکس نیروی هوایی امریکا به‌طور 24 ساعته تحرکات نظامی عراق و ایران از سمت شمال تا دزفول و نیز ترمینال نفتی ایران در جزیرة خارک و میدان‌های نفتی ایران در طول سواحل خلیج فارس را زیر پوشش اطلاعاتی خود قرار دادند.(8)

 

همچنین، مطابق خبری که در روزنامة دیلی تلگراف درج شد، از آغاز جنگ، ماهواره‌های امریکا تصاویر منطقة نبرد را ساعت به ساعت به زمین منعکس کرده و ایستگاه‌های ردیابی، کلیه مکالمات ایران و عراق را ثبت و ضبط و به ارتش عراق ارائه می‌دادند.(9)

 

جنگ، فرصت مناسبی بود که امریکا حضور نظامی خود را در منطقة خلیج فارس تقویت کند. مقامات امریکا، احتمال مسدود شدن تگنة هرمز و آثار منفی و مخرب قطع صدور نفت به کشورهای صنعتی را به‌عنوان بهانه و پوشش این اقدام مطرح و کشورهای اروپایی را نیز به یاری طلبیدند. بر این پایه، از 17 مهر به بعد در مدت سه هفته، تعداد کشتی‌های جنگی امریکایی، فرانسوی، انگلیسی و اتریشی در منطقه دو برابر شد و از 30 فروند به 60 فروند رسید و تعداد رسمی پرسنل نظامی امریکا افزایش یافت.

 

به نوشتة آنتونی کُردزمن - که یک تحلیل‌گر نظامی است - به موجب قرارداد فروش آواکس‌ها، تسهیلات سرویس‌دهندة امکانات سوخت‌گیری، قطعات یدکی و مهمات اساسی در اختیار یکایک پایگاه‌های هوایی عربستان گذاشته شد تا تقویت 70 فروند جنگندة اف-15 نیروی هوایی امریکا در همین پایگاه‌ها امکان‌پذیر گردد.(10)

 

در این مقطع اقدامات امریکا در مورد جنگ عراق و ایران در چارچوب هدف‌های آغاز جنگ قابل تبیین است. امریکا که صحنه‌گردان اصلی بازی بود، وضع موجود را به نفع خود قلمداد می‌کرد، زیرا حکومت انقلابی ایران، پس از یک دوره ابتکار عمل و اقدامات علیه امریکا، اکنون در یک مخمصه و تنگنای شدید گرفتار آمده بود و به زعم تصمیم‌گیرندگان امریکا، جز تن دادن به وضع موجود و عدول از مواضع گذشته و پیشه کردن هم‌گرایی با امریکا و غرب یا سقوط حکومت، راه دیگری در برابر سیاست‌مداران جمهوری اسلامی قرار نداشت.

 

روزنامة واشنگتن پست دربارة استراتژی امریکا، پس از شروع جنگ نوشت:
کارتر قصد دارد رژیم  [امام] خمینی را تا انجام انتخابات ریاست جمهوری سرنگون سازد و یک رژیم متمایل به امریکا سرکار آورد.(11)

 


منابع

1. مرکز مطالعات و تحقیقات سپاه پاسداران، هجوم سراسری، تهران، 1372، ص 522؛ به نقل از: جواستروک، ترجمة ستاد تبلیغات جنگ، ص 90.

2. The Strange War in the Gulf. MERIP REPORTS, 14, 6/7 (July / September) 1984.

3. خبرگزاری فرانسه: روزنامه اطلاعات، 7 مهر 1359 ﻫ.ش..

4. بررسی جنگ عراق و ایران در کمیتة روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا، قسمت اول، 30 اکتبر 1985، ترجمة خبرگزاری اسلامی، 25 آبان 1364 ﻫ.ش.، ص 90.

5. والتر جونز، منطق روابط بین‌الملل، ترجمة داود حیدری، وزارت امور خارجه، تهران 1373،ص 72 .

6. News Week, 7 December 1980.

- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران، هویزه، آخرین گام‌های اشغال‌گر، تهران، 1373، ص 295.

7.  تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه ایران، دفتر حقوقی وزارت امور خارجه، بهمن 1361، صص ، صص 52-51.

8. United Press, 15 October 1980.

خبرگزاری فرانسه: روزنامة جمهوری اسلامی، 23 مهر 1359 ﻫ.ش..

9. مأخذ شماره 4، ص 89.

10. Daily Telegraph, 27 September 1980.

خبرگزاری پارس، نشریه ویژه، 6 مهر 1359 ﻫ.ش. به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس.

11. مأخذ شماره 4، ص 89.

12. Washington Post, 29 September 1980.

خبرگزاری پارس، نشریه ویژه، 8 مهر 1359 ﻫ.ش..

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
یادداشت

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



01 آبان

روزشمار اسناد سازمان ملل



01 آبان

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران