مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

12 دی سالروز عملیات محمد رسول‌الله (ص)

چاپلینک ثابت
اولین عملیات فرامرزی ایران در محور پاوه ـ نوسود

مردم متدین و انقلابی شهرستان پاوه پس از یک دوره مدارا با شورشگران، با پاک‌سازی شهرها و روستاها گام‌به‌گام، ضدانقلاب را از این منطقه عقب راندند، اما در همین زمان ارتش عراق ضمن حمایت توپخانه‌ای از ضدانقلاب، مناطق مرزی بخش نوسود را تا عمق ارتفاعات شمشی اشغال کرد و در نتیجه نیروهای خودی که شورشگران را تا نقطه‌ی الحاقشان با ارتش عراق تعقیب کرده بودند، با نیروهای عراق رو در رو شده، برای آزادسازی مناطق اشغالی با آن‌ها جنگیدند. تا قبل از عملیات محمد رسول‌الله(ص) چند نبرد رو در رو با ارتش عراق در این منطقه به وقوع پیوست، اما هیچ‌کدام به وسعت عملیات محمد رسول‌الله(ص) نبود.

 

عملیات محمد رسول‌الله(ص) پس از عملیات "روح‌الله خمینی کبیر" در محور نوسود، دومین عملیات آفندی ایران در این جبهه محسوب می‌شد و در راستای استراتژی سلسله عملیات‌های کربلا و قبل از عملیات فتح‌المبین و بیت‌المقدس اجرا می‌شد. از سوی دیگر، این عملیات اولین عملیات فرامرزی ایران در محور پاوه ـ نوسود به حساب می‌آید.

 

عملیات محمد رسول الله (ص)

 

منطقه عملیات

 

عملیات محمد رسول‌الله(ص) بر اساس طرح عملیاتی کربلای 10 در منطقه عمومی مریوان ـ پاوه به مرحله اجرا درآمد. این منطقه گسترده که جنوب غربی استان کردستان و شمال غربی استان کرمانشاه را در بر می‌گیرد، از شمال به دشت شیلر واقع در شمال شرقی ارتفاعات قوچ سلطان، از شرق به جبهه مریوان و حدفاصل ارتفاعات دالانی و کمانجیر تا پنج قله، از جنوب به منطقه مرزی نوسود و حدفاصل پنج قله تا جنوب ارتفاعات مرزی شمشی محدود می‌شود. منطقه این عملیات میان سه شهر مریوان، نوسود و پاوه محصور و در ارتفاعات مرزی معرف به "تخت اورامانات" واقع است. شهرهای بیاره، طویله، پنجوین و حلبچه عراق نیز مقابل این منطقه قرار دارند.

 

جاده‌های اصلی این منطقه، جاده آسفالته پاوه ـ نوسود و جاده مرزی مریوان ـ نوسود بود که نقش مهمی در اتصال عقبه نیروهای خودی به خطوط عملیاتی داشتند. در طرف مقابل در عراق نیز جاده آسفالته حلبچه به نوسود این نقش را ایفا می‌کرد. موقعیت منطقه از لحاظ قرارگیری ارتفاعات، شبکه آب‌ها و شکل هندسی مرز و دیگر ویژگی‌های انسانی موجب شده است که این منطقه همه نوع امکانات پدافندی و آفندی را داشته باشد.

 

اهداف عملیات

 

با توجه به اینکه در آن برهه زمانی عملیات گسترده طریق‌القدس در جبهه جنوب در حال اجرا بود و با عنایت به لزوم پشتیبانی و تسهیل عملیات نیروهای خودی در منطقه جنوب، نیاز به اجرای عملیات در منطقه شمال غرب بیشتر احساس می‌شد؛ بنابراین اجرای عملیات محمد رسول‌الله(ص) دشمن را وادار به انتقال و گسترش نیرو و گشایش جبهه جدید می‌کرد. مشغول کردن بخشی از نیروهای عراقی در این جبهه جدید، می‌توانست آرایش نظامی دشمن را در مناطق عملیاتی به هم زند.

با این حال، در سطح منطقه عملیاتی نیز با توجه به اهداف فرامرزی طرح‌شده، اهداف عملیات،استراتژیک تلقی می‌شد که در صورت دستیابی به آن‌ها، زمینه بهره‌برداری از دستاوردهای آن در دو بعد سیاسی و نظامی فراهم می‌آمد.

 

اهداف این عملیات در سطح منطقه عملیاتی عبارت بود از: انسداد دالان‌های ورودی عناصر ضدانقلاب؛ پاک‌سازی و تأمین امنیت شهرهای مرزی در منطقه اورامانات؛ تصرف چندین ارتفاع و روستای منطقه؛ و تصرف شهر طویله عراق.

 

به لحاظ سیاسی نیز اجرای این عملیات اهمیت خاصی داشت. با اینکه عملیات گسترده‌ای نبود و در مقطع آزادسازی مناطق اشغالی اجرا می‌شد، اهداف تعریف‌شده‌اش فرامرزی بود که لازمه آن عبور نیروها از مرز و ورود به خاک عراق بود. از این‌رو، اجرای این عملیات می‌توانست اراده و توان ایران را در اجرای عملیات‌های فرامرزی و ضربه زدن به عراق در درون خاک این کشور به اثبات رساند و زمینه بهره‌برداری تبلیغاتی و روانی از آن را فراهم آورد.

 

ترکیب و سازمان رزم نیروهای خودی

 

این عملیات از جمله عملیات‌های مشترک می‌باشد که به همت نیروهای سپاه و بسیج پاوه و مریوان، یگان‌های ارتش و با همکاری نیروهای پیش‌مرگ مسلمان کرد، پشتیبانی هوانیروز و هماهنگی توپخانه اجرا می‌شد. هماهنگی‌های لازم میان فرماندهان سپاه و ارتش درباره آمادگی اجرای عملیات مشترک در مناطق غربی بین مریوان و نوسود حدود دو ماه قبل از شروع عملیات صورت گرفته بود.

 

در حالی‌که عراق در این منطقه، تیپ 116 پیاده و تیپ 20 پیاده کوهستانی را مستقر کرده بود، سازمان رزم خودی برای اجرای عملیات محمد رسول‌الله(ص) عبارت بودند از: چهار گردان از سپاه پاسداران پاوه و مریوان و یک گردان از تیپ 84 خرم‌آباد (ارتش).

 

طرح عملیات

 

طرح‌ریزی مقدماتی عملیات محمد رسول‌الله(ص) از مهرماه 1360 توسط محمدابراهیم همت و احمد متوسلیان آغاز شد. در آذرماه همین سال، مقرر شد که در وهله اول، یک رشته عملیات شناسایی فشرده با هدف ارزیابی منطقه اجرا شود. این در حالی بود که همه مراحل توجیهی و هدایت این مأموریت‌های اکتشافی، تحت نظارت دقیق و مستمر احمد متوسلیان و همت انجام می‌گرفت.

 

برای رسیدن به اهداف عملیات، می‌بایست ارتفاعات مرزی شوشمی و دالانی تأمین و معبرهای نفوذی ضدانقلاب بسته می‌شد.

 

برای اجرای عملیات، 2 محور پاوه و مریوان پیش‌بینی شد. همچنین سه نقطه در عقبه دشمن تعیین و مقرر شد با نفوذ به پشت دشمن به آن نقاط شبیخون زده شود.

 

عملیات محمد رسول الله (ص)

 

شرح عملیات

 

در تاریخ 1360/10/12، رزمندگان خودی پس از اقامه نماز مغرب و عشا، به‌طرف اهداف تعیین‌شده حرکت کردند. حرکت رزمندگان در یک شب سرد زمستانی در منطقه‌ای کوهستانی و پوشیده از برف صورت می‌گرفت. سرانجام پس از چندین ساعت کوه‌پیمایی، عملیات در ساعت 6 صبح روز 1360/10/12 با رمز مبارک "لااله‌الاالله، محمد رسول‌الله(ص)" آغاز شد. با شروع عملیات، صدای تکبیر و تیراندازی از سرتاسر ارتفاعات غرب اورامانات به گوش می‌رسید و ارتفاعات محورهای مریوان و پاوه ـ نوسود یکپارچه غرق در آتش و دود شده بود. در جبهه غرب پاوه، رزمندگان به ارتفاعات مله گاه، پشقله، کل هرات، سونی هرات، روستای دزآور، دره گملی و بلندی‌های مشرف بر شهر طویله، یورش بردند و در جبهه مریوان هم نیروهای خودی تهاجم خود را از محور پنج قله و دامنه‌های ارتفاعات شنام و شرق شینگادور آغاز کردند.

 

عملیات محمد رسول الله (ص)

 

با شروع عملیات، نیروهای محور ملقه پشقله و جانبازان نیز موفق شدند اهداف خود را به‌سرعت تصرف کنند و وارد شهر طویله عراق شوند. پس از موفقیت، دشمن در این محور چند بار اقدام به پاتک کرد که با مقاومت نیروهای خودی به نتیجه‌ای نرسید.

 

در محور پاوه، نیروهایی که از معبر وزلی وارد عمل شده بودند، حین عبور از کنار شهر نوسود برای عزیمت به ارتفاع سونی با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند و در نتیجه، تعدادی از ضدانقلابیون کشته شدند و تعدادی نیز به اسارت درآمدند.

 

در ادامه، اگرچه این نیروها با وجود هوشیاری دشمن توانستند هدف خود را تأمین کنند، فشارهای دشمن موجب شد این ارتفاع چندین بار دست‌به‌دست شود. در این میان، عدم سقوط ارتفاع کله هرات و حضور دشمن روی آن موجب شد با وجود موفقیت نیروهای خودی در طرفین این قله، مشکلاتی جدی در تأمین و تدارک نیروهای خودی ایجاد شود. کمبود نیرو نیز امکان ادامه عملیات را دچار مشکل مضاعفی کرده بود.

 

در محور مریوان، نیروهای خودی قبل از رسیدن به پای اهداف، با تیراندازی و درگیری دشمن مواجه شدند. در معبر شنگاور اگرچه 4 قله از 5 قله این ارتفاع به تصرف درآمد، دشمن با استقرار روی قله پنجم، تدارک و پشتیبانی نیروهای خودی را مختل کرده بود.

 

یکی از مهم‌ترین اهداف تعیین‌شده در جبهه مریوان، نفوذ عمقی به دره تاور (دره تاریک) برای انهدام مواضع دشمن در اطراف شهر بیاره عراق بود. در این محور، نیروهای خودی ابتدا با یک پیشروی سریع و عمقی از دره خطرناک و سوق‌الجیشی تاور عبور کرد، اما در ادامه نیروهای این محور به دلیل تسلط و در نتیجه دید و تیر دشمن زمین‌گیر شدند.

 

در ادامه عملیات، دشمن با به‌کارگیری نیروهای احتیاط منطقه از جمله انتقال 3 گردان از پنجوین و با استفاده از نیروهای گارد ریاست جمهوری، پاتک خود را از بعدازظهر روز اول عملیات آغاز کرد. شدت حمله دشمن در محور جانبازان بود و با توجه به اینکه ارتفاعات تحت تسلط نیروهای خودی بلندی کمتری نسبت به ارتفاعات اطراف تحت تسلط دشمن داشت، این امر فشار دشمن را مضاعف می‌کرد و امکان حفظ آن بسیار مشکل بود. بنابراین، اگرچه دشمن در این پاتک‌ها متحمل خسارات سنگینی شد، کمبود توان خودی و جایگزین نشدن نیروهای تازه‌نفس، ادامه عملیات را غیرممکن کرد.

 

متناسب با تحولات به وجود آمده در میدان نبرد، سرهنگ جمالی و محمد بروجردی فرماندهان ارشد نزاجا و سپاه، ناگریز شدند اهداف مأموریت به واحدهای درگیر را تغییر دهند. بر همین اساس، مقارن ساعت 10 روز دوازدهم دی‌ماه، به همه واحدهای درگیر ابلاغ شد مأموریت محول شده به آن‌ها تغییر یافته است و آن‌ها موظف‌اند مأموریت خود را گشتی ـ برون‌مرزی تلقی و پس از وارد آمدن ضربات انهدامی دشمن، در اسرع وقت، اقدام به عقب‌نشینی سراسری به مواضع خود کنند. با توجه به اینکه هدف جدید اعلام‌شده انهدام مواضع و تجهیزات دشمن بود، نیروهای خودی توانستند ضربات مؤثری بر دشمن وارد کنند؛ به‌طوری‌که انبار مهمات تیپ 116 عراق در شهر طویله عراق به دست نیروهای خودی منفجر شد و در ادامه پس از اطمینان فرماندهان از تخلیه محورهای عملیاتی در خاک عراق، فرمان اجرای آتش به واحدهای توپخانه و ادوات خودی اعلام شد که در نتیجه آن خسارات سنگینی بر تجهیزات نظمی دشمن در شهر خالی از سکنه طویله وارد آمد.

 

عملیات محمد رسول الله (ص)

 

دستور به عقب‌نشینی نیروها در آن شرایط را می‌توان تصمیمی درست و منطقی ارزیابی کرد؛ زیرا شرایط زمین پوسیده از برف و سرمای شدید هوا امکان سنگر گرفتن و تدارک سرپناه را در آن شرایط سخت از بین می‌برد و احتمال از بین رفته عده بیشتری از رزمندگان را بر اثر سرمای شدید کوهستان افزایش می‌داد. از طرف دیگر، به دلیل نبود نیروی احتیاط تازه‌نفس، امکان تهاجم بر دشمن و عقب راندن آن وجود نداشت. بنابراین، باقی ماندن نیروها در آن وضعیت در مواضع دشمن که امکان تدارکات و پشتیبانی از آن‌ها وجود نداشت، نتیجه‌ای جز افزایش تلفات نیروهای خودی را نداشت. بنابراین، خاتمه عملیات در شرایطی که ضرباتی بر دشمن وارد شده بود، به صلاح بود.

 

پس از پایان عملیات، درگیری‌های پراکنده در طول خطوط جبهه عملیاتی ادامه داشت. صبح روز چهاردهم دی‌ماه، نیروهای تازه‌نفس دشمن (لشکر 7 عراق) وارد منطقه شدند و با مشاهده ضربات واردشده به مواضع تیپ 116 درصدد برآمدند تا مواضع تصرف و تثبیت‌شده رزمندگان جبهه‌های مریوان و پاره را باز پس بگیرند. ازاین‌رو، در جلسه مشترک میان ابراهیم همت و احمد متوسلیان، مقرر شد که ضمن توجیه فرماندهان واحدها و ترمیم خطوط دفاعی در ارتفاعات نوار مرزی مریوان پاوه، از گسترش دامنه تحرکات و پیشروی دشمن به سمت مواضع خودی ممانعت به عمل آید. ازاین‌رو ، نیروهای خودی با تشکیل خطوط پدافندی مانع از پیشروی نیروهای دشمن به سمت مواضع خودی شدند.

 

نتایج عملیات

 

از آنجا که هدف عملیات مزبور، انهدام نیروهای عراقی، پاک‌سازی ضدانقلاب منطقه و تأمین امنیت شهرهای مرزی بود، رزمندگان ایران با وجود عبور از مرز بین‌المللی و ورود به خاک عراق که همراه با وارد آوردن تلفات و صدمات شدید به آن‌ها بود، در نقاط تصرف‌شده در داخل خاک عراق مستقر نشدند و به مواضع خود در داخل ایران بازگشتند.

 

در عملیات محمد رسول‌الله(ص) تلفات و ضایعات زیر بر دشمن وارد آمد:

 

  • کشته شدن حدود 1000 تن، زخمی شدن 4500 تن و به اسارت درآمدن 191 تن از نیروهای دشمن؛
  • انهدام 15 قبضه توپ، 6 قبضه خمپاره‌انداز، یک قبضه تفنگ 106، 4 دستگاه تانک و چندین دستگاه خودرو.
  • مناطق آزادشده در این عملیات عبارت بودند از: پاسگاه طویله، ارتفاع ملگان، ارتفاع پشقله، ارتفاع سمت چپ پاسگاه مرزی عراق و ... .

 

عملیات محمد رسول الله(ص)

 

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید