مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

یادداشت

اشتراک در RSS - یادداشت

یکی از مؤثرترین فرهنگ‌های دینی که در طول سالیان متمادی از آن می‌گذرد و تأثیرش روزبه‌روز بیشتر می‌شود، فرهنگ عاشورا و قیام امام حسین (ع) در احیای ارزش‌های دینی و اجرای امربه‌معروف و نهی از منکر می‌باشد.

فرهنگ عاشورا و نیازهای کنونی جامعه

سوم خرداد نماد برجسته‌ای از هشت سال دفاع مقدس است که می‌تواند نه‌تنها در ترسیم روایت تاریخ مرزوبوم مؤثر باشد، بلکه در ایجاد انگیزه مثبت و امیدواری برای تلاش و کوشش جمعی در آینده و درنتیجه ساختن تاریخ بعدی ایران و فرزندان آن مؤثر افتد. 

چهار مفهوم «معرفت، معنویت، مقاومت و مجاهدت»، در نظر و عمل مقام معظم رهبری نقش و جایگاهی محوری و اساسی دارند؛ به‌گونه‌ای که ازیک‌طرف در مقام تئوری و اندیشه، بدون در نظر گرفتن آن‌ها نمی‌توان تبیین درستی از دیدگاه‌ها، اندیشه‌ها و رهنمودهای ایشان به‌دست داد و از طرف دیگر در ساحت عمل و واقعیت، بدون تحقق این مفاهیم نمی‌توان به قله‌های پیشرفت و معنویت در آینده نایل آمد.

تأملی کوتاه در مفاهیم«معرفت، معنویت، مقاومت و مجاهدت» در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای؛

برای بازشناسی گذشته، نیاز به الگوست. حرکتی که بعد از پایان دفاع مقدس در حوزه خاطره‌نگاری، مستندنگاری و تاریخ‌نگاری جنگ شکل گرفت و نهضت ثبت و ضبط حضور و حماسه تک‌تک عناصر ملت از اقشار مختلف در میدان جنگی نابرابر با کشورهای بزرگ و کوچک دنیا به راه افتاد، بدون شک الگویی بی‌نظیر در بازشناسی گذشته یک ملت است.

نهضت مستندنگاری دفاع مقدس؛ الگویی برای عملی کردن بیانیه گام دوم

گام دوم با نگاهی استراتژیک و راهبردی، نقاط ضعف، قوت، فرصت‌ها و تهدیدهای پیش روی کشور و انقلاب را به‌گونه‌ای کاملاً شفاف معرفی کرده است که حاصل آن راهکاری برای ایجاد تمدن نوین اسلامی است. یکی از ظرفیت‌های عظیم کشور در کنار سایر استعدادها، ذخیره معنوی عظیمی به نام دفاع مقدس است که ره‌توشه مناسبی برای گذر انقلاب از گردنه‌های سخت تاریخی است.

عملیات خیبر و بدر را می‌توان مبدأ تحول و دگرگونی در اقدامات نظامی ایران در سال‌های بعد دانست. ظهور نبوغ نظامی در مقابل پیچیدگی‌های دشمن که با حمایت منابع و کارشناسان خارجی، در زمین، تسلیحات و شیوه نبرد با رزمندگان اسلام، تغییرات و توسعه قابل‌ملاحظه‌ای یافته بود، موجب شد، جنگ وارد مرحله جدیدی شود که متفاوت با شرایط قبلی آن بود. 

عملیاتی که پای آمریکا را به جنگ با ایران باز کرد

در مرحله شناسایی و طرح‌ریزی عملیات خیبر، فرماندهان یگان‌های عملیاتی نقش محدودتری نسبت به آفند‌های گذشته داشتند و تا آستانه شروع نبرد، از حضور مستقیم آن‌ها و تردد غیرضروری در منطقه جلوگیری می‌شد.

خیبر آغازگر تحولی مهم در جبهه‌های جنگ بود
تحلیلی بر نبرد بن‌بست‌شکن خیبر در سوم اسفند ۱۳۶۲

اساساً غافلگیری کامل در هیچ عملیاتی امکان­پذیر نبود. باوجود توان بالای ارتش عراق در استراق سمع و امکان بهره­گیری از اطلاعات ماهواره­های جاسوسی، امکان نداشت که تعداد زیادی یگان جابه‌جا شوند ولی دشمن هشیار نشود.

شهید فهمیده؛ الگویی برای نسل جدید

ماجرای دشمنی با اسطوره شهید فهمیده

شهید زین‌الدین در عملیات بیت‌المقدس مسئولیت اطلاعات – عملیات قرارگاه نصر را بر عهده داشت و به خاطر لیاقت، ایمان، خلوص، استعداد رزمی و شجاعت فراوان، در عملیات رمضان به‌عنوان فرمانده تیپ علی بن ابیطالب (ع) انتخاب شد. این تیپ سپس به لشکر تبدیل شد. لشکر علی بن ابیطالب (ع) در تمام صحنه‌های نبرد ازجمله عملیات محرم، والفجر مقدماتی، والفجر 3 و والفجر 4، خط‌شکن و به‌عنوان یکی از یگان‌های همیشه موفق، نقش حساس و تعیین‌کننده‌ای را بر عهده داشت.

تهرانی مقدم معتقد بود باید خودمان بسازیم. او می‌گفت اگر نیروهای مسلح ما درک کردند که بنا بر نوع تهدید، به چه ابزاری برای مقابله نیاز دارند، باید برای تولید آن گام بردارند و متخصصان داخلی کشورمان از توانمندی و قدرت عمل بسیار بالایی برخوردار هستند. او واقعا باور داشت که ما می‌توانیم و در عمل با تکمیل کردن تحقیقات موشک شهاب و پرتاب موفق موشک شهاب 3 با برد 2000 کیلومتر، در سال 1377 این استعداد و توان ایران و ایرانی را به جهانیان نشان داد.

با انجام عملیات والفجر ۴، علاوه بر دور شدن دشمن از شهرهای مرزی و قطع ارتباط گروه‌های مسلح تغذیه شده از سوی رژیم صدام، جبهه جدیدی علیه دشمن در روبروی شهرهای سید صادق و حلبچه و سد دربندیخان بازشد که بخشی از توان ارتش بعثی را به خود مشغول کرد. در صورت تحقق این هدف، خط دفاعی جبهه خودی در منطقه دشت شیلر کوتاه شد و در به کارگیری نیرو صرفه جویی می شد. همچنین راه ضد انقلاب از محور دشت شیلر مسدود شده و شهر مریوان از دید و تیر دشمن خارج می شد. علاوه بر این، شهر پنجوین و پادگان آن و پادگان گرمک به تصرف درآمده و نیروهای دشمن منهدم می شدند و سرانجام مقدمات انجام عملیات در استان سلیمانیه عراق فراهم می آمد.

برخی از این فرماندهان در جریان جنگ به فیض شهادت نائل آمدند و برخی که شهید نشدند، با کوله‌بار عظیمی از تجربیات خود، در مواقع بحران از امنیت ملی کشور حراست می کنند. بحران سوریه و تضعیف محور مقاومت زمینه ای را فراهم کرد تا برخی از فرماندهان باقی مانده دوران دفاع مقدس دوباره عازم جبهه نبرد شوند. یکی از این فرماندهان سردار سرتیپ پاسدار «حسین همدانی» بود.

سالگرد شهادت سردار حسین همدانی

چرا جنگ ادامه یافت؟ چرا بعد از فتح خرمشهر وارد خاک عراق شدیم؟ چه عواملی مانع تبدیل‌شدن پیروزی جمهوری اسلامی ایران پس از فتح خرمشهر به یک پیروزی استراتژیک، جهت پایان جنگ بود؟ آیا امکان نداشت، جنگ در مدت کوتاه‌تری پس از فتح خرمشهر به پایان رسد؟

سازمان مجاهدین خلق به همراه ارتش عراق پس از پذیرش قطع‌نامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل از سوی ایران با تصور تغییر موازنه قوا در جنگ و بحرانی شدن شرایط داخلی کشور، دست به حمله علیه ایران زدند ولی نیروهای خودی در روز ۵ مرداد عملیات مرصاد را انجام دادند و درنهایت طی چندین ساعت، صدها تن از نیروهای سازمان مجاهدین خلق کشته شدند و مابقی مجبور به عقب‌نشینی شدند.

تهاجم منافقین بر پایه توهم بر اعتراضات اجتماعی بود.

28 فروردین 62 با حضور تعدادی از فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، کربلا و نجف جلسه ای برای بررسی علل ناکامی و نقاط ضعف و قوت عملکرد نیروهای خودی در عملیات  والفجر1  برگزارشد. درپایان این جلسه محمدابراهیم همت نیز به بیان ضعف ها و معایب این عملیات پرداخت.

حسین عسگری موفق

سازماندهی گردان­‌های توپخانه در قالب گروه توپخانه با ماه محرم سال 1361 و اجرای عملیات «محرم» همزمان شد و همین امر باعث شد تا اولین گروه توپخانه سپاه(61 محرم)  شکل گرفت، گروه های شش گانه توپخانه سپاه از سال 1361 تا سال 1366 به ترتیب شکل گیری عبارتند از: (1- گروه توپخانه 61 محرم.2- گروه توپخانه 15 خرداد.3-گروه توپخانه 42 یونس(ع).4-گروه توپخانه 40 رسالت.5-گروه توپخانه 63 خاتم الانبیاء(ص).6-گروه توپخانه 64 الحدید)

حسین عسگری موفق

در26 فروردین ماه 1358 بیانیه‌ای با عنوان " اولین بیانیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی " در مطبوعات درج گردید. اینک خلق به پاخاسته‌مان با مشتهای گره کرده ولی با امید به خدا و تکیه بر ایدئولوژی و پاکبازی قهرمانانه و غیرقابل وصف چنان به احیاء هویت خویش و اثبات آن همت گماشت و چنان شور و شوق و شکوهی آفرید که در تاریخ کاملاً تازگی داشت

حسین عسگری موفق

این عملیات سخت نیاز به یک تصمیم راسخ دارد و الا خدای نکرده متزلزل می‌شویم، تردید و ابهام حتی به اندازه نوک سوزن مانع از امتداد الهی است. هر برادری که بخواهد شب عملیات با آمادگی کامل جلو برود. حتماً باید تصمیم‌اش را گرفته باشد. اصلاً فردی که تصمیم نگرفته نباید وارد صحنه شود، کسی که در قلبش خدای نکرده ذره‌ای تردید باشد، نباید در صحنه وارد بشود، والا خدای نکرده صدمه به بار می‌آورد.

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران؛ ضمن عرض تسلیت سانحه هوایی اخیر و جان‌باختن تعدادی از هم‌وطنان عزیز و ابراز همدردی با بازماندگان و خانواده‌های داغدار آن‌ها طی بیانیه ذیل فرارسیدن سوم اسفندماه، سال روز عملیات غرورآفرین خیبر را گرامی داشت.

عملیات خیبر
عملیات خیبر؛ تجلی خلاقیت و تحول در دفاع مقدس

 عملیات کربلای4 یکی از بی‌نظیرترین عملیات‌های ایران ازحیث طراحی و انتخاب جغرافیای نبرد و زمان اجرای طرح بود که در طی هشت ماه بررسی و شناسایی مداوم و دقیق، با درنظرگرفتن تمام نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای خودی و دشمن، با پیچیدگی بسیار زیاد و با استعداد 250 گردان نیرو در قالب 4 قرارگاه طرح‌ریزی شد

تقارن هفته دفاع مقدس با دهه ابتدایی محرم، الهام بخش برخی تشابهات بین این دو حادثه تاریخی بود. هرچند کربلا و عاشورا نمونه و مثالی ندارد و تکرارناشدنی است اما علاوه بر جنبه تقدس دفاعی، که در بین جنگ ما و واقعه عاشورا مشترک است، جنبه دیگری از تشابه نیز به چشم می‌خورد و آن تحمیلی بودن هر دو جنگ است.

نادر نوروزشاد

چرایی لغو عملیات ارتش در شلمچه، یکی از ناگفته‌های جنگ است که نشان از مظلومیت و تنهایی کشور در جنگ نابرابر با صدام و پشتیبانان بین‌المللی او است. تحلیلگرانی که تصور می‌کنند کشور به لحاظ لجستیکی و تجهیزات و ادوات نظامی و نیروی انسانی، قادر به ادامه جنگ بوده است، باید از مشروح این مذاکرات مطلع شوند و حقیقت امر را در دل اسناد ناب جنگ جستجو نمایند.

انتشار اسنادی از ناگفته‌های جنگ تحمیلی

حسین خرازی از روزهای آغازین جنگ در جبهه جنوب حضور داشت و تا پایانِ آخرین عملیات تعیین‌کننده در جنوب یعنی کربلای5 به فرماندهی لشکر امام حسین(ع) پرداخت؛ لشکری که بسیاری از معادلات جنگ را رقم زد. کارنامه حسین خرازی در حدود هفت سال حضور در جبهه، مشحون از عقلانیت، خلاقیت، شجاعت، معنویت و درک فرماندهی صحنه نبرد در عالی‌ترین طراز خود است.

 

گزارشی از فرماندهی حسین خرازی در جنگ، به بهانه زادروزش

تجربه گران‌سنگ دفاع مقدس اگرچه به لحاظ نفس دفاع و غیرت و حمیّت ملی، مقدس و افتخارآمیز است؛ اما به لحاظ روند پیدایش تهدید باید به‌طورجدی موردمطالعه محققین و اندیشمندان قرار گیرد. اشتغال و سرگرمی نیروی نظامی به مسائل داخلی، عدم توجه به توان دیپلماسی با شعارهای به‌ظاهر انقلابی، جدی نگرفتن نشانه‌های تهدید، تصور نادرست از قدرت خودی و دشمن، و..؛ در دوران شش‌ماهه اول سال 1359 به‌وفور دیده می‌شود.

پیشنهادی به محققین تاریخ دفاع مقدس

خلاصه حرفهای آقای اولاف پالمه این بود که صدام گیر افتاده و برای بیرون رفتن از این دام باید یک بهانه ای داشته باشد و این بهانه را از ما می خواهد که یک امتیازی به او بدهیم که بتواند پیش ملتش روسفید از آب درآید. ما هم به او گفتیم ما هیچ وقت به تجاوزکار و جنگ افروز و جنایتکار جایزه نمی دهیم ..

اولاف پالمه
پیشنهاد اولاف پالمه برای پایان جنگ

عدم تناسب شعار آرمانی با قدرت ملی، یا عدم وجود استراتژی برای وصول به شعار آرمانی؛ بررسی عوامل و نتایج تأخیر در پذیرش قطعنامه و علل پذیرش آن؛ بازخوانی مفهومی تعبیر «جامِ زهر» از جمله موضوعاتی هستند که به طور خلاصه  در این بخش مورد توجه قرار گرفته اند.

نادر نوروزشاد

برای رسیدن به یک تحلیل جامع در باب قطعنامه 598 و پذیرش آن نیازمند یک سیر مفهومی از مقاطع جنگ و یا مفاهیم اصلی آن هستیم. در این بخش به دو موضوع مهم "بررسی مشروعیت و عقلانیت ادامه جنگ بعد از خرمشهر" و "ضرورت همپایی دیپلماسی با قدرت نظامی" می پردازیم.

نادر نوروزشاد

زمانی که فرایند مذاکرات بدون تحول مناسب یا دورنمای مطمئنی از حل وفصل قطعی و عادلانه جنگ ادامه می‌یافت، روند رویدادهای صحنه جنگ به شکل خطرناکی در حال معکوس شدن بود. دکوئیار در خاطراتش به دریافت اطلاعاتی درباره جنگ از سوی دولت امریکا اشاره می کند که نشان می داد...

پیامدهای بن بست تصمیم گیری در لحظات خطیر جنگ

پست امداد در ارتش‌های کلاسیک، در فاصله 5،4 کیلومتری خط برپا می‌شود که این فاصله در بهداری سپاه پاسداران، به گواه اسناد موجود، 150 الی 200 متر بود. اورژانس یگان‌ها، اگر در ارتش‌های کلاسیک با فاصله 30 کیلومتری خط تشکیل می‌شد، این فاصله  به 2 الی 4 کیلومتر تقلیل یافت و بیمارستان‌های صحرایی که عموماً در فاصله حدود 45 کیلومتری خط احداث می‌شدند در جنگ ما در فاصله 15 کیلومتری برپا می‌شد.

شکل‌گیری و نقش‌آفرینی واحد بهداری سپاه در مسیر جنگ تحمیلی

صفحه‌ها