مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 24 تیر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

پاییز سال 1366 و لغو سه عملیات مهم در فاو، البکر، و بغداد

چاپلینک ثابت

بسیاری از کارشناسان جنگ عراق علیه ایران، پاییز سال 1366 را به زمان تغییر استراتژی عملیاتی ایران از عملیات در جبهه جنوب، به انجام عملیات در جبهه شمالی می‌شناسند.

 

عوامل این تغییر استراتژی، در جای خود قابل بررسی و تحلیل است اما روند تاریخی این تغییر در برخی مقاطع، هنوز گفتنی‌هایی دارد.

 

کمتر کسی از آخرین عملیات اساسی و بزرگ در منطقه جنوب خبر دارد که نهایتا نیز انجام نشد. این عملیات، شامل یک عملیات اصلی با مشارکت سپاه و ارتش در منطقه فاو، و دو عملیات فرعی در بغداد و شمال خلیج فارس بود.

 

از اواخر سال 1365 سپاه پاسداران به این نتیجه رسیده بود که باید همزمان با اجرای یک عملیات بزرگ منظم در جبهه جنوب، عملیات بزرگ نامنظمی را نیز در منطقه شمال عراق طرح ریزی و اجرا کند تا بتواند فرماندهی دشمن را درهم بشکند. بر همین اساس قرارگاه رمضان مامور شد تا عملیاتی را در بغداد با کمک لشکر بدر و گروه های کُردی برنامه ریزی کند تا همزمان با آغاز عملیات بزرگ در جبهه جنوب که در اواخر سال 1366 باید اجرا می شد، قوای بعثی را در جنوب و مرکز عراق نیز درگیر کنند. برنامه سپاه پاسداران این بود که همزمان در دو عملیات بزرگ، 5 سپاه عراق را درگیر نگه‌دارد.[1]

 

واحدهای نامنظم قرارگاه رمضان می بایست با کمک گروه اتحادیه میهنی طالبانی، سپاه یکم عراق را درگیر نگه می‌داشتند و لشکر بدر مجاهدین عراقی هم سپاه دوم ارتش عراق را که در استان دیاله مستقر بود و احتیاط بغداد محسوب می‌شد، درگیر می‌کرد. گروه بارزانی نیز می بایست سپاه پنجم عراق را درگیر نگه می‌داشت و به کنترل در می‌آورد. قرار بود سپاه و ارتش عملیات بزرگی را در زمستان سال 1366 در جبهه جنوب اجرا کنند و 48 ساعت بعد، قرارگاه رمضان درگیری با سپاه‌های پنجم و یکم را شروع کند و در دیاله هم با سپاه دوم ارتش عراق درگیر شود. .. به این منظور لشکر بدر تعدادی خمپاره و کاتیوشای تک لوله‌ای را به نزدیکی بغداد منتقل کرده بود تا همزمان با شروع عملیات، به ساختمان رادیو و تلویزیون عراق و نیز کاخ‌های صدام حمله کند.[2]

 

 

25 آذر 1366 در جلسه‌ای با حضور "آقای هاشمی رفسنجانی" جانشین فرمانده کل قوا، فرمانده سپاه و فرماندهان نیروی زمینی، نیروی دریایی و برخی مسئولان ستاد کل سپاه پاسداران، عملیات اسکله‌های العمیه و البکر بررسی شد. هدف از این جلسه توجیه جزء به جزء آقای هاشمی درخصوص این عملیات بود. طی جلسه، فرماندهان نیروی دریایی سپاه، مأموریت قرارگاه نوح، موقعیت اسکله‌ها به لحاظ نظامی، آرایش دشمن و چگونگی انجام دادن حمله را مشروحاً بیان کردند. ابتدا برادر "حسینی‏ تاش" جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه، در مورد یگان‌های عمل‏ کننده و مأموریت آنها گفت: «مأموریت واگذار شده به نیرو، تصرف و تأمین اسکله‌های البکر و العمیه است. متناسب با این مأموریت، توپخانه و پدافند هوایی به ما واگذار شده است.» وی سازمان عمل‏ کننده را متشکل ازلشکر33 المهدی و لشکر19 فجر، ناوتیپ امیرالمؤمنین و ناوتیپ کوثر برشمرد. حسینی‏تاش افزود: «با توجه به مأموریت و توان، 6 محور برای تصرف هدف تعیین شده و برای آنها 6 فرماندهی انتخاب گردیده است که وظایف آنها عبارتند از: تصرف اسکله العمیه و البکر؛ بستن خور عبدالله؛ تأمین حد جنوبی اسکله‌ها که از طرف جزیره فیلکه تهدید می‌شود؛ پشتیبانی و تجسس و نجات.» پس از وی آقای "عالیشوندی" مسئول اطلاعات نیروی دریایی، کلیاتی از وضعیت منطقه عملیات و دشمن را بیان کرد و افزود که حساسیت دشمن پس از عملیات کربلای3 بسیار افزایش یافته و هرگاه شناوری از ما به دریا رفته، با انواع سلاح به طرف آن اجرای آتش کرده است. در اطراف این اسکله‌ها به طور دائم یک تا 3 فروند ناوچه "اوزا" آماده مأموریت است.

 

برادر حسینی ‏تاش، درباره محدودیت‌های دشمن، خطاب به آقای هاشمی گفت: «مهم‌ترین ضعف دشمن، عدم تحرک بر روی سکو است که امکان جابه‌‏جایی سلاح را از او سلب کرده است. از این رو آن‏ها فقط از دو محور قادر به اجرای آتش هستند.» حسینی‌‏تاش سپس افزود: «ما نیز دچار محدودیت‏‌هایی هستیم. در رأس این محدودیت‌ها، ناآرام بودن دریا و عدم برتری هوایی است. به‌علاوه، جزر و مد شدید آب موجب مشکلات جدی در رسیدن غواصان به اسکله‌ها[3] است.» وی همچنین طرح مانور حمله به اسکله‌ها را به تفصیل توضیح داد.

 

بعد از این گزارش و سخنان فرمانده سپاه و برخی از فرماندهان درباره لزوم عملیات توأم با غافل‌گیری، آقای هاشمی درک هم‌راه با ابهام خود را از عملیات، با این جمله که "این عملیات، فاو را لو می‌دهد" بیان کرد. وی گفت: «این‌که شما انبوه نیرو، قایق و امکانات را جلو ببرید و دشمن نفهمد، خوش‌بینی مفرط است. این اقدام به عملیات اساسی [ما در فاو] لطمه می‌زند.»

 

از نظر فرمانده قرارگاه نوح، در این عملیات، غواص‌ها باید 40 کیلومتر راه را در آب طی کنند تا بتوانند به اسکله البکر حمله کنند و این روش، در آب متلاطم دریا مشکل و با ریسک بسیار بالا هم‌راه است. سپس آقای هاشمی گفت: «چنانچه دو شناور شما بر اثر آتش دشمن غرق شود،تعادل کل نیرو‌ها به هم می‌خورد.» وی تأکید داشت که بالا رفتن از اسکله‌ها در حالی که دشمن هوشیار باشد، میسر نیست.

 

 

از نظر فرمانده سپاه، نظر آقای هاشمی، اجرای عملیات را زیر سؤال برد و نیز در فرماندهان عملیاتی حاضر در جلسه این فکر را به دنبال داشت که عملیات منتفی خواهد شد. از این رو، و به منظور تعدیل اثر این سخنان بر روحیه و ذهن فرماندهان، فرمانده کل سپاه با بیان نتایج مثبت عملیات و پی‌آمدهای آن گفت: «اکنون حضور عراق در شمال خلیج‌فارس برای ما خوشایند نیست و حضور ما در فاو را خدشه‌دار ساخته است، علاوه بر این، جبهه ما در این قسمت از طرف اسکله‌ها و جزیره بوبیان (کویت) تهدید می‌شود. مزید بر این، فائق آمدن به حضور دشمن در اسکله‌ها، موجب آزادی خورموسی شده و نیز با توجه به حضور امریکا در خلیج‌فارس، به لحاظ سیاسی، بازتاب بسیار مثبتی برای ما و به ضرر امریکا دارد. از سوی دیگر، با توجه به اقدامات اخیر کویت در دعوت امریکایی‌ها به خلیج‌فارس، این اقدام موجب می‌شود که ما حدود 40 کیلومتر به کویت نزدیک شده و چنانچه در یک زمان اراده کردیم، امکان حمله به اسکله الاحمدی بیش‌تر وجود خواهد داشت.» به رغم این اظهارات، آقای هاشمی گفت: «ما نگران تلفات زیاد بچه‌ها در دریا هستیم. فرستادن 200 قایق در مقابل اسلحه دشمن، ممکن است به تلفات زیاد ما منجر شود. من تصور می‌کردم شما با حدود 40 قایق حمله می‌کنید، تصور به‌کارگیری این همه شناور را نداشتم. اگر می‌توانید با توپخانه و ادوات و از دور بدون آن‌که تلفات بدهیم دشمن را خسته کنید که اسکله‌ها را خالی کند، سپس ما با تلفات کم آنها را تصرف کنیم، انجام عملیات مانعی ندارد، اگر به این روش ممکن نیست، نه. ما مایل بودیم که این عملیات هماهنگ با فاو باشد، الآن این عملیات را مزاحم عملیات فاو تشخیص می‌دهیم.»[4]

 

بدین ترتیب از منظر آقای هاشمی اجرای عملیات منتفی گردید در حالی‌که مطابق تصمیم فرماندهی سپاه، هنوز انجام دادن عملیات به قوت خود باقی بود.[5]

 

[1] - حسین علایی- روند جنگ ایران و عراق- ج 2 ص 404و 405

[2] - همان

[3] - اسکله العمیه: فاصله از ساحل خودی: 23 کیلومتر، طول: 810 متر، کم‏ترین عرض: 5/1 متر، ارتفاع از سطح آب در زمان جزر کامل 8 متر و در هنگام مد 4 متر.

اسکله البکر: فاصله از ساحل خودی: 32 کیلومتر، طول: 4/975 متر، کمترین عرض: 2 تا 5/2 متر، ارتفاع از سطح آب در جزر کامل 8 متر و در مد 4 متر.

[سند شماره 01588 م م ت ج: دفترچه راوی نیروی دریایی در عملیات البکر و العمیه (سعید سرمدی)، صص61 تا 95.]

[4] - سند شماره 1558 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی نیروی دریایی سپاه در عملیات البکر و العمیه (سعید سرمدی)، صص61 تا 95.

[5] - همان، ص97، شماره نوار 26959.

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید