موقعیت جغرافیایی منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی

چاپلینک ثابت
حسین عسگری

 

منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی شامل محدوده‌یی در جنوب غربی ایران می‌شود که از جنوب بین چزابه (شمال بستان) در استان خوزستان تا چیلات (ارتفاعات شمال غربی دهلران) در استان ایلام واقع ‌شده است. این منطقه در مقابل منطقه‌یی در شمال شرقی استان میسان (العماره) عراق قرار دارد.

 

منطقه عملیاتی از شمال به "میشداغ" و "برقازه"، از جنوب به هورالهویزه"، از شرق به "چزابه" و شهر "بستان" و از غرب به شهر "العماره" عراق و رودخانه دجله منتهی می‌شد(1)

 

ارتفاعات مرزی به نام سلسله‌جبال حمرین در این منطقه واقع ‌شده است که از جنوب شرقی دهلران شروع می‌شود و انتهای آن به سمت جنوب تا شمال فکه ادامه دارد. این ارتفاعات قله‌هایی با ارتفاع 400 متر دارد که به تدریج و به طرف شمال غرب، ارتفاع قله‌ها به 500 متر و بیش‌تر می‌رسد.

 

علاوه بر این ارتفاعات، تپه‌های متعددی در منطقه وجود دارد. ارتفاعات فوقی شامل مجموعه‌ی کوچک‌تری از قله‌هایی است که در جنوب غربی حمرین قرار دارد (تقریباً زیر حمرین) که حداکثر ارتفاعات آن 80 تا 90 متر از سطح دریاست.

 

در پشت خطوط نیروهای خودی در حد فاصل چزابه تا فکه، ارتفاعات رملی کوتاهی در خاک خودی وجود دارد که شامل تپه‌های رملی 182 (در غرب رقابیه) و 85 (در شرق پاسگاه دویرج) است. این منطقه‌ی رملی از جنوب غربی میشداغ شروع می‌شود و تا نوار مرزی ادامه دارد. امتداد آن از طرف شمال نیز تا حوالی جاده‌ی فکه و از جنوب تا جنوب چزابه و شمال شهرک بستان است.

اراضی منطقه‌ی عملیاتی (محور فکه ـ چزابه) در غرب نوار مرزی مسطح است و هیچ گونه ارتفاعی در منطقه وجود ندارد.

 

رودخانه‌های منطقه

رود دویرج

رودخانه‌ی مرزی دویرج از کوه‌های شمال جاده‌ی عین‌خوش به دهلران شروع و در منطقه‌ی فکه متمایل به غرب وارد خاک عراق می‌شود و در نهایت به هورالسناف می‌رسد. مسیر این رودخانه قبلاً از فکه به سمت چزابه بود و در نقطه‌یی مرزی به هورالعظیم می‌ریخت، اما در سال 1975، بر اساس قرارداد 1975 الجزایر، مسیر این رود به سمت هورالسناف در داخل خاک عراق برگردانده شد.

عرض این رودخانه که در شمال منطقه‌ی عملیاتی قرار داشت، بین 30 تا 80 متر و عمق آن از 75 سانتی‌متر تا 3 متر متفاوت است.

این رودخانه حالت وحشی دارد و در فصل پاییز و زمستان طغیان می‌کند و عرض آن در زمان پرآبی حتی به 200 متر هم می‌رسد.

پل سیمانی خالقانی؛ پل تپک در نزدیکی موسیان (87-39)؛ 2 پل در چم‌هندی و 2 پل در شمال و غرب فکه، مهم‌ترین پل‌های روی این رودخانه هستند.

 

رودخانه‌ی میمه

این رودخانه از ارتفاعات ایلام سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از کنار پاسگاه و تنگه‌ی بیات و از شمال شهرک طیب‌ وارد کشور عراق می‌شود و از آن‌جا رود طیب نامیده ‌شده، به هور بن‌عمران (جنوب هورالسناف) می‌ریزد. عرض رود بین 30 الی 50 متر متغیر می‌باشد و عمق آن نیم‌ تا یک متر است.

رود مشرح از انشعابات رود دجله است که در 2 کیلومتری شرق شهر العماره از دجله جدا ‌شده، به سمت شرق ادامه می‌یابد و پس از عبور از شهر مشرح (حلفائیه)، در نهایت در 15 کیلومتری این شهر به هورالهویزه می‌ریزد.

 

هورهای منطقه

الف) هورالهویزه: در منطقه‌ی جنوبی عملیات قرار داشته، دارای 3 حوضچه است.

1. هورالعظیم (جنوب پاسگاه حلفائیه).

2. هور ام‌السوده (غرب هورالعظیم).

3. هور ام‌النعاج (در جنوب هور ‌ام‌السوده).

بقیه‌ی هور به جز این 3 حوضچه نیزار است و عمق آن به 2 متر می‌رسد.

ب) هورالسناف: در غرب فکه قرار دارد (شمال هور بن ‌عمران). طول این هور 8 کیلومتر و عرض آن 3 کیلومتر است. آب این هور از رودخانه‌ی دویرج تأمین می‌شود. عمق آن 5/1 متر است و به سمت غرب از عمق آن کم ‌شده، در نهایت خشک می‌شود. روی هورالسناف 2 پل است:

1. پل غزیله به صورت اتوبانی به طول 200 متر و عرض 20 متر است. عرض آب زیر پل 150 متر است که آب هورالسناف را به هورالعظیم متصل می‌کند و اهمیت نظامی آن (که در واقع عقبه‌ی حداقل 2 لشکر محسوب می‌شد) در زمان جنگ بسیار زیاد بوده است.

2. پل نظامی در یک کیلومتری پل غزیله قرار دارد.

 

جاده‌های منطقه

جاده‌ی‌ آسفالته‌ی بستان ـ چزابه با عرض 6 متر و ارتفاع نیم متر.

جاده‌‌ی آسفالته‌ی فکه ـ بزرگان (عراق) با عرض 8 متر و ارتفاع 2 متر.

جاده‌ی‌ آسفالته‌ی فکه ـ چزابه (عراق) با عرض 8 متر و ارتفاع 2 متر.

جاده‌‌ی آسفالته‌ی چزابه ـ غزیله (عراق) با عرض 8 متر و ارتفاع 2 متر.

جاده‌ی‌ مشرح ـ عماره با عرض 8 متر و ارتفاع 1 متر.

اتوبان غزیله ـ بزرگان با عرض 20 متر و ارتفاع 2 تا 5/2 متر.

جاده‌ی‌ عماره ـ کحلا با عرض 8 متر.

جاده‌ی‌ شنی بستان ـ چزابه ـ فکه.

 

کانال‌ها

از کانال‌های موجود در منطقه به دلیل آرایش نظامی نیروهای عراقی به عنوان رده‌های پدافندی استفاده می‌شد و به همین دلیل این کانال‌ها اهمیت بسیاری داشتند، ضمن آن‌که عراق بر اساس وضعیت این کانال‌ها سایر موانعش را در مقابل و میان آن‌ها با آرایش تعریف‌شده‌یی سامان داده بود.

یکی از این کانال‌ها از شمال کمیت شروع (از دجله) و به هور بن‌ عمران وصل می‌شود. این کانال به منظور استفاده از آب دجله برای امور کشاورزی منطقه احداث ‌شده است. عرض کانال 10 متر و عمق آن 5 متر می‌باشد.

دو کانال سر تا سری نیز به فاصله‌ی 10 کیلومتری غرب و جنوب نوار مرزی، وجود دارد. این دو کانال به طور موازی با فاصله‌ی یک کیلومتر از یک‌دیگر، از جاده‌‌ی چزابه ـ غزیله شروع می‌شود و تا شهرک طیب‌ عراق امتداد دارد. عرض کانال‌ها بیش از 5 متر و عمق آن‌ها بیش‌تر از 2 متر است.

یک کانال آب موسوم به کشاورزی که در دو طرف آن دو خاکریز بلند و عریض نیز احداث ‌شده است، در غرب آن دو کانال وجود دارد. طول این کانال که از شمال جاده‌ی چزابه به غزیله امتداد دارد حدود 20 کیلومتر است.

دو کانال دیگر نیز نزدیک و به موازات خط مرزی وجود دارد که تازه احداث ‌شده بود. این دو کانال از چزابه شروع و تا شمال فکه ادامه دارد. در محور وصولی به چزابه و فکه تعداد کانال‌ها به دلیل حساسیت محور بیش‌تر است.

 

مناطق مسکونی و مناطق و تأسیسات حیاتی

شهر عماره مرکز استان میسان با جمعیت 000,250 نفر.

شهر علی‌الغربی با جمعیت 000,25 نفر.

شهر المشرح (حلفائیه) با جمعیت 000,20 نفر.

شهر کحلاء با جمعیت 000,15 نفر

شهر قلعه‌صالح با جمعیت 000,15 نفر و...

درصد بالایی از مردم استان میسان شیعه و موافق انقلاب اسلامی هستند و مواردی از تظاهرات و آشوب علیه حکومت عراق در این منطقه گزارش ‌شده است.

مناطق نفتی بزرگان در مختصات (53 - 29) شامل تلمبه‌خانه‌ها و چاه‌های نفت.

چاه نفت شمال هورالعظیم

چاه‌های نفت مابین مشرح ـ کحلاء.

مناطق نفتی زبیدات ـ بیات.

 

مناطق نظامی شامل

الف) پاسگاه‌های مرزی ایران و عراق شامل 9 پاسگاه مرزی ایرانی به نام‌های: سوبله، صفریه، رشیده، طاوسیه، دویرج، فکه، پیچ‌انگیزه، بجلیه، شرهانی و 9 پاسگاه مرزی عراق به نام‌های: شیب (20-30)،‌ کرامه (14- 65)، وهب (26-61)، رشیده (34-58)، تحریر (39-57)، دویرج (44- 55)، فکه (49-47)، صدام، سمیده.

ب) پادگان میمونه واقع در 10 کیلومتری جنوب غربی عماره محل مقر سپاه چهارم ارتش عراق.

ج) پایگاه شکاری الحلاء واقع در 4 کیلومتری غرب شهر کحلاء.

د) باند اضطراری عماره واقع در 6 کیلومتری جنوب غربی عماره.

ه‍) دکل بلند تلویزیون عماره واقع در 6 کیلومتری شمال این شهر.

 

نقاط استراتژیک

1. شهر العماره به دلیل مرکزیت بودن برای سپاه چهارم که در منطقه گسترش داشتند.

2. پل غزیله که عقبه‌ی لشکر1 و بخشی از لشکر14 و تنها گلوگاه راه (در جنوب منطقه‌ی عملیاتی) برای رسیدن به العماره بود.

3. ارتفاعات حمرین‌، فوقی و...

4. ستادهای فرماندهی و اداری لشکرها بیش‌تر در غرب جاده‌ی اتوبان غزیله ـ بزرگان قرار داشتند.

5. هورالهویزه، هورالسناف و هور بن ‌عمران.

6. تأسیسات عظیم نفتی شامل: تأسیسات بزرگان و چاه‌های مربوط و لوله‌های نفت موجود در این منطقه. این تأسیسات بسیار گسترده هستند.(2)

 

منبع:

1-مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، درودیان - محمد، "از خرمشهر تا فاو"، ص 49.

2-سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر مقدماتی، گزارش راوی قرارگاه خاتم الانبیا(ص) در عملیات والفجر مقدماتی، داود رنجبر، صص 19 ـ 13.

 

عکس‌های مرتبط: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



09 خرداد

روزشمار اسناد سازمان ملل



09 خرداد

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران