مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 24 تیر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

پیشنهاد تعویق عملیات قادر درمنطقه سید کان درتیرماه 1364

چاپلینک ثابت
حسین عسگری موفق

پیشنهاد تعویق عملیات قادردرمنطقه سید کان درتیرماه 1364

 

در ادامه مباحث و پی‏گیری‌های مربوط به عملیات آتی ارتش در سیدکان، پیشنهاد تعویق عملیات در این منطقه است که برخی از فرماندهان سپاه مطرح کرده‏ اند. این پیشنهاد که "با توجه به وضعیت نیروهای خودی و دشمن، احتمال موفقیت در عملیات بسیار ضعیف است"، به طرق مختلف و با شیوه‌های گوناگون اعلام می‌شود؛ از جمله، امروز(1364/4/1) "محمدرضا شمس" (نقدی) از فرماندهان قرارگاه رمضان، در نامه‌ای لزوم لغو عملیات را متذکر شد و ضمن آن تأکید کرد که با انجام دادن عملیات و عدم موفقیت در آن، مهم‌ترین راه‌کارهای جنگ نامنظم مسدود و یا لااقل محدود می‌گردد.

 

 در این نامه - که برای فرمانده کل سپاه ارسال گردیده - آمده است:

«بدین‏وسیله به اطلاع می‌رساند که طرح عملیاتی روی منطقه سیدکان، برای دشمن لو رفته است فلذا با توجه به این‏که انجام این عملیات صرفاً در صورت غافل‌گیری دشمن می‌توانست نتایج خوبی داشته باشد و همان‌طور که قبلاً هم خدمت‏تان عرض کردیم، انجام ضعیف این عملیات یا انجام آن در شرایطی که دشمن آگاه گردیده باشد، خود ضربه اساسی به جنگ خواهد بود، چرا که با تشکیل خط منظم در این منطقه، مهم‌ترین راه‌کارهای جنگ نامنظم مسدود یا لااقل محدود می‌گردد، خواهش‏مند است طرح انجام عملیات را فعلاً تعطیل نمایید.»

 

در ادامه نامه ضمن اشاره به قرائن موجود که بیان‏گر آگاهی دشمن از عملیات است و با تأکید بر شواهدی که نمایان‏گر هشیاری دشمن می‌باشد، افزوده شده است:

«مجدداً درخواست می‌نماییم همان‌طور که در جلسه با حضور شما (فرماندهی کل سپاه) مطرح کردیم و گفتیم که در صورت عمل ضعیف، بهتر است عمل نشود، اجرای این طرح را متوقف نمایند و صرفاً به تقویت مرزی به‏ویژه در ارتفاعات کلاشین و کارگزین - که حالا خالی از نیروهای خودی بوده و دشمن با یک حرکت می‌تواند خود را روی آن‏ها بکشد - اکتفا نمایید.»

 

"مصطفی ایزدی" فرمانده قرارگاه حمزه سپاه نیز در نامه‌ای پس از برشمردن 9 مورد از مشکلات مطروحه، به فرماندهی سپاه نوشته است:

«با توجه به لورفتن عملیات و مشکلات فوق‌الذکر، پیشنهاد می‌شود حرکت فوق چند صباحی به تأخیر بیفتد و با رعایت حفاظت عملیات، اقدام به تک گردد.»(1)

 

وضعیت منطقه عملیاتی سیدکان (قادر):

خبرگزاری جمهوری‌اسلامی از ارومیه دربارة منطقه عملیاتی سیدکان چنین گزارش داده است:

«این منطقه (سیدکان) شبیه مثلثی است که در چندکیلومتری شمال منطقه عملیاتی مرز ترکیه و عراق، در شرق آن، نوار مرزی ایران و عراق قرار گرفته که دو ضلع به حساب می‌آید و قاعدة آن را چند رشته رودخانة کوچک و قسمتی از آن را جادة آسفالتة پیرانشهر به اربیل تشکیل می‌دهد.

 

منطقه مزبور در لابه‏لای کوهستان‌هایی واقع شده است که در داخل خاک عراق در نوار مرزی سه کشور ایران، عراق و ترکیه قرار دارد. از سوی نیروهای ایران ده‏ها پایگاه برون‌مرزی احداث شده است که در این عملیات در تدارک و تأمین نیروهای پیشرو نقش حساسی را ایفا می‌کنند.

 

اهمیت منطقه به خاطر کوهستان‌های مرتفع آن است که هر یک از نیروهای درگیر، از بالای آن می‌تواند بر کیلومتر‌ها اراضی مسکونی مزروعی و تأسیسات نظامی کنترل داشته باشد.»(2)

 

همچنین دربارة عملیات سیدکان و سابقه آن، در یک گزارش که مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ برای فرماندهی سپاه تهیه کرده، آمده است:

منطقة عملیات سیدکان در منتهی‌الیه شمال شرقی خاک عراق در مجاورت و هم مرز دو کشور ایران و ترکیه است که به لحاظ وضعیت خاص زمین و ارتفاعات و درجة حرارت هوا و ... ، به نوبه خود منحصر به فرد می‌باشد.

 

جمعیت شهر سیدکان 10 هزار نفر و شهر دیانا بالغ بر 50 هزار نفر می‌باشد. شهر اشنویه‌ و ارتفاعات کلاشین متعلق به جمهوری‌اسلامی ایران در شمال پیرانشهر و جادة حاجی عمران در شرق و جنوب شرقی منطقة عملیاتی سیدکان قرار دارند که به لحاظ موقعیت خاص خود، به منظور انجام عملیات‌های نامنظم همواره مورد توجه مخالفان حکومت مرکزی عراق بوده و برای اجرای عملیات‌های گسترده حائز اهمیت می‌باشد.

 

از مدت‌‌ها قبل، رژیم بعثی عراق برای کنترل هر چه بیش‏تر منطقه و غلبه بر مخالفان خود، نسبت به تخریب روستاهای منطقه و اسکان اجباری اهالی این روستاها در اردوگاه‌های حاشیه شهر سیدکان و دیانا، اقدام کرده است. قطع ارتباط مسلمانان کرد عراق با جمهوری‌اسلامی ایران، صرفه‌جویی نیروی انسانی ارتش عراق در گماردن نیرو و امکانات در منطقه، از جمله اهداف این سیاست بود که به‏شدت اعمال گردید.

 

منطقة سیدکان از قدیم‏الایام محل فعالیت‌ نیروهای بارزانی بوده و خاصه انجام عملیات‌های چریکی در این منطقه سابقة دیرینه‌ای داشته است. البته کردهای عراقی دیگری نیز در منطقه فعالیت دارند، ولی بارزانی‌ها در این منطقه نفوذ بیش‏تری داشته و قوی‏ترین آن محسوب می‌شوند. بعد از عملیات "والفجر2" ضدانقلابیون ایران نیز به سوی این منطقه گریختند و هر یک با دائر نمودن مقر و پایگاه جدیدی در این منطقه، تا مدتی به ادامة فعالیت پرداختند.

 

می‌توان گفت کلیه اقداماتی که رژیم عراق در زمینه کنترل این منطقه انجام داده است، از قبیل خودمختاری به طوایف یا بسیج نیروهای جاش و ... ، ناموفق و این منطقه تقریباً از کنترل نظامی رژیم بعثی عراق خارج بوده است، به همین دلیل، نیروهای بارزانی و عناصر رزمی سپاه به راحتی تا عمق خاک عراق نفوذ می‌کرده‌اند.

 

تا قبل از عملیات والفجر2، منطقة عملیات برای نیروهای خودی از نظر ارزش نظامی چندان شناخته شده نبود و با توجه به عدم حضور ارتش در منطقه و حضور سپاه در اشنویه - یعنی در فاصله‌ای حدود 50 کیلومتری مرز - نسبت به جزئیات منطقه، شناسایی مطلوبی در دست‏رس نبود و صرفاً اطلاعات و آگاهی‌های خودی به وجود شهری به نام سیدکان و پی‏جویی مبارزات گروه‌های کرد عراق از طریق قرارگاه رمضان، محدود بود.

 

هم‏زمان با حضور ضدانقلاب و ویژگی‌های تازه‌ای که این منطقه پس از عملیات والفجر2 پیدا کرد، رفته رفته برای مسئولین قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) اهمیت منطقه از نقطه نظر اشغال بخش وسیعی از خاک دشمن نیز روشن‌تر گردید و از آن زمان به بعد، نیروهای اطلاعاتی قرارگاه حمزه با تحمل مشقات و سختی‌های فراوان به شناسایی منطقه پرداختند.

 

با توجه به این‏که انجام فعالیت‌های نظامی - اطلاعاتی در مناطق مرزی کردنشین مستلزم رعایت حداکثر نکات حفاظتی است و خصلت‌های جاسوسی در این نقاط سابقه و قوت زیادی دارد، شروع و ادامه فعالیت‌ سپاه از حالت نیمه مخفی و نیمه آشکار برخوردار بود.

 

ابتکار و اصرار قرارگاه حمزه برای انجام عملیات در مرزهای کردستان علیه بعثیون و همچنین آلودگی منطقه سیدکان - که مأمن و پناه‏گاه جدیدی برای ضدانقلاب شده بود و تعقیب و انهدام آن‏ها جزو وظایف اصلی این قرارگاه به حساب می‌آمد - موجب شد تا قرارگاه حمزه در مرداد 1363 پس از طرح پیشنهاد عملیات در این محور با جلب نظر فرماندهی کل سپاه، به طور جدی‌تر خود را برای عملیات آماده سازد.

پس از احداث جاده و قطعی شدن عملیات، تعدادی از فرماندهان عملیاتی سپاه از جمله برادران شهید "باکری" (فرمانده لشکر عاشورا)، شهید "زین‌الدین" (فرمانده لشکر علی‌ابن‌ابیطالب(ع)) و "اسدی" (فرمانده تیپ المهدی) و ...، برای کسب شناخت بیش‏تر و تجزیه و تحلیل منطقه، از طرف محور ارتفاعات بربزین و گلاله به شناسایی پرداختند لکن با توجه به اشکالاتی - از جمله نبود عقبه و جادة مناسب، فرارسیدن عملیات بدر و برخورد با فصل زمستان - کلیه فعالیت‌ها به جز جاده‌سازی متوقف گردید. در اواخر فروردین ماه 1364 برادر "محسن رضایی" طی سفری به منطقه، دستور تشکیل یک قرارگاه در خط را صادر می‌نماید تا پس از شناسایی جزئی‌تر، نیروهای سپاه تک خود را آغاز نمایند.

 

این یادآوری لازم است که پس از عملیات بدر، مسئولین جنگ برای رفع برخی مشکلات، مصلحت دانستند که هر یک از دو تشکیلات ارتش و سپاه مستقلاً به تعدادی عملیات پردازند. سلسله عملیات‌های قدس توسط سپاه و ظفر توسط ارتش، از جمله پی‏آمدهای این خط مشی و تصمیم شورای‏عالی دفاع بود. عملیات در این منطقه را نیز سپاه با مسئولیت خویش برنامه‌ریزی کرد و به تمهیداتی جهت انجام عملیات نیز پرداخته بود و به ویژه علاوه بر پیشنهادهای قبلی قرارگاه حمزه سپاه، برادر محسن رضایی نیز طی نامه‌ای به آقای هاشمی‌رفسنجانی، این منطقه را به اضافه مناطق دیگر برای انجام عملیات محدود پیشنهاد نموده بود و به طور مشابه قرارگاه رمضان نیز ضمن ارائه گزارشی از فعالیت‌های انجام شده در منطقه سیدکان، نامه دیگری جهت تصویب به ایشان ارسال داشت. علی‌رغم این همه، به یک باره با اعمال نظر شورای عالی دفاع، این منطقه برای عملیات به ارتش واگذار گردید. آقای هاشمی‌رفسنجانی در توضیح این امر چنین گفت:

«آقای رضایی آمد این‌جا و گفتند این منطقه 60 گردان نیرو لازم دارد. با توجه به این‏که با این استعداد ما عملیات مفیدتری برای سپاه در نظر داریم و این‌ها از کار اصلی‌شان هم خواهند ماند و با توجه به این که ارتش هم آمد گفت: «من با همین وضع عمل می‌کنم.» و گفتند [برای کمک، از سپاه] همان تیپ ویژه شهدا کافی است گفتیم ارتش بیاید عمل بکند. گفتیم اگر بناست عملیات بشود، ارتش بکند، سپاه تازه نفس بماند. این را ترجیح دادیم.»

 

پیرو تصمیمات فوق، در خرداد 1364 تعدادی از افسران ارتش تحت پوشش و از طریق لشکر23 نوهد - که مأموریت پشتیبانی و کنترل و هدایت بارزانی‌ها را به عهده داشت - وارد منطقه گردیدند و فعالیت شناسایی خود را آغاز کردند. به این ترتیب و در ادامه کار، طبعاً و در عمل، ماحصل کلیه اقداماتی که تاکنون توسط سپاه انجام شده بود، در اختیار ارتش قرار گرفت و این در نزد مسئولان قرارگاه حمزه سپاه باعث بروز ابهامات و سؤالاتی گردید.

در این مورد برادر "صالحی" از طرح و عملیات قرارگاه حمزه، می‌گوید:

«در مورخه 1364/3/16 جهت بازدید از پیشرفت کار مهندسی، در جاده "بیمضرته" رفته بودیم که برادران اطلاع دادند امروز صبح در حدود 10 دستگاه خودرو حامل مسعود بارزانی، سرهنگ هاشمی و ... از طریق جاده بیمضرته - که جدیداً پس از یک‌ماه تلاش بازسازی شده بود - به روستای لولان رفته و روی ارتفاع گردشوان، از منطقه شناسایی نمودند. ما از مسئولین پرسیدیم علت چیست. گفتند که بعد از عملیات بدر، برادران ارتش آمده این منطقه را دیده و با آماده بودن منطقه (کشیده شدن جاده توسط سپاه، نبودن دشمن در منطقه)، تصمیم گرفته‌اند که عملیات انجام دهند و تأیید مسئولین را نیز در این زمینه گرفته بودند.»

 

برادر ایزدی فرمانده قرارگاه حمزه سپاه نیز در این باره می‌گوید:

«در منطقه سیدکان دو سال است که کار می‌کنیم در بعد شناسایی مرتباً، ... بعد هم داشتیم آماده می‌شدیم که گفتند این کار به عهده ارتش است و ارتش انجام بدهد.»

 

در آغاز فعالیت ارتش، فرماندهی منطقه به عهده لشکر23 نوهد گذاشته شد ... تعدادی از یگان‌های دیگر نیز به لشکر23 - که قرار بود به‌عنوان یک قرارگاه اصلی عمل نماید - مأمور گردید، از جمله تیپ ویژه شهدا از سپاه، یک تیپ از لشکر77 خراسان و یگان‌هایی از لشکر28 سنندج ... (3)

 

نهایتاً علی‌رغم سپری شدن مدتی از واگذاری منطقه عملیاتی سیدکان به ارتش، بنابر عللی از جمله دلائلی که برادر شمس و نیز برادر ایزدی طی نامه‌هایی جداگانه به اطلاع فرماندهی سپاه ‌رساندند ، مسئولان قرارگاه اصلی سپاه در منطقه (حمزه) عدم اجرای عملیات یا تعویق آن را پیشنهاد می‌کنند.(4)

 

 

منبع:

1- سند شماره 7، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات قادر، گزارش راویان (مجید نداف، شهید علی‏ فتحی، جواد زمان‏زاده و مجید مختاری)، ویرایش جدید بهمن 1380، ص24.

2- خبرگزاری جمهوری‌اسلامی، گزارش‌های ویژه، شماره118، 25/4/1364، ص 4 - 5 ارومیه، خبرگزاری جمهوری اسلامی - 24/4/1364.

3- سند شماره 632/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "عملیات قادر، 1 و 2و 3"، گزارش راویان (مجید نداف، شهید علی فتحی‏، جواد زمان‏زاده، مجید مختاری)، آبان 1364، صص 4 تا 12.

4- همان، ص16.

 

عکس‌های مرتبط: 
دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
برچسب ها: 

دیدگاه جدیدی بگذارید