مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

گزارش پاتک ناموفق عراق و تلفات بالای نظامیان بعثی، از شنود بیسیم عراق

چاپلینک ثابت
نقش شنود مکالمات بی سیمی در موفقیت عملیات طریق القدس (قسمت دوم)

 

در بخش اول مطلب "نقش شنود مکالمات بی سیمی در موفقیت عملیات طریق القدس" گفته شد که در عملیات طریق القدس اولین عملیات موفق و گسترده شنود توسط نیروهای سپاه صورت گرفت و طی آن فرماندهان خودی متوجه پاتک دشمن در نیمه شب دوازدهم آذرماه 1360 در منطقه بستان شدند. اما در کمال تعجب هیچ کدام از یگانهای حاضر در منطقه عملیاتی گزارشی از فعالیت و حضور نیروهای دشمن در منطقه را ارسال ننمودند و  بررسی‌ها نشان داد که براساس وضعیت زمین و مناطق حضور نیروهای خودی و دشمن، منطقه مورد اشاره نیروهای عراقی باید منطقه و پل سابله باشد.

 

با قطعی‌شدن منطقه و محور تک عراق، از ساعت 1:40 بامداد‌ روز سیزدهم آذر 1360، قرارگاه کربلای1 اقدامات خود را برای مقابله با دشمن آغاز کرد و نیروهای خودی متشکل از 2 گردان پیاده از تیپ کربلا و تعدادی از تانک‌های ارتش آماده مقابله با دشمن شدند. درحالی‌که تانک‌های تیپ12 از لشکر3 زرهی عراق حدود یک کیلومتر از پل‌های رودخانه سابله به‌سمت شمال پیشروی کرده بودند، نیروهای خودی راه آنان را سد کردند و از ساعت 4 صبح درگیری شدیدی آغاز شد. 1

 

انهدام چندین تانک و دستگاه مهندسی عراق روی پل‌های نظامی نهر سابله، به بسته‌شدن پل و محاصره یک گروهان تانک عراقی که از پل عبور کرده بودند انجامید که نیروهای خودی با هجوم به تانک‌های شمال نهر سابله آنها را منهدم کردند. 2 

 

نیروهای خودی پس از انهدام تانک‌ها، نفربرها و نیروهای عراقی، از پل سابله و پل نظامی غرب آن عبور و تا 2 کیلومتری جنوب این رودخانه پیشروی کردند و مانع تشکیل خط پدافندی نیروهای عراقی شدند. در این درگیری‌ها که تا ساعت 10 صبح ادامه یافت، درحدود 55 تانک و نفربر عراق منهدم شد، حداقل 270 نفر عراقی کشته و بسیاری از نیروهای پیاده دشمن مجروح شدند و تعدادی نیز به اسارت درآمدند. سرعت اقدام نیروهای خودی به‌حدی بود که حدود 30 دستگاه تانک و نفربر عراقی فقط در حوالی پل سابله منهدم شدند و این امر سبب هزیمت دشمن شد. 3

 

 

گزارش تیم‏ های اطلاعاتی خودی و دشمن از محور غرب سوسنگرد درمورد چگونگی پاتک نیروهای عراقی از آخرین ساعات روز 1360/9/12 تا صبح روز  1360/9/13.

 

براساس گزارش سپاه پاسداران در منطقه عملیاتی طریق‌القدس، «دشمن در ساعت 23:30 دقیقه تاریخ 1360/9/12، اقدام به پاتک کرد. در این پاتک که گردان قتیبه تیپ12 زرهی لشکر3 به‌همراه تعدادی عناصر پیاده و کماندو شرکت داشتند، ابتدا یک دسته تانک (3 دستگاه) را از پل دوم سابله (پلی که روی شاخه نهر سابله بعد از پل اصلی سابله احداث شده) عبور دادند که حدود یک کیلومتر به‌سمت شمال پل پیشروی کردند و در آن با نیروهای خودی درگیر شدند و یک دستگاه تانک به آتش کشیده شد.

 

دشمن که کاملاً سردرگم شده بود، حدود دو گروهان تانک را به‌همراه یک گروهان نفربر برای گرفتن سرپل در شمال پل دوم سابله وارد میدان کرد که کلاً منهدم شد. حدود 9 دستگاه تانک؛ یعنی یک گروهان، از پل عبور کرد که به‌علت بسته‌شدن پل در شمال پل ماند و توسط نیروهای خودی منهدم شد. بسته‌شدن پل به این صورت بود که یک تانک درحالی‌که می‏خواست از جنوب به شمال بیاید، به‌وسیله نیروهای خودی در وسط پل منهدم شد و بلدوزری نیز که می‏خواست برای تخلیه اقدام کند، منهدم شد.

 

درگیری به همین ترتیب ادامه داشت تا اینکه کلیه ادوات دشمن که از پل عبور کرده بودند، به‌وسیله نیروهای خودی منهدم شدند و دشمن با ازدست‌دادن 75 دستگاه تانک و نفربر و تعداد بسیاری نیروی پیاده ضربه مهلکی متحمل شد و تقریباً نیروهای پاتک‌کننده به‌کلی منهدم شدند. پس از انهدام نیروهای دشمن در شمال پل سابله، نیروهای خودی حدود 2 کیلومتر به‌سمت جنوب پل سابله پیشروی کردند و مواضع جدیدی را به دست آوردند. هدف دشمن، عبور از پل سابله و سپس با تقسیم نیروها به 2 دسته، محاصره بستان بود. 4

 

از سوی دیگر روایت فرمانده عراقی یکی از یگان‌های حاضر در پاتک ارتش عراق به منطقة سابله نکات قابل‌توجهی درمورد اقدام اخیر دشمن برای ازبین‌بردن آثار و ثمرات عملیات طریق‌القدس در بر دارد.

 

فرمانده گردان1 تیپ48 پیاده عراق در گزارش خود درباره این پاتک سهمگین چنین نوشته است:

«یگان‏های پیاده‌نظام ستون دوم توانستند در ساعت 23:30 روز 1981/12/3 [1360/9/12] پل سابله را به اشغال خود درآورند و در ساعت 4:30 [بامداد] یگان‏های پیاده‌نظام اقدام به اجرای مأموریت خود [در] بخش توسعه سرپل کردند، ولی با آتش شدید و انبوه سلاح‏های ضدتانک و موشک‏ها مواجه شدند که موجب انهدام چند دستگاه نفربر شد.

 

بعد از آنکه قرارگاه فرماندهی در جریان وضعیت قرار گرفت به یگان‏های مزبور دستور داد تا نفربرها را ترک کنند و برای توسعه سرپل به‌صورت پیاده حرکت نمایند تا موجب تقلیل خسارات وارده به نفربرها شود. اجرای این مأموریت به‌سختی انجام گرفت و یگان‏ها توانستند بیش از سه متر خارج از پل پیشروی نمایند، زیرا مواجه با مقاومت شدید نیروهای ایرانی شدند، به‌طوری‌که چندین بار اقدام به حملات محدود خود در منطقه نمودند، ولی یگان‏های عراقی توانستند این حملات را متوقف سازند.

 

در ساعت 2 روز 1981/12/4 [1360/9/13]، به تیپ ابن‏الولید دستور داده شد از پل سابله عبور نماید و سرپل را توسعه دهد تا دیگر گردان‏های تانک با سرزدن سپیده به‌طرف شهر بستان حرکت کنند.» 5

 

وی در ادامه می ‏افزاید: «در زمان 1981/12/4 [1360/9/13]، ستون نیروهای دوم و سوم با تأخیر، پیشروی خود را از منطقه تجمع خود در نزدیکی رودخانه نیسان به‌طرف سابله آغاز کرده بود و قرارگاه فرماندهی به یگان‏های دو ستون فوق‌الذکر دستور داده بود برای عبور از رودخانه از پل‏های سابله و التعاون استفاده کنند.

 

... در ساعت 22، ستون اول [که] پیشاپیش آن تیپ گارد ریاست‌جمهوری قرار داشت، پیشروی خود را از منطقه تجمع خویش در شیب [چزابه] آغاز کرد و در داخل تنگه با مقاومت شدیدی ازسوی نیروهای ایرانی [تیپ14 امام حسین(ع)] مواجه گردید، به‌طوری‌که از رسیدن به اهداف درنظر گرفته‏ شده بازماند.» 6

 

وی در پایان این‌گونه می‏ نویسد: «علی‏رغم تقویت ستون به‌وسیله تیپ32 نیروهای مخصوص، اوضاع تا روز جمعه 1981/12/4 [1360/9/13] به همان صورت باقی ماند. با طلوع آفتاب، تیپ17 زرهی تقویت‌شده با [نیروهای] پیاده‏ مکانیزه و پیاده حرکت خود را شروع کرد، ولی به‌علت آتش شدید توپخانه و انبوه موشک‏های ضدتانک نیروهای ایرانی از پیشروی آن ممانعت به عمل آمد و درنتیجة خسارات واردآمده به تجهیزات زرهی و مکانیزه مجبور به عقب‏ نشینی گردید.

 

در طول روز، آوردن دیگر نیروهای تابعه ادامه داشت و نبردهای بسیار سختی انجام گرفت، ولی خسارات هنگفتی به آنان وارد آمد. به‌طوری‌که موجب شکستن این ستون گردید.»  7

 

 

بخش‌هایی از گزارش شنود سپاه از گفت‌وگوهای بی‌سیمی واحدهای حمله‌کنندة عراقی به شمال رودخانة سابله:

 

: دشمن از منطقه دهلاویه به‌طرف ما به‌سرعت حرکت می‌کند، ما احتیاج به کمک داریم، نیرویی برای جلوگیری از آن بفرستید.

از 61:* دحام،** خواهش می‌شود درحال حرکت و آتش، به خالد نزدیک شوید.

از 51: تعداد 3 عدد نفربر از [یگان] من روی پل از کار افتاد (ساعت 5 صبح).

از 51: مقاومت شدید است‌. یکی از تانک‌های من فرار کرد و 2 دستگاه دیگر در آتش سوخت.

از 61: الآن از روی پل یک واحد پیاده عبور می‌کند‌. مقاومت شدیدی روی پل است.

از 51: از دحام به محمد‌، الآن 8 دستگاه تانک از [یگان] من منهدم شد. هر تانکی که از پل عبور کند منهدم می‌شود.

از 51: به 81: نیروهای گردان30 نزدیکی ما می‌باشند.

از 51: ما الآن با نیروی پیاده از پل عبور کردیم‌. ما به عبور ادامه می‌دهیم.

از 51 به 61: سرعت را زیاد کن، چون آر.پی.جی‌زن‌ها یک تانک را زدند و سوخت‌، مقاومت دشمن کمتر شد. 

 

از 81: صدای تانک از‌طرف بستان می‌شنوم.

از 51: موقعیت را شرح دهید‌، دحام باید قبل از روشنایی از پل عبور کند. مقاومت بسیار شدید شد (ساعت 6 صبح).

از 51: یک گروه زرهی دشمن درحال پیشروی است. نیروی پیاده ما فرار کرد.

از 51 به 61‌: تانک‌های دشمن زیادند.

از 51‌: مقاومت دشمن خیلی شدید است. پس از عبور 5 تانک‌، راه پل بسته شد. بلدوزر منهدم شد. راه هر دو پل بسته شده است (ساعت 6:15 صبح).

از 51 به 81: خیلی سریع برای ما نیرو بفرستید‌. نیروی پیاده دشمن روی خاکریز بسیار زیاد است.

 

از موفق‌: خواهش می‌کنم هرچه سریع‌تر تیپ30 را به کمک بفرستید. خواهش می‌کنم لااقل 20 نفر بفرستید (ساعت 6:15 صبح).

از 61: به تیپ خبر دهید‌ دحام از پل عقب‌نشینی کرد.

از موفق‌: موقعیت من بسیار بد و سخت است.

از 51: فایده‌ای ندارد. نیروی پیاده دشمن از روی خاکریز به‌طرف ما نارنجک پرتاب می‌کند.

 

از موفق‌: پس از عبور 9 دستگاه تانک، پل بسته شد. خواهش می‌کنم هرچه سریع‌تر نیرو بفرستید. مقابل من یک گروه رزمی وجود دارد و نمی‌توانیم بر آن مسلط شویم. من درحال درگیری هستم. دشمن کاملاً بر من مسلط است.

جواب‌: خواهش می‌کنم در مهمات صرفه‌جویی کنید‌، من هم مانند شما در محاصره هستم.

از موفق‌: با دشمن درگیر هستیم‌، در مهمات صرفه‌جویی کنید.

 

از 61‌: خواهش می‌کنم به‌صورت صحیح از تانک استفاده کنید. پل (برای نصب روی رودخانه سابله) و نیروی پیاده برای شما می‌آید.

از 51 به 61‌: تیپ24 برای کمک می‌آید. اوضاع رو به بهبودی است.

از 61: 4 دستگاه تانک محاصره شده‌، درگیری با نارنجک وجود دارد‌، نیروهای پشتیبانی‌کنندة پل فرار کرده‌اند. این مسخره است. به‌خدا منطقه را ترک می‌کنیم. دیگر هیچ افسری نمانده است. دشمن اطراف مرا به‌طور کامل محاصره کرده‌، من از خودم نمی‌ترسم، از دوستانم می‌ترسم. کمک پیاده بفرستید (ساعت 6:45 صبح).

از 51: خالد می‌گوید تنها من مقاومت می‌کنم و بقیه کشته شده‌اند (ساعت 7 صبح).

 

از 81: نیروی پیاده بفرستید‌. همة شما محاصره خواهید شد‌. اگر تا 5 دقیقه دیگر چیزی نیاید، کار تمام است.

از 51 به 81‌: برای من پیاده بفرست. الآن تمام تانک‌ها منهدم می‌شوند.

از 51 به 81‌: الآن همه ما اسیر خواهیم شد.

از 51 به 81‌: همه دارند فرار می‌کنند‌، بهتر است پل را باز کنیم و عقب‌نشینی کنیم.

از 51 به 81‌: موفق نرسید. احتمالاً او را دستگیر کرده‌اند یا به عقب آمده [است].

از 51 به 81: الآن همه [افراد یگان] ما کشته‌ شده‌اند و فقط من باقی مانده‌ام.

 

از 61: محسن گردان خودش را برد و ما همین را بیشتر نداشتیم‌. 4 تانک ما تمام شد. یک گروهان تانک به‌علاوه یک دسته به‌علاوه 4 نفربر و 2 عدد شلیکا و 8 عدد تانک و نیز 4 دستگاه تانک دیگر سوخت (ساعت 8 صبح).

از دحام‌: اگر می‌شود نیروهایت را به دحام نزدیک کن.

جواب: ما اگر کوچک‌ترین حرکتی کنیم، پل را می‌گیرند.

از 51‌: تانک‌های دحام درحال عقب‌نشینی‌اند‌، نیروی پیاده عقب‌نشینی کرد.

از خالد‌: دستور برای عقب‌نشینی صادر شد.

از 61: اگر می‌توانی موفق را کمک کن‌. تانک من رفت به قرارگاهم.

 

از 70 به 51‌: این غضب خدایی بود. خدا ما را نجات نمی‌دهد.

از محمد به محسن‌: خالد و موفق را گرفتیم. اگر می‌توانید بازگردید.

از محمد به محسن‌: تانک‌های معتصم به عقب بازگشت.

از خالد‌: پیاده‌ها همه عبور کردند و ماشین‌ها ماندند.

 

از 70: ازسمت چپ مواظب پل باش. نیروهای ما عقب‌نشینی کردند (ساعت 9:30 صبح).

از 70: ما از پل دور هستیم و پشت ما نیروی پیاده وجود دارد.

از 61: 4 تانک از تانک‌های کمکی منهدم شد (ساعت 10 صبح).

 

از دحام‌: تمام نیروهای ما عقب‌نشینی کردند‌. تیراندازی شدید است‌. تانک‌های دشمن سعی می‌کنند از پل عبور کنند.

جواب: سعی کنید آنها را متوقف کنید‌، برای ما خوب نیست‌، نیروی پیادة دشمن زیاد است.

 

از 70: موقعیت خود را بگویید. فقط نیروی دشمن می‌بینم. پل از من دور است‌، سمت چپ ما نیرو نیست. برای بردن زخمی‌ها نفربر احتیاج داریم.

از 70: موقعیت شما چطور است؟

از 61: موقعیت ما خیلی بد است.

از 70: فقط خودت عقب بیا.

از 61: کجا بیایم؟ همه به عقب بازمی‌گردند.

از 61: اینجا هرج‌ومرج است‌. شرف و حیثیت تیپ به خطر افتاده‌. قسمتی که باز است حتماً بسته شود.

 

از دحام‌: چیزی جز تانک‌های منهدم‌شده نیست. پهلوی من گردان طارق است.

از 71: خواهش می‌کنم برای جلوگیری دشمن از نفوذ به مواضع کمک کنید.

از دحام‌: چه چیزی برای شما باقی ماند؟

از 71: چیزی جز قرارگاه تیپ برای ما نمانده است. 8

 


پانوشت

* شماره و اسامی ذکرشده ابتدای گفت‌وگوهای بی‌سیمی، اسم رمز واحدهای عراقی است.
** نام فرمانده یکی از گردان‌های عراقی.

 

منابع

1. سیدیعقوب حسینی، مسعود بختیاری و محمدحسن لطفی، پیشین، صص 214 - 211.

2. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه نشریه رویدادها و تحلیل‌، شماره 3، ص27.

3. همان؛ و- اسناد تکمیلی عملیات طریق‌القدس‌، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، صص 194 - 192، پاییز 1383؛ و- ابوالقاسم حبیبی، دشت آزادگان در جنگ (اطلس راهنما - 4)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1381، ص103؛ و- مسعود بختیاری و نصرت‌الله معین‏وزیری، ارتش جمهوری اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، جلد4، تهران: سازمان عقیدتی - سیاسی ارتش (معاونت تبلیغات و روابط عمومی)، 1373، ص193؛ و- سند شماره 5678 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای 24 ساعته واحد اطلاعات عملیات سپاه خوزستان به طرح و برنامه عملیات منطقه8، شماره 426، 1360/9/13، صص 2 - 1؛ و- سیدیعقوب حسینی، مسعود بختیاری و محمدحسن لطفی، پیشین، ص214؛ و- سند شماره 197817 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 1360/9/13، صص 2 - 1.

4. احمد دهقان، مجموعه آثار شهید حسن باقری (گزارش روزانه جنگ، شش‌ماهة دوم 1360) تهران: مرکز نشر آثار شهید حسن باقری، 1389 صص 251 - 250، گزارش شماره 426، 1360/9/13.

5. امیر رزاق‌زاده، نبرد طریق‌القدس، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1391، ص733، گزارش عملیات شماره 914 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.

6. همان، صص 698 - 697، سند شماره 54544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ص1، گزارش مکتوب پست شنود (استراق‏ سمع) واحد اطلاعات عملیات سپاه پاسداران (از نظر علی اسحاقی) از مکالمات فرماندهان یگان‌های ارتش عراق در عملیات طریق‌القدس.

7. همان، ص751، گزارش عملیات 916 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.

8. سند شماره 154544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.

عکس‌های مرتبط: 
دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید