مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

گزارش راویان مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس از اشغال و آزادی مهران

چاپلینک ثابت

شهر مهران در طول هشت سال جنگ، فراز و نشیب‌های بسیاری را به خود دید. ارتش عراق پس از شکست در عملیات والفجر 8 و از دست دادن شهر فاو، به برخی مناطق از جمله شهر مهران حمله کرد تا با تصرف آن، پیروزی‌های نیروهای ایرانی را کم‌اهمیت جلوه دهد. در حمله‌ای که ذیل استراتژی دفاع متحرک صورت گرفت، ارتش عراق موفق به تصرف شهر مهران شد. با گذشت مدت کوتاهی از اشغال شهر مهران، نیروهای ایرانی موفق شدند طی عملیاتی تحت عنوان کربلای 1، ارتش عراق را شکست داده و شهر مهران را آزاد کنند. اهمیت فوق‌العاده این عملیات نه فقط به دلیل آزادسازی شهر مهران، بلکه به دلیل شکست استراتژی دفاع متحرک عراق بود.

 

راویان مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سابق) همچون همیشه در این عملیات نیز حضوری فعال داشتند و گزارش آن را کم‌تر از سه ماه تهیه و تنظیم کردند. در تهیه این گزارش آقایان محسن رخصت طلب و هادی نخعی زحمات بیشتری را متقبل شدند. خلاصهٔ این گزارش جالب که جزء منابع دست اول در این زمینه است در زیر آمده است:


 

نخستین اشغال مهران؛ مهرماه 1359

پیش از حرکت سراسری عراق در طول مرز، از فروردین ماه سال 1359 به طور مرتب شهر مهران و حومه آن با خمپاره و توپخانه هدف حمله قرار می‌گرفت؛ اما نخستین اشغال و تخلیهٔ شهر مهران در مهرماه 1359 اتفاق افتاد.

 

 

بعد از عملیات بیت‌المقدس و به دنبال عقب‌نشینی سراسری عراق (خردادماه 1361) دشمن از شهر مهران و برخی ارتفاعات آن عقب‌نشینی کرده و به این ترتیب نخستین اشغال مهران پایان یافت، اما به دلیل زیر دید و تیر بودن این منطقه، شهر در وضع عادی نبود و درحالی‌که تقریباً به طور مداوم آماج آتش خمپاره دشمن قرار داشت برخی از منازل نیمه ویران آن به عنوان پایگاه‌های تدارکاتی و پشتیبانی و دیگر مقرهای نظامی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

 

وضعیت یاد شده تا انجام عملیات والفجر 3 در مرداد ماه 1362 در این منطقه ادامه داشت. این عملیات به صد دستیابی به این نتایج طرح‌ریزی شد: «تصرف ارتفاعات سرکوب منطقه و نتیجتاً از دید تیر خارج کردن شهر مهران و برقرار ارتباط جاده ایلام-دهلران و ایجاد تسهیل در رفت‌وآمد و تدارک مهران».

 

این عملیات به آزاد شدن 60 کیلومترمربع از خاک جمهوری اسلامی و تصرف 40 کیلومترمربع از خاک دشمن منجر شد. همچنین در این عملیات 574 نفر از نیروهای خودی شهید و 452 نفر اسیر و مفقود شدند. در سمت دیگر 10 هزار عراقی کشته و زخمی و 509 نفر دیگر اسیر شدند و تلفات سنگینی نیز به ادوات دشمن وارد شد.

 

در وضعیت جدید، ارتباط بین نیروهای خودی از راه جاده ارتباطی ایلام-دهلران برقرار شد. به‌ویژه این‌که یک جاده کمربندی در جلوی مهران زده شد، ولی در داخل شهر مهران، همچنان وضعیت به شکل سابق بود.

 

دومین اشغال مهران-اردیبهش 1365

در تاریخ 27 اردیبهشت 1365 عراق در چارچوب آنچه بعدها آن را دفاع متحرک نامید در منطقه مهران دست به تهاجم زد و قسمت‌های زیادی از این شهر، حومه آن و برخی از ارتفاعات منطقه را تصرف کرد. دشمن در طول ده روز جنگ و پیشروی 9 تیپ پیاده و زرهی و مکانیزه و یک گردان کماندویی با پشت سر گذاشتن شهر مهران و تصرف ارتفاعات قلعه آویزان و تپه‌های غلامی و باغ کشاورزی تا پشت جاده کمربندی مهران، یعنی بیش از بیست کیلومتری عمق خاک ایران پیشروی کرد و مستقر شد. با این وجود مقاومت و درگیری بعدی نیروهای سپاه عامل عمده موفقیت عراق در تصرف ارتفاعات حساس منطقه و اشراف بر تنگه کنجان‌چم محسوب می‌شود. در طول هجوم دشمن، سپاه در مجموع، هجده گردان نیرو را وارد عمل کرد.

 

عملیات کربلای 1-آزادی مهران

پس از اشغال مهران، برخی از شواهد نشان می‌داد با وجود این‌که دشمن در حملات قبل از آن (فکه، شرهانی، زبیدات، حاج عمران) و تا حدودی در مهران ناموفق بوده است از حملات زمینی خود دست برنداشته و همچنان در محورهایی، خود را آماده تک می‌کند و به نظر می‌رسد در صورتی که نیروهای خودی به دشمن فرصت بدهند قصر شیرین و سپس سومار نیز مانند مهران تصرف خواهد شد. در این صورت، ممکن بود افزون بر نقاط استراتژیک، بعضی از شهرهای مرزی را نیز از دست بدهیم و این امر در روحیه نیروهای خودی اثر بدی بر جا می‌گذاشت و بالطبع، تبعات سیاسی‌ای نیز برای نظام به دنبال داشت و در مقابل، روحیه دشمن را تقویت و مدال‌های متعددی بر دوش نظامیان صدام آویخته می‌شد. (صدام در جریان اعطای مدال به فرمانده لشکر 17 پس از تصرف مهران گفته است: «از این پس ما باید یک کارخانه مدال‌سازی درست کنیم).

 

افزون بر ضرورت سیاسی-نظامی انجام عملیات علیه تهاجمات دشمن (در صورتی که در انجام عملیات گسترده آینده خدشه‌ای وارد نشود)، امام نیز مکرراً از وضعیت مهران می‌پرسیدند به‌طوری‌که در دو نوبت، به مسئولان جنگ فرموده بودند: «پس مهران چه شد؟»

 

پس از تصرف مهران از سوی دشمن، سپاه دوم نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام قرارگاه نجف اشرف به منطقه وارد شد و اقدامات عملی برای توقف دشمن و برنامه‌ریزی برای آزادسازی مهران را آغاز کرد.

 

ده روز جنگ و مقاومت در مهران به آزادی بخش وسیعی از خاک خودی و دشمن، آزادسازی جاده دهلران-مهران-ایلام، شهر مهران و بیش از 8 روستای آن، ارتفاعات حساس و سرکوب قلعه آویزان و حمرین، به‌ویژه بلندترین قلهٔ منطقه (223) و دو پاسگاه مرزی منجر شد. همچنین عقبه‌های دشمن از جمله شهرهای بدره و زرباطیه در دید و تیر نیروهای ایران قرار گرفت.

 

روایت کامل و با جزئیات کامل اشغال و آزادسازی مهران از سال 1359 تا 1365 را می‌توانید در شماره 1 فصلنامه نگین ایران در اینجا مشاهده کنید.

 

 

 

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید