مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

9 تیر؛ سالروز آغاز عملیات کربلا 1 و آزادسازی شهر مهران

چاپلینک ثابت

پس از تصرف فاو در عملیات والفجر 8، موازنه سیاسی-نظامی به نفع جمهوری اسلامی تغییر کرد، ارتش عراق با انتخاب شیوه‌ای جدید درصدد برآمد از لاک دفاعی بیرون آمده و شیوه هجومی اتخاذ کند. قبل از این (پس از عملیات خیبر) دشمن یک‌بار دیگر چنین شیوه‌ای را با وسعت بسیار محدودتری در هورالهویزه به کار برده بود، اما این بار دفاع فعال عراق از دامنه وسیع‌تر و ابعاد جدیدتری برخوردار بود.

 

ارتش عراق در جریان اجرای سلسله عملیات موسوم به "استراتژی دفاع متحرک"، در مدتی کوتاه مناطق زیر را هدف تهاجم و تعرض قرار داد:

1 ـ منطقه عملیاتی والفجر 9 در تاریخ 16 /12 /1364

2 ـ ارتفاعات دربندیخان در تاریخ 16 /1 /1365

3 ـ ارتفاعات سومار در تاریخ 22 /1 /1365

4 ـ ارتفاعات منطقه لولان در تاریخ 5 /2 /1365

5 ـ منطقه فکه (پیچ‌انگیزه، شرهانی، بجلیه) در تاریخ 10 /2 /1365

6 ـ ارتفاعات حاج عمران در تاریخ 24 /2 /1365

7 ـ مهران در تاریخ 27 /2 /1365

 

در آخرین مرحله از این سلسله تهاجمات، عراق در تاریخ 27 /2 /1365 در منطقه مهران دست به حمله زد و این شهر و حومه آن و برخی ارتفاعات منطقه را تصرف نمود.

 

در چنین اوضاعی مسئولان سپاه تصمیم گرفتند ضمن تسریع در تحکیم مواضع پدافندی جبهه فاو، اقداماتی را نیز برای متوقف ساختن حملات دشمن انجام دهند. حمله به دشمن، اولویت‌بندی مناطق پدافندی و تعیین احتیاط برای مناطق مهم از اولین پیشنهادها بود. بیشتر فرماندهان معتقد بودند بهترین پدافند، آفند است زیرا در آفند تلفات کمتر خواهد بود. مهم‌تر از این، قبول انفعال، خطرات بسیاری را برای جنگ در پی داشت. در این حال تدابیر مختلفی شد اما دست زدن به اقدام اساسی و تعیین کننده مقدور نبود و به تحقق شرایط خاصی نیاز داشت. به ویژه این مسئله، عقب‌ماندگی توان رزمی خودی را در مقابل دشمن نشان می‌داد که اکنون ظهور کرده بود و فرماندهان سپاه سعی داشتند با حفظ فاو، ضمن حضور (یک یگان) در چند خط پدافندی، به مقابله با تحرک جدید عراق نیز بپردازند درحالی‌که توان لازم برای این مأموریت‌های مهم و سرنوشت‌ساز وجود نداشت. اما غیرت دینی و انقلابی رزمندگان و فرماندهان مانع از تسلیم شدن در مقابل واقعیت‌ها بود. از این رو با اوج‌گیری این تهاجمات دشمن در اردیبهشت 1365، حداکثر اقدامات خودی ضرورتاً به مقابله با دشمن و متوقف کردن پیشروی آن محدود شد.

 

هجوم دشمن به مهران نقطه اوج استراتژی دفاع متحرک عراق بود و عراق با موفقیتی که در این مرحله به دست آورد جرئت یافت اتخاذ استراتژی جدیدی موسوم به "دفاع متحرک" را اعلام کند. رژیم عراق در تبلیغات خود اعلام می‌کرد که تنها در مقابل عقب‌نشینی قوای ایران از مناطق عراق، به ویژه فاو، مهران را پس خواهد داد! در طول مدت اجرای استراتژی دفاع متحرک عراق، ده‌ها هزار تن از نیروهای دشمن کشته یا زخمی یا اسیر شدند و ارتش عراق چندین هواپیما، 27 بالگرد و 170 تانک و نفربر را از دست داد.

 

ضرورت اجرای عملیات کربلای 1

 

پس از اشغال مهران برخی شواهد نشان‌دهنده این بود که دشمن از حملات زمینی خود دست بر نداشته و همچنان در محورهایی خود را آماده تک می‌نماید و احتمال داده می‌شد در صورتی که نیروهای خودی به دشمن مجال بدهند، قصر شیرین و سپس سومار نیز مانند مهران به تصرف عراق در خواهد آمد. در این صورت ادامه این روند آثار و تبعات سیاسی نظامی نامناسبی برای کشور داشت. همین ضرورت‌های سیاسی و نظامی برای اجرای عملیات بود که حتی امام خمینی مکرراً درباره مهران سؤال می‌کردند به طوری که دو بار به مسئولان جنگ فرمودند: «پس مهران چه شد؟»

 

از این رو عملیات کربلا 1 با هدف باز "پس‌گیری شهر مهران و سلسله ارتفاعات قلاویزان و دستیابی به مرز و تأمین کل منطقه" آمادۀ اجرا گردید.

 

طرح مانور عملیات

 

شاید بتوان گفت مانور عملیات کربلای 1 با توجه به محدودیت زمان در طراحی و تصمیم‌گیری و وضعیت خاص منطقه در طول جنگ از بهترین و موفق‌ترین مانورها بوده است و  پس از ساعت‌ها بحث و گفت‌وگو درباره طرح مانور و راه‌کارهای حمله به مواضع دشمن، سرانجام دو محور برای عملیات در نظر گرفته شد:1 ـ جاده ایلام‌ـ مهران و باغ کشاورزی 2 ـ جاده دهلران‌ـ مهران و ارتفاعات قلاویزان به طرف شهر و غرب قلاویزان.

 

اجرای این طرح عملیات به بیش از 30 گردان نیروی رزمی نیاز داشت اما این توان آماده نبود. از سوی دیگر به تعویق انداختن عملیات، ضایعات دیگری در پی داشت لذا طرح مانور بر اساس 30 گردان مورد توجه فرماندهان سپاه قرار گرفت. مدتی بعد در سمینار فرماندهان نظامی سپاه در باختران، مانور عملیات بار دیگر بررسی شد و فرمانده سپاه درباره تعجیل در اجرای عملیات گفت: «امام تأکید دارند قضیه مهران به سرعت حل شود.»

 

در نهایت مقرر شد به دلیل کمبود نیرو و وجود استحکامات دشمن، محور باغ کشاورزی حذف و از محور قلاویزان و یال‌های آن تا رودخانه گاوی تلاش قوی‌تری انجام شود. سه مرحله برای تحقق اهداف عملیات در نظر گرفته شد: مرحله اول، تأمین ارتفاعات قلاویزان تا روستای امام‌زاده سیدحسن به عنوان مهم‌ترین فلش حمله که مورد تأکید فرماندهی کل بود. مرحله دوم، تأمین انتهای جبل حمرین تا شیار میگ سوخته و در امتداد آن تأمین روستای بهین بهروزان و هرمزآباد. مرحله سوم تصرف خاکریز والفجر 3 که از روستای فرخ‌آباد تا زیر ارتفاعات 223 قلاویزان امتداد داشت.

 

سازمان رزم

 

نیروی زمینی سپاه به عنوان فرماندهی عملیات در منطقه حضور داشت و قرارگاه نجف با شش لشکر، سه تیپ و یک گردان مستقل زرهی مأمور به آزادسازی شهر مهران بود.

یگان‌های قرارگاه نجف عبارت بودند از:

لشکر 27 حضرت رسول (ص)       7 گد پیاده 1 گد زرهی و 1 گد ادوات

لشکر 17 علی‌بن ابی‌طالب (ع)       3 گد پیاده، 1 گر زرهی و 1 گد ادوات

لشکر 41 ثارالله (ع)                            6 گد پیاده و 1 گد ادوات

لشکر 25 کربلا                       4 گد پیاده 1 گد زرهی و 1 گد ادوات

لشکر 10 سیدالشهدا (ع)             3 گد پیاده، 1 گر زرهی و 1 گد ادوات

لشکر 5 نصر                                    3 گد پیاده و 1 گد ادوات

تیپ 21 امام رضا (ع)                          4 گد پیاده و 1 گد ادوات

تیپ 15 امام حسن (ع)              2 گد پیاده و 1 گد ادوات

تیپ 662 بیت‌المقدس               2 گد پیاده و 1 گد ادوات

گردان مستقل 38 زرهی ذوالفقار

 

در مجموع سپاه با 34 گردان پیاده، 9 گروهان ادوات و 4 گردان زرهی، عملیات کربلای 1 را آغاز کرد.

 

پشتیبانی آتش این عملیات را گروه 63 توپخانه خاتم و گردان ادوات قرارگاه نجف از نیروی زمینی سپاه و 3 گردان توپخانه از نیروی زمینی ارتش به‌عهده داشتند. تیپ 45 مهندسی جوادالائمه (ع) و لشکر مهندسی 43 امام علی (ع) و ستاد جهاد نجف (که واحدهای مهندسی جهاد تهران، فارس و ... را تحت امر داشت) نیز تلاش‌های مهندسی را عهده‌دار بودند. همچنین نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با تعهد روزی 10 سورتی پرواز به منظور بمباران مواضع دشمن و هوانیروز ارتش با 2 تیم آتش و تخلیه مجروح، پشتیبانی هوایی عملیات را به عهده داشتند. علاوه بر این، تیپ 4 لشکر 21 حمزه که در خط پدافندی باغ کشاورزی مستقر بود موظف به اجرای آتش مستقیم و تظاهر به تک شد.

 

شرح عملیات

24 ساعت قبل از شروع عملیات 2 گردان از لشکر 17 علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) برای دور زدن ارتفاعات قلاویزان حرکت کردند. هم‌زمان با انتقال نیرو و امکانات یگان‌های خودی به منطقه، طوفان نسبتاً شدیدی همراه با گرد و غبار سطح منطقه عملیات و عقبه‌های خودی را پوشاند.

 

از غروب روز دوشنبه 9 /4 /1365 نیروها از خط خودی به طرف دشمن حرکت کردند، حدود یک ساعت مانده به زمان شروع عملیات، نیروهای دشمن که به دلیل تردد روزانه رزمندگان حساس شده بودند، به طور گسترده‌ای اقدام به پرتاب گلوله‌های منور و شلیک سراسری تیربار نمودند. در این وضعیت نیروهای خودی، تصور کردند عملیات لو رفته و دشمن هوشیار شده است. قرارگاه نجف را سکوت فرا گرفت اما ساعتی بعد مشخص گردید که این گونه نیست.

 

سرانجام حدود ساعت 22:30 دوشنبه 9 /4 /1365 عملیات با اعلام رمز یا ابوالفضل العباس ادرکنی آغاز شد و در بیشتر محورها خطوط دشمن را شکستند و به داخل مواضع آن‌ها نفوذ کردند. اما در محور لشکر 25 کربلا در ارتفاعات قلاویزان به دلیل وجود جاده‌ای در ارتفاعات و استحکامات و موانع بسیار که موجب تسلط دشمن بر این جاده شده بود، پیشروی با کندی روبه‌رو شد، اما پس از یک ساعت درگیری و حرکت خودروها، دستگاه‌های مهندسی و ادوات زرهی به صورت ستونی با چراغ روشن به طرف خط، نیروهای دشمن متزلزل شدند و بدون مقاومت قابل توجه، عقب‌نشینی کردند که در پی آن نیروهای پیاده به پیشروی ادامه دادند. تلاش نیروهای لشکر 25 کربلا با توجه به مانور احاطه‌ای که روی جاده واقع بر ارتفاعات، تلفات بسیار سنگینی بر دشمن وارد کرد و آن‌ها تا صبح توانستند به اهداف مورد نظر دست یابند.

 

از سوی دیگر، هم‌زمان با شروع عملیات، تیپ 4 زرهی لشکر 21 حمزه ارتش با نیروهایی از تیپ 114 امیرالمؤمنین (ع) سپاه در محور باغ کشاورزی تظاهر به تک کردند و با اجرای آتش توپخانه و تیر مستقیم، دشمن را به خود مشغول نمودند.

 

در محور لشکر 17 علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) نیز نیروها در حالی به بالای ارتفاعات رسیدند و به دشمن مسلط شدند که دشمن متوجه حرکت آن‌ها نشده بود و بسیاری از نیروهای عراقی برای فرار از محاصره، فرار نمودند. در مجموع با توجه به وضعیت دشمن هنگام شکسته شدن خط و نفوذ سریع نیروهای خودی در مواضع آن‌ها، به نظر می‌رسید دشمن غافل‌گیر شده بود. لشکر 17 علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) پس از دور زدن ارتفاعات قلاویزان، با توجه به موفقیت لشکر 25 کربلا، یک گردان نیروی دیگر را وارد عمل کرد، این یگان تا صبح محدوده مأموریت خود را تصرف و پاک‌سازی کرد و تعداد بسیاری از افراد دشمن را اسیر نمود. لشکر 41 ثارالله ضمن تأمین اهداف از پیش تعیین شده خود به طرف ارتفاعات حمرین حرکت کرد و در کنار لشکر 25 کربلا قرار گرفت. لشکر 27 حضرت رسول (ص) ضمن وارد کردن 4 گردان نیرو، پس از شکستن خط، روستای امام‌زاده سیدحسن را پاک‌سازی کرد و تپه مهم 177 را تصرف نمود. لشکر 10 سیدالشهدا (ع) هم‌زمان با سایر یگان‌ها پس از شکستن خط و پاک‌سازی آن، در کنار لشکر 27 مستقر گردید.

 

در مجموع یگان‌های عمل‌کننده تا قبل از روشنایی صبح اهداف مرحله اول عملیات را کاملاً تصرف کردند و با روشن شدن هوا تا یک سوم از محدوده مرحله دوم عملیات را نیز تأمین نمودند. هرچند ارتش عراق در روز اول عملیات با وارد کردن یگان‌های احتیاط با قوای خودی درگیر شد، لیکن در این روز هیچ حرکت اساسی و حساب شده‌ای اعم از پاتک و یا استفاده از نیروی هوایی و توپخانه مشاهده نشد و این وضعیت برای عموم فرماندهان عملیات غیرمنتظره بود. در ادامه عملیات مقر تیپ‌های 443 و 705 پیاده تصرف شد و عمده قوای این دو تیپ با یک حالت گیجی ضمن جنگ‌وگریز عقب‌نشینی کردند. در مجموع در شب اول عملیات 80% از 10 گردان نیروهای پیاده دشمن که در محدودة منطقه مرحلة اول عملیات حضور داشتند، منهدم شدند.

 

از سوی دیگر، بنا به درخواست قرارگاه از نیروی هوایی ارتش، یک هواپیمای جنگندة خودی مواضع دشمن را بمباران کرد، لیکن هنگام برگشت هدف یک موشک دشمن قرار گرفت و در جنوب منطقه عملیاتی مهران، در خاک عراق سقوط کرد. همچنین یک بالگرد کبری که در حال اجرای مأموریت در این منطقه عملیاتی بود بر اثر اصابت گلوله سقوط کرد که خلبانان آن مجروح شدند و به عقب منتقل گردیدند.

 

البته با شروع عملیات، تیپ 1 کماندویی سپاه چهارم عراق از بدره حرکت کرد و در ساعت 5 صبح به منطقه وارد و در ساعت 6 صبح با نیروهای خودی درگیر شد که در نتیجه هر 3 گردان آن منهدم گردید. علاوه بر این، صبح هنگام، نیروهای احتیاط دشمن در محور امام‌زاده سیدحسن دست به پاتک زدند که با مقابله لشکر 27 مواجه شدند و با ورود بالگردهای هوانیروز به صحنه نبرد و انهدام چندین دستگاه تانک عراقی، این پاتک خنثی گردید.

 

یگان‌های خودی با هماهنگی یکدیگر، عملیات را در تمام محورها با قدرت و سرعت و بدون وقفه در طول روز اول ادامه دادند. قرارگاه فرماندهی عملیات تقریباً در موضع انفعال قرار گرفته بود، چرا که دشمن از هم گسیخته شده و یگان‌ها از موقعیت استفاده کرده بدون توقف به پیشروی ادامه دادند و سپس به قرارگاه پیشنهاد نمودند که عملیات در روز ادامه پیدا کند. از این به بعد یگان‌ها ابتدا پیشروی می‌نمودند و هدف را تصرف می‌کردند و سپس قرارگاه را در جریان وضعیت قرار می‌دادند. به این ترتیب بود که اهداف مرحله دوم عملیات تا پایان روز اول تأمین گردید.

 

در شب دوم، اجرای مرحله سوم عملیات آغاز شد. در این شب لشکر 10 سیدالشهدا (ع) به استراحت پرداخت و تیپ 21 امام رضا (ع) با 3 گردان نیرو در محور لشکر 10 عملیات را شروع کرد و پس از پاک‌سازی هرمزآباد تا 500 متری شهر مهران پیشروی کرد. لشکر 41 ثارالله نیز همراه با لشکر 25 کربلا از شیار میگ سوخته (بعد از جبل حمرین در امتداد مرز) عبور کردند و لشکر 27 حضرت رسول (ص) روستای بهین بهروزان را پاک‌سازی نمود. در نهایت کلیه یگان‌های عمل‌کننده تا قبل از روشنایی صبح خط سراسری از هرمزآباد تا شیار میگ سوخته و مقداری از محدوده مرحله سوم عملیات را تأمین کردند.

 

در شب دوم خبرهای مختلفی از عقب‌نشینی دشمن در محورهای باغ کشاورزی و تپه‌های غلامی و پاسگاه دراجی می‌رسید که قرارگاه با ناباوری با این خبر برخورد می‌کرد. صبح روز عملیات مشخص شد که اکثر نیروهای دشمن در محورهای فوق عقب‌نشینی کرده‌اند و سرعت عقب‌نشینی چنان بوده که بسیاری از وسایل زرهی آن‌ها از روی جاده آسفالت به پایین افتاده و واژگون شده است.

 

آزادسازی شهر مهران (11 /4 /1365)

با روشن شدن هوا، در روز دوم در محور باغ کشاورزی، دشمن سازمان رزم خود را از دست داده و در حال عقب‌نشینی بود. در این محور نیروهای اطلاعات قرارگاه نجف به سرعت به باز کردن معابر مین مشغول شدند. سپس با کمک تعدادی از نیروهای ارتش با سوار شدن بر نفربر، بدون درگیری مهمی وارد باغ کشاورزی شدند و از نیروهای پراکنده دشمن حدود 100 اسیر گرفتند.

 

لشکر 10 سیدالشهدا (ع) نیز از طریق روستای هرمزآباد از پشت به طرف باغ کشاورزی حرکت کرد و ضمن جنگ‌وگریز با نیروهای در حال فرار دشمن، بسیاری از آن‌ها را به اسارت در آورد. علاوه بر این، تیپ 21 امام رضا (ع) که در شب گذشته تا پشت دیوارهای شهر مهران پیشروی کرده بود، با روشن شدن هوا از 2 محور شهر را دور زد و به طرف روستای فرخ‌آباد و روستای رستم‌آباد رفت و ضمن پاک‌سازی و تصرف آن‌ها در غرب مهران الحاق نمود. سپس اقدام به احداث خاکریز کرد و شهر مهران بدون هیچ‌گونه درگیری به محاصره نیروهای خودی درآمد.

 

نیروهای تیپ امام رضا (ع) نزدیک ظهر از چند محور وارد شهر شدند و دشمن که قبلاً عمده قوای خود را از شهر تخلیه کرده بود با ورود نیروهای خودی ضمن جنگ مختصری تسلیم شد و شهر مهران تا غروب همین روز کاملاً پاک‌سازی گردید. همچنین نیروهای عراقی از محورهای باغ کشاورزی و تپه‌های غلامی و پاسگاه دراجی کاملاً عقب‌نشینی کردند و این مناطق هم‌زمان با مهران به تصرف نیروهای خودی درآمد.

 

در محور لشکر 41 ثارالله نیروهای خودی هنگام پیشروی به سمت ارتفاعات قلاویزان عراق، نیروهای دشمن را در چند نقطه دور زده و محاصره کردند. از سوی دیگر مرکز شنود اعلام کرد نیروهای فراری عراقی گفته‌اند که نیروهای ایرانی قصد دارند به طرف شهر بدره و زرباطیه پیشروی کنند. متعاقب آن دو گردان مهندسی دشمن مأمور احداث خاکریز برای دفاع از شهر زرباطیه شدند و یک تیپ نیز مأموریت دفاع از این شهر را به عهده گرفت.

 

ظهر روز دوم، در قرارگاه ادامة عملیات طرح‌ریزی شد که بر مبنای این طرح نیروهای خودی در شب سوم باید برای تأمین ارتفاعات قلاویزان عراق (قله 215 و یال‌های آن) آماده عملیات می‌شدند. امّا لشکر 5 نصر که به طرف ارتفاعات 215 و لشکر 41 ثارالله که به طرف یال‌های آن پیش می‌رفتند به دلیل روحیه بالای نیروهای خودی و از هم گسیختگی دشمن، همچنان به پیشروی ادامه داده و طرح مذکور را از بعد از ظهر همین روز آغاز کردند.

 

به طور خلاصه می‌توان گفت دشمن در روز دوم به دلیل ضربه مؤثری که در آغاز عملیات متحمل شد همچنان دچار وضعیتی نابسامان بود و حتی نیروهای احتیاطی که وارد منطقه می‌کرد قادر نبودند محور اصلی عملیات را تشخیص دهند و پاتک مؤثری علیه نیروهای خودی اجرا نمایند. استیصال در جبهه دشمن به‌گونه‌ای بود که نیروی هوایی عراق تنها به بمباران‌های پراکنده و معدود اکتفا می‌کرد و توپخانه و زرهی آن نیز به جز تحرکات ضعیفی قادر به فعالیت دیگری نبود. همچنین در روز دوم عملیات تیپ 66 نیروی مخصوص با استقرار در مقابل مهران، تأمین ارتفاعات قلاویزان را به شهر مهران ترجیح داد و برای جلوگیری از پیشروی نیروهای خودی به سمت قلاویزان رفت.

 

در شب و روز سوم عملیات مطابق طرح قرار بود روستای فیروزآباد و ارتفاعات قلاویزان عراق و ارتفاعات 223 آن به صورت یک خط ممتد تأمین گردد، اما نیروهای خودی در ادامه عملیات روز دوم در محور قلاویزان به طرف اهداف فوق پیشروی کردند. لشکرهای 25 کربلا و 5 نصر با هماهنگی یکدیگر به طور تلفیقی عمل نموده و به طرف ارتفاعات 223 پیشروی کردند و لشکر ثارالله نیز در یال‌های آن به پیشروی پرداخت. این یگان‌ها تا قبل از صبح روز سوم به نزدیکی ارتفاعات مزبور رسیدند. همچنین لشکر حضرت رسول (ص) در قسمت یال ارتفاعات قلاویزان به سمت غرب و تیپ امام حسن (ع) نیز با وارد کردن 2 گردان نیرو از خسروآباد به سمت فیروزآباد عملیات را ادامه دادند که تیپ امام حسن (ع) قبل از تصرف روستای مذکور متوقف گردید.

 

خبرهای مختلفی از طریق لشکر 5 نصر به قرارگاه می‌رسید مبنی بر اینکه ارتفاعات 223 تصرف شده است ولی هیچ‌کدام به طور قاطع تأیید نگردید و بعد معلوم شد در 800 متری آن یعنی قلّه 210 مستقر شده‌اند.

 

در طول روز سوم به‌رغم درگیری رزمندگان با قوای دشمن، محورهای پاسگاه دراجی و باغ کشاورزی و تپه‌های غلامی کاملاً پاک‌سازی نشد و دشمن کم‌وبیش به طور پراکنده در این محورها حضور داشت.

 

در ادامة عملیات تیپ بیت‌المقدس به استعداد 2 گردان وارد منطقه شد و تحت امر تیپ 21 امام رضا (ع) در خط پدافندی فرخ‌آباد مستقر گردید. لشکر 10 سیدالشهدا (ع) از محورهای قلعه‌کهنه و فرخ‌آباد به طرف تپه‌های غلامی و باغ کشاورزی و پاسگاه دراجی حرکت کرد و ضمن پاک‌سازی کامل منطقه، عده بسیاری از نیروهای دشمن را به اسارت در آورد و سپس نیروهای ارتش در پاسگاه دراجی مستقر شدند.

 

ساعت 6 صبح روز سوم تیپ‌های 4 و 5 گارد ریاست جمهوری عراق به ارتفاعات 210 پاتک نمودند و پس از یک درگیری سخت آن را تصرف کردند. به همین علت لشکرهای 25 کربلا و 5 نصر حدود 200 متر عقب آمدند. این محور استحکاماتی قوی داشت و نیروهای خودی برای نفوذ در آن تلاش می‌کردند.

 

در شب چهارم عملیات نیروهای خودی ضمن تصرف مواضع دشمن در فیروزآباد وارد این روستا شدند و درحالی‌که دشمن از این منطقه عقب‌نشینی کرده بود اقدام به احداث یک خاکریز از فیروزآباد به سمت خاکریز قدیمی در فرخ‌آباد نمودند و سپس خاکریز را از فیروزآباد در مقابل استقرار لشکر حضرت رسول (ص) ادامه دادند و به یال‌های ارتفاعات قلاویزان رساندند.

 

در این شب درگیری در اطراف ارتفاعات 223 ادامه یافت و نیروهای دشمن که هنوز این ارتفاعات را در تصرف داشتند فشار زیادی را در نقاط مختلف وارد کردند. البته دشمن همچنان در گیجی به سر می‌برد و هرچند تحرکات هوایی عراق شروع شده بود، ولی ضعیف و در حد شناسایی بود. آتش توپخانه‌اش نیز چشمگیر نبود. نیروهای تازه نفس دشمن هم تنها توانستند قسمت‌هایی از ارتفاعات قلاویزان را حفظ کنند.

 

پاتک شدید دشمن حدود ساعت 7 صبح 13 /4 /1365 (روز چهارم عملیات) آغاز شد. تیپ‌های 95، 71، 72 پیاده و تیپ‌های 4 و 5 گارد ریاست‌جمهوری ارتش عراق پاتک شدیدی را روی ارتفاعات قلاویزان برای تصرف قلّه 200 شروع کردند. با مقاومت سخت رزمندگان و حملات پی‌درپی آنان، این پاتک شکست خورد و قوای دشمن متحمل تلفات سنگینی شدند. در جریان این درگیری‌ها فرمانده تیپ 4 گارد کشته شد که عراقی‌ها جسد او را به عقب منتقل کردند.

 

در ادامه عملیات، لشکر 10 سیدالشهدا (ع) قسمت‌هایی از یال قلّه 210 را تصرف کرد. مرکز شنود نیز گزارش داد که در حمله هواپیماهای خودی به مواضع دشمن، 20 خودرو منهدم و 40 تن کشته و زخمی شدند.

 

در روز پنجم عملیات (14 /4 /1365) لشکر 10 سیدالشهدا (ع) به سمت قلّه 210 تک نمود و این قلّه را مجدداً به طور کامل تصرف کرد و بیش از 10 اسیر گرفت.

 

پنجمین مرحلة عملیات کربلای 1 در سحرگاه 15 /4 /1365 با حملة هماهنگ لشکرهای 10 و 27 شروع شد. در این حمله لشکر 10 سیدالشهدا (ع) مأموریت تصرف قلّه 223 را داشت و لشکر 27 حضرت رسول (ص) مأمور تصرف یال‌های آن بود. تلاش لشکر 27 حضرت رسول (ص) در تزلزل دشمن مؤثر بود، طوری که لشکر 10 سیدالشهدا (ع) با سرعت به طرف قلّه 223 رفت و با تاکتیک‌های احاطه‌ای اهداف خود را تأمین و ضمن آن قرارگاه تاکتیکی لشکر 17 زرهی عراق را تصرف کرد.

 

سرانجام در مورخ 18 /4 /1365 لشکر 27 حضرت رسول (ص) باقی‌مانده یال‌های 223 در غرب این قلّه را تصرف کرد. در جریان این عملیات قرارگاه تاکتیکی تیپ 24 مکانیزه لشکر 10 دشمن منهدم و تعدادی عناصر آن از جمله فرمانده تیپ به اسارت درآمد. عملیات مزبور در واقع آخرین پیشروی نیروهای خودی در عملیات کربلای 1 بود و از این پس نیروها به تثبیت و تحکیم مواضع تصرف شده و تقویت خطوط پدافندی موجود پرداختند و این عملیات با پیروزی کامل و با دستیابی به اهداف آن به میزان بیش از 100% به پایان رسید.

 

در نهایت نیروهای خودی با تسلط کامل بر قلّه 223 و یال‌های آن تا 1/5 کیلومتر از قلّه مزبور به سمت غرب گسترش یافتند. در شمال این قلّه ادامه آخرین خط خودی به این شرح بود: امتداد خط از تپه 170 به سمت شمال تا مقابل روستای فیروزآباد و از آنجا به طرف یک کیلومتری غرب فرخ‌آباد و سپس به سمت پاسگاه دراجی دشمن و در نهایت به ارتفاعات نمه‌کلان‌بو ختم می‌شود.

 

نتایج عملیات

ده روز جنگ و مقاومت در منطقه مهران به آزادسازی 175 کیلومترمربع از خاک ایران و عراق، از جمله جاده دهلران ـ مهران ـ ایلام، شهر مهران و بیش از 8 روستای اطراف آن، ارتفاعات حساس و سرکوب قلاویزان و حمرین خصوصاً بلندترین قلّه منطقه (قلّه 223) و 2 پاسگاه مرزی منجر گردید. همچنین عقبه‌های دشمن از جمله شهرهای بدره و زرباطیه در دید و تیر نیروهای اسلام قرار گرفت. در این عملیات 700 تن از نیروهای خودی شهید و 4500 تن مجروح شدند.

 

تلفات و خسارات دشمن

در این عملیات 10 هزار تن از نیروهای عراقی کشته و زخمی و 1210 تن اسیر شدند. همچنین تعداد 110 دستگاه تانک و نفربر و تعداد زیادی ادوات و خودرو منهدم گردید و 69 تانک و نفربر، 8 دستگاه مهندسی، 61 قبضه ادوات و 64 خودرو به غنیمت گرفته شد.

 

یگان‌های درگیر دشمن در طول عملیات و میزان انهدام آن‌ها

1 ـ تیپ 425 پیاده و تیپ‌های 71 و 72 از لشکر 35 هرکدام 30 درصد.

2 ـ تیپ‌های 501 و 95 پیاده، 59 مکانیزه، تیپ 108 و تیپ 804 هرکدام 40 درصد.

3 ـ سه گردان توپخانه هرکدام 50 درصد.

4 ـ تیپ 5 گارد ریاست‌جمهوری و تیپ 113 از لشکر 19 هرکدام 60 درصد.

5 ـ تیپ 70 زرهی و تیپ 1 کماندویی سپاه چهارم هرکدام 70 درصد.

6 ـ تیپ‌های 443 و 417 پیاده و تیپ 4 گارد ریاست‌جمهوری و 2 گردان کماندویی هرکدام 80 درصد.

7 ـ تیپ 705 پیاده 90 درصد.

8 ـ تیپ 65 نیروی مخصوص 100 درصد.

 


 

فهرست منابع و مآخذ

1- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، سند شمارة 656، گزارش عملیات کربلای 1، راوی: محسن رخصت‌طلب، تیر 1365.

2- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش عملیات والفجر 3 (دستنویس)، تهیه: حسین اردستانی، 1362.

3- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، تنبیه متجاوز، حسین اردستانی، 1379.

4- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، خرمشهر تا فاو، محمد درودیان، چاپ هفتم 1381.

5- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، سند شمارة 019991، 1362/6/7.

6- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، جنگ در سال 65، هادی نخعی، تهران، 1366.

7- مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، کارنامه نبردهای زمینی، محسن رشید و حسن دری، تهران، 1381.

8- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام، جلد 20، پاییز 1378.

9- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریة گزارش‌های ویژه، شمارة 105 تا 124، 12/4 الی 1365/4/31
.

 

برای کسب اطلاعات کاملتر در خصوص این عملیات در همین تارنما، اینجا را کلیک نمایید.

 

 

 

 

دسته بندی اخبار: 
اخبار - دفاع مقدس
گزارش

دیدگاه جدیدی بگذارید