هجوم به مستحکـم‌ترین خطوط دفاعـی دشـمـن (عملیات کربلای5)

چاپلینک ثابت

 

عملیات‌ کربلای‌5 بامداد19 دی‌ ماه‌1365 با رمز «یا زهرا(سلام‌ الله‌ علیها)» آغاز شد. این‌ عملیات‌  به‌ لحاظ‌ مقاومت‌ و جنگندگی‌ رزمندگان  ایران‌ در شرایط‌ بسیار مشکل‌ و پیچیدگی‌ دژهای‌ مستحکم‌ دشمن، و تاثیر آن بر انهدام ماشین جنگی دشمن و صدور قطعنامه 598 (اولین قطعنامه که در آن خواسته های ایران لحاظ شده بود)، یکی‌ از بزرگترین‌ نبردهای‌ تمام‌ دوران‌ جنگ‌ تحمیلی‌ محسوب‌ می‌شود.

 

 

ناحیه‌ی‌ مرزی‌ِ استراتژیک‌ شلمچه‌ در منطقه‌ی‌ شمال‌ غربی‌خرمشهر واقع‌ شده‌ که‌ از جنوب‌ با اروند رود، از شمال‌ با منطقه‌ی‌عمومی‌ اهواز و از غرب‌ با مرزهای‌ بین‌ المللی‌ ایران‌ و عراق، محصورگردیده‌ است‌. وجود اروند رود در جنوب‌ آن‌، دریاچه‌ی‌ ماهی‌ و جزایربوبیان‌، ویژگی‌ نظامی‌ خاصی‌ را در این‌ منطقه‌ به‌ وجود آورده‌ است‌ وبه‌ خاطر نزدیکی‌ جغرافیایی‌ آن‌ با شهر صنعتی‌ بصره‌، از نظرکارشناسان‌ نظامی‌، دارای‌ اهمیت‌ فوق العاده‌ای‌ بوده‌ است‌.

 

در آستانه عملیات

در آستانه عملیات اقدامات نسبتاً وسیعی انجام پذیرفت که به مواردی از آن بطور اجمال اشاره می‌شود:

تکمیل طرح مانور یگانها یکی از موضوعاتی بود که قبل از شروع درگیری مورد توجه و تأکید قرار گرفت. نظر به اینکه تصرف سر پل درموفقیت و تداوم عملیات نقش اساسی داشت، فرماندهی کل سپاه، به فرماندهی قرارگاه کربلا تأکید کرد که پس از عبور از «کانال پرورش ماهی» به سمت نوک کانال حرکت نموده و با کمک و الحاق با لشکر31عاشورا، سرپل تصرف شده را با قدرت حفظ کند.

 

در پی اتخاذ این تدبیر، مسؤولین توپخانه و زرهی نسبت به اهمیت مثلث پشت کانال پرورش ماهی و نقش آن در باز شدن عقبه خشکی برای عبور یگانها از این کانال، توجیه شدند و مقرر گردید که دوتیپ زرهی 38 ذوالفقار و 20 رمضان به کمک لشکرهای 25 کربلا و41 ثارالله پوزه کانال ماهی را تصرف کنند.                                   


با توجه به ابهامی که همچنان نسبت به میزان هوشیاری دشمن وجود داشت، کلیه تحرکات دشمن، بویژه حجم شلیک گلوله‌های منور بطور دقیق زیر نظر گرفته شد و با اقدامات شبهای قبل مقایسه و مورد بررسی قرارگرفت. شلیک موشکهای کاتیوشا توسط دشمن در داخل حوضچه (محل استقرار قایقها در پشت دژ دشن واقع در آبگرفتگی) لشکر 41 ثارالله وصدمات وارده، از جمله مواردی بود که موجب افزایش حساسیت ونگرانی شده بود.

 

همچنین اطلاعاتی در مورد تعداد منورهای دشمن ارائه شد، مبنی بر اینکه «منورهای دشمن نسبت به چند شب گذشته بیشتر شده است.» گزارشها حاکی از آن بود که از عصر تا ساعت 7 شب دشمن جمعاً 60 منور شلیک کرده است که میانگین آن هر دقیقه 2 گلوله بود ومقایسه می‌شد که این تعداد نسبت به پنج شب گذشته به چهار برابرافزایش یافته است. ترددهای دشمن بر روی دو جاده جنوب و غرب کانال ماهی نیز افزایش چشمگیری یافته بود. علاوه بر منطقه عملیاتی،تحرکانت دشمن در منطقه فاو، نیز تحت نظر قرار داشت. احتمال حمله دشمن به فاو موجب این حساسیت شده بود. بر اساس اطلاعات، تنها دریک روز دشمن بیش از 500 خودرو به فاو انتقال داده بود!

گرچه جمع‌بندی و تحلیل مشخصی از میزان هوشیاری دشمن دردست نبود، ولی همچنان نوعی نگرانی و ابهام وجود داشت. در شرایطی که نیروها پای‌کار رفته و خود را برای درگیری آماده می‌کردند، تحرکات دشمن در فاو، حاکی از عدم حساسیّت دشمن نسبت به منطقه شلمچه بود.

 

آغاز حرکت یگانها

بنابر تدابیر قبلی، پایان روز 17/10/65 به عنوان زمان آغازعملیات انتخاب شده بود، لیکن نظر به معضلاتی که وجود داشت و همچنین عدم آمادگی کامل یگانها، عملیات به پایان روز 1365/10/18موکول شد. ساعت شروع درگیری نیز، با توجه به نور مهتاب و تأثیر آن در مشاهده تحرکات نیروهای خودی توسط دشمن، ساعت 2 بامداد
(19/10/65) تعیین گردید.

 

البته به علت اینکه زمانِ محدودی برای درگیری و شکستن خط و سپس تثبیت باقی می‌ماند، به یگانها تأکید شد که در طول شب با استفاده از نور مهتاب حرکت خود را آغاز کرده ونیروهای خود را به پشت مواضع دشمن برسانند،لیکن درگیری را پس ازغروب ماه، در ساعت 2 بامداد آغاز کنند.

بر اساس این تدبیر، یگانهای تحت امر قرارگاه کربلا در چهارمحور به شرح زیر سازماندهی شدند و حرکت خود را آغاز کردند:

محور اوّل: جناح راست منطقه عملیات با تیپ 18 الغدیر و لشکر33 المهدی (عج)

محور دوّم: کانال ماهیگیری با لشکر 25 کربلا و لشکر 41 ثارالله

محور سوّم: منطقه پنج‌ضلعی با لشکر 31 عاشورا و لشکر 19 فجر

محور چهارم: جاده شلمچه با لشکر 10 سیدالشهداء (ع)

هر یک از یگانهای فوق برای رسیدن به خط دشمن، ناچار باید از منطقه آبگرفتگی عبور نمایند. یگانهای جناح راست با توجه به فاصلة بیشتر از خط دشمن، برای عبور از منطقه آبگرفتگی، به زمان بیشتری نیازداشتند. برای همین، تیپ الغدیر اولین یگانی بود که نیروهای خود را درساعت 21 حرکت داد.

                                                            

در این هنگام برای رعایت غافلگیری، سکوت مطلق رادیویی برقرارشده بود و تمام شبکه‌های بیسیم قطع بود. با توجه به عدم استفاده ازسیستم مخابراتی، تماس با محورها به سختی صورت می‌گرفت. در عین حال قرارگاه بر اوضاع تسلط کافی داشت و کلیه یگانها در محورهای مختلف حرکت خود را آغاز کرده بودند.

 

آغاز درگیری

پس از نیمه‌شب، در حالی که هنوز فضای منطقه از نور مهتاب روشن بود، شروع درگیری و شلیک گلوله‌های تیربار در جزیره بوارین و شلیک گلوله‌های منور در منطقه پنج‌ضلعی بر اضطراب و نگرانیها افزود. گزارش اطلاعاتی، در ساعت 55 دقیقه بامداد، حاکی از آن بود که در پنج‌ضلعی نیز تیربارهای دشمن شروع به فعالیت کرده است وگلوله‌های منوّر هم شلیک می‌شود.

 

پیدایش این وضعیت موجب گردید برای اطلاع از اوضاع، تماس با یگانها افزایش یابد. گرچه تا غروب نور مهتاب مدّتی باقی مانده بود و برخی از یگانها نیز هنوز خود را به خط دشمن نزدیک نکرده بودند، لیکن با توجه به اطلاعات واصله مبنی بر کشف برخی محورها و شروع درگیری، تصمیم قطعی برای صدور فرمان حمله از سوی فرماندهی کل عملیات برادر محسن رضایی، اتخاذ و در ساعت 1:35 بامداد به کلیه یگانها ابلاغ شد در حالی که فرماندهان از احتمال هوشیاری دشمن نگران بودند.

 بدین‌ترتیب با حمله نیروی زمینی سپاه، عملیات کربلای 5 در شرق بصره، برای درهم کوبیدن مستحکم‌ترین مواضع دشمن آغاز شد.                                     

 

شکستن خط

بلافاصله پس از صدور دستور درگیری به یگانها و اجرای آتش تهیه، اولین خبر واصله به قرارگاه مبنی بر پاکسازی سیلبند اوّل توسط نیروهای لشکر 41 ثارالله و حرکت آنها به سمت سیلبند دوّم، موجی ازامیدواری نسبت به غافلگیری دشمن را بوجود آورد. ضمناً گزارش های بعدی حاکی از آن بود که نیروهای لشکر 19 فجر از دو محور نفوذ کرده‌اند، نیروهای لشکر 31 عاشورا وارد منطقه پنج‌ضلعی شده‌اند ونیروهای لشکر 33 المهدی نیز از سیلبند بالا رفته‌اند.

 

با توجه به امیدواری های ایجاد شده، بنا به دستور فرمانده کل سپاه برادر رضایی، لشکرهای 8 نجف و 14 امام‌حسین (ع) از قرارگاه قدس و تیپ 20 رمضان و لشکرهای 5 نصر و 17 علی‌ابن ابیطالب (ع) ازقرارگاه نجف، آماده عبور شدند.

 

اخبار دریافت شده پس از شروع عملیات، حاکی از آن بود که دشمن در هیچ یک از محورها هوشیار نبوده است، در عین اینکه با توجه به تجارب عملیات کربلای 4 و حمله رزمندگان اسلام به منطقه پنج‌ضلعی و جزیره بوارین، دشمن بطور نسبی در این مناطق آماده‌تر به نظر می‌رسید، اما نسبت به فلش عملیات از کانال ماهیگیری، صددرصد غافلگیر شده بود. در واقع دشمن احتمال تهاجم از سمت کانال پرورش ماهی را با توجه به منطقه آبگرفتگی و عمق کم آن و موانعی که در این مسیر وجود داشت، غیر محتمل می‌دانسته است.

 

با تداوم درگیری در محورهای مختلف و موفقیت لشکر 10 سیدالشهداء (ع) در عبور از لشکر 19، درامتداد دژ شرقی منطقه پنج‌ضلعی  و اهمیت این اقدام برای باز شدن عقبه خشکی، برادر علی فضلی فرمانده لشکر 10 گزارشی از پیشروی لشکر خود را به برادر احمد غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، ارائه داد.
گزارش این موفقیت امیدواری فرماندهان در امکان تحقق مراحل بعدی عملیات را فراهم کرد.

 

تلاش برای الحاق و تثبیت

پس از اطمینان نسبت به درهم شکستن خطوط دشمن، تلاش برای هدایت و پیشروی نیروها و الحاق یگانها با یکدیگر، مورد تأکید قرار گرفت. حرکت لشکر 25 کربلا و تلاش این لشکر برای پیشروی به سمت چپ و الحاق با لشکر 31 عاشورا یکی از مسائل اساسی عملیات برای تصرف پوزه کانال ماهی و باز شدن عقبه خشکی نیروهای عبور کننده ازکانال بود. علاوه بر اینکه قبلاً در این زمینه به فرمانده لشکر 25 کربلا توصیه‌های لازم شده بود، مجدداً فرمانده کل سپاه بطور مستقیم، از طریق
بیسیم با وی تماس گرفت و الحاق با لشکر 31 عاشورا را گوشزد کرد. از طرف دیگر، تلاش برای الحاق لشکر 19 فجر با لشکر 31 عاشورا درمنطقه پنج‌ضلعی نیز مورد تأکید قرار گرفت.

 

  بدین‌ترتیب تا ساعت 3 بامداد، در جناح راست تیپ 18 الغدیر ولشکر 33 المهدی (عج)، در محور کانال ماهی لشکر 41 ثارالله، درمحور پنج‌ضلعی لشکر 31 عاشورا و لشکر 19 فجر و در محور شلمچه لشکر 10 سیدالشهداء (ع)، مجموعاً با در هم شکستن مواضع دشمن وپیشروی در عمق، از موقعیت مناسبی برای الحاق برخوردار بودند و
تلاشهای منظمی به این منظور انجام می‌گرفت. در ساعت 4:15 بامداد مقدمات الحاق لشکر 31 عاشورا با لشکر 19 فجر فراهم شد و لشکر33 المهدی نیز به عمق هدف خود یعنی به پاسگاه بوبیان نزدیک شده بود.

 

در عین حال چون از سمت لشکر 31 هنوز پاکسازی بطور کامل انجام نشده بود، مشکلاتی بر سر راه لشکر 19 فجر وجود داشت وپیشروی نیروها با کُندی صورت می‌گرفت. وجود قرارگاه دشمن در منطقه پنج‌ضلعی و مقاومت این قراراه از عوامل اصلی عدم تکمیل الحاق لشکرهای 19 و 31 و مانع عمده پیشروی آنها به عمق بود. ضمن آن که ادامة این وضعیت مانع از تأمین منطقه پنج‌ضلعی بود. حوالی ساعت 6 بامداد با پیشروی لشکر 31 و تهدید جناح چپ قرارگاه دشمن، از شدت فشار بر لشکر 19 فجر کاسته شد، لیکن هنوز برای برقراری الحاق تلاش زیادی لازم بود. عدم الحاق به صبح کشید.

 

در چنین شرایطی و در حالی که ساعت 6:27 بامداد را نشان می‌داد و هوا روشن شده بود، دشمن با وارد کردن نیروی تازه‌ نفس، خود را برای پاتک آماده می‌کرد. به همین جهت قرارگاه احساس خطر کرد و برادر رحیم صفوی جانشین فرمانده قرارگاه نیروی زمینی سپاه در یک تحلیل کلی از وضعیت دشمن، اظهارداشت:

«دشمن روی دژ کانال ماهی، زرهی و روی دژ خندق (ضلع مشترک پنج‌ضلعی و کانال ماهی) نیرو آورده، قضیه (مقر فرمانده تیپ در منطقه پنج‌ضلعی) هم هنوز حل نشده است. حالا باید این قضیه را حل کنیم والحاق (دو لشکر 25 و 31) را هم انجام دهیم.» 1

به عبارت دیگر دو نکته اساسی در مانور قرارگاه کربلا وجود داشت که باید مورد توجه قرار می‌گرفت. نکته اول عدم الحاق یگانهای محور پنج‌ضلعی با محور کانال ماهی بود و نکتة دوم، مقاوت دشمن درمقر فرمانده تیپ در محدوده پنج‌ضلعی که رفع این دو مشکل به موفقیت لشکرهای 19 فجر و 31 عاشورا در دستیابی به کانال جنوب پنج‌ضلعی و پیشروی لشکر 25 کربلا به سمت نوک کانال ماهی، بستگی داشت.


علاوه بر این، مشکلات ناشی از عدم تکمیل مانور تیپ 18 الغدیر و مانور لشکر 33 المهدی (عج) و عدم تصرف مواضع هلالی شکل کنارجاده شلمچه بر سر راه این قرارگاه بود. مشکلات مزبور می‌بایست توسط قرارگاه کربلا حل می‌شد تا مانور مرحله اول عملیات کامل شود.

در ساعت 6:29 بامداد، با پیشروی لشکر 31 عاشورا به سمت مقر تیپ دشمن، در پنج‌ضلعی، نفوذ به داخل قرارگاه شروع شد، لیکن مقاومت همچنان ادامه داشت، بویژه اینکه با رفع تاریکی هوا، نیروهای دشمن که بر اثر تهاجم رزمندگان در منطقه پراکنده شده بودند، همگی به سمت مقر تیپ حرکت کرده، در آنجا تجمع نمودند. دشمن در روشنی نسبت به اهمیت مقاومت در مقر تیپ و نقش آن در الحاق نیروها داشت طوری که با تمام توان از الحاق دو محور پنج‌ضلعی و کانال ماهی ممانعت می‌کرد.

 

با روشن شدن هوا، اولین پاتک دشمن با اتکاء به مقاومت مقرفرمانده تیپ آغاز شد که با مقابله قوای زرهی و آتش توپخانه، مقاومت نیروهای دشمن در مقر فرمانده تیپ درهم کوبیده شد. در همین اثناء برادر اسدی فرمانده لشکر 33 المهدی، قرارگاه را از تصرف پاسگاه بوبیان باخبر ساخت. در پی این موفقیت، به لشکر 33 تاکید شد برابر دستورقبلی، پل دوم کانال ماهی و همچنین سیلبند چهارم دشمن را منفجر کند تا دشمن قادر به انجام ضدحمله نباشد.

 

به این ترتیب، با پایان یافتن شب اول عملیات، گرچه الحاق در کلیه محورها به صورت کامل انجام نگرفته بود، لیکن بطور کلی یگانها ازموقعیت مناسبی برخوردار بودند و خود را برای مقابله با پاتکهای دشمن و تداوم عملیات آماده می‌کردند.

 


منبع:

درودیان محمد، نبرد شرق بصره ، طراحی و اجرای عملیات کربلای 5 شلمچه، مرکز اسناد دفاع مقدس،صص47 الی 85

عکس‌های مرتبط: 

دیدگاه جدیدی بگذارید

روزشمار دفاع‌مقدس



02 بهمن

روزشمار اسناد سازمان ملل



02 بهمن

آخرین نشریه:

شماره 53 نگین ایران