مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 24 تیر؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

یادداشت

اشتراک در RSS - یادداشت
حسین عسگری موفق

28 فروردین 62 با حضور تعدادی از فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، کربلا و نجف جلسه ای برای بررسی علل ناکامی و نقاط ضعف و قوت عملکرد نیروهای خودی در عملیات  والفجر1  برگزارشد. درپایان این جلسه محمدابراهیم همت نیز به بیان ضعف ها و معایب این عملیات پرداخت.

حسین عسگری موفق

سازماندهی گردان­‌های توپخانه در قالب گروه توپخانه با ماه محرم سال 1361 و اجرای عملیات «محرم» همزمان شد و همین امر باعث شد تا اولین گروه توپخانه سپاه(61 محرم)  شکل گرفت، گروه های شش گانه توپخانه سپاه از سال 1361 تا سال 1366 به ترتیب شکل گیری عبارتند از: (1- گروه توپخانه 61 محرم.2- گروه توپخانه 15 خرداد.3-گروه توپخانه 42 یونس(ع).4-گروه توپخانه 40 رسالت.5-گروه توپخانه 63 خاتم الانبیاء(ص).6-گروه توپخانه 64 الحدید)

در26 فروردین ماه 1358 بیانیه‌ای با عنوان " اولین بیانیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی " در مطبوعات درج گردید. اینک خلق به پاخاسته‌مان با مشتهای گره کرده ولی با امید به خدا و تکیه بر ایدئولوژی و پاکبازی قهرمانانه و غیرقابل وصف چنان به احیاء هویت خویش و اثبات آن همت گماشت و چنان شور و شوق و شکوهی آفرید که در تاریخ کاملاً تازگی داشت

این عملیات سخت نیاز به یک تصمیم راسخ دارد و الا خدای نکرده متزلزل می‌شویم، تردید و ابهام حتی به اندازه نوک سوزن مانع از امتداد الهی است. هر برادری که بخواهد شب عملیات با آمادگی کامل جلو برود. حتماً باید تصمیم‌اش را گرفته باشد. اصلاً فردی که تصمیم نگرفته نباید وارد صحنه شود، کسی که در قلبش خدای نکرده ذره‌ای تردید باشد، نباید در صحنه وارد بشود، والا خدای نکرده صدمه به بار می‌آورد.

عملیات خیبر
عملیات خیبر؛ تجلی خلاقیت و تحول در دفاع مقدس

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران؛ ضمن عرض تسلیت سانحه هوایی اخیر و جان‌باختن تعدادی از هم‌وطنان عزیز و ابراز همدردی با بازماندگان و خانواده‌های داغدار آن‌ها طی بیانیه ذیل فرارسیدن سوم اسفندماه، سال روز عملیات غرورآفرین خیبر را گرامی داشت.

 عملیات کربلای4 یکی از بی‌نظیرترین عملیات‌های ایران ازحیث طراحی و انتخاب جغرافیای نبرد و زمان اجرای طرح بود که در طی هشت ماه بررسی و شناسایی مداوم و دقیق، با درنظرگرفتن تمام نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای خودی و دشمن، با پیچیدگی بسیار زیاد و با استعداد 250 گردان نیرو در قالب 4 قرارگاه طرح‌ریزی شد

نادر نوروزشاد

تقارن هفته دفاع مقدس با دهه ابتدایی محرم، الهام بخش برخی تشابهات بین این دو حادثه تاریخی بود. هرچند کربلا و عاشورا نمونه و مثالی ندارد و تکرارناشدنی است اما علاوه بر جنبه تقدس دفاعی، که در بین جنگ ما و واقعه عاشورا مشترک است، جنبه دیگری از تشابه نیز به چشم می‌خورد و آن تحمیلی بودن هر دو جنگ است.

انتشار اسنادی از ناگفته‌های جنگ تحمیلی

چرایی لغو عملیات ارتش در شلمچه، یکی از ناگفته‌های جنگ است که نشان از مظلومیت و تنهایی کشور در جنگ نابرابر با صدام و پشتیبانان بین‌المللی او است. تحلیلگرانی که تصور می‌کنند کشور به لحاظ لجستیکی و تجهیزات و ادوات نظامی و نیروی انسانی، قادر به ادامه جنگ بوده است، باید از مشروح این مذاکرات مطلع شوند و حقیقت امر را در دل اسناد ناب جنگ جستجو نمایند.

گزارشی از فرماندهی حسین خرازی در جنگ، به بهانه زادروزش

حسین خرازی از روزهای آغازین جنگ در جبهه جنوب حضور داشت و تا پایانِ آخرین عملیات تعیین‌کننده در جنوب یعنی کربلای5 به فرماندهی لشکر امام حسین(ع) پرداخت؛ لشکری که بسیاری از معادلات جنگ را رقم زد. کارنامه حسین خرازی در حدود هفت سال حضور در جبهه، مشحون از عقلانیت، خلاقیت، شجاعت، معنویت و درک فرماندهی صحنه نبرد در عالی‌ترین طراز خود است.

 

پیشنهادی به محققین تاریخ دفاع مقدس

تجربه گران‌سنگ دفاع مقدس اگرچه به لحاظ نفس دفاع و غیرت و حمیّت ملی، مقدس و افتخارآمیز است؛ اما به لحاظ روند پیدایش تهدید باید به‌طورجدی موردمطالعه محققین و اندیشمندان قرار گیرد. اشتغال و سرگرمی نیروی نظامی به مسائل داخلی، عدم توجه به توان دیپلماسی با شعارهای به‌ظاهر انقلابی، جدی نگرفتن نشانه‌های تهدید، تصور نادرست از قدرت خودی و دشمن، و..؛ در دوران شش‌ماهه اول سال 1359 به‌وفور دیده می‌شود.

اولاف پالمه
پیشنهاد اولاف پالمه برای پایان جنگ

خلاصه حرفهای آقای اولاف پالمه این بود که صدام گیر افتاده و برای بیرون رفتن از این دام باید یک بهانه ای داشته باشد و این بهانه را از ما می خواهد که یک امتیازی به او بدهیم که بتواند پیش ملتش روسفید از آب درآید. ما هم به او گفتیم ما هیچ وقت به تجاوزکار و جنگ افروز و جنایتکار جایزه نمی دهیم ..

نادر نوروزشاد

عدم تناسب شعار آرمانی با قدرت ملی، یا عدم وجود استراتژی برای وصول به شعار آرمانی؛ بررسی عوامل و نتایج تأخیر در پذیرش قطعنامه و علل پذیرش آن؛ بازخوانی مفهومی تعبیر «جامِ زهر» از جمله موضوعاتی هستند که به طور خلاصه  در این بخش مورد توجه قرار گرفته اند.

نادر نوروزشاد

برای رسیدن به یک تحلیل جامع در باب قطعنامه 598 و پذیرش آن نیازمند یک سیر مفهومی از مقاطع جنگ و یا مفاهیم اصلی آن هستیم. در این بخش به دو موضوع مهم "بررسی مشروعیت و عقلانیت ادامه جنگ بعد از خرمشهر" و "ضرورت همپایی دیپلماسی با قدرت نظامی" می پردازیم.

پیامدهای بن بست تصمیم گیری در لحظات خطیر جنگ

زمانی که فرایند مذاکرات بدون تحول مناسب یا دورنمای مطمئنی از حل وفصل قطعی و عادلانه جنگ ادامه می‌یافت، روند رویدادهای صحنه جنگ به شکل خطرناکی در حال معکوس شدن بود. دکوئیار در خاطراتش به دریافت اطلاعاتی درباره جنگ از سوی دولت امریکا اشاره می کند که نشان می داد...

شکل‌گیری و نقش‌آفرینی واحد بهداری سپاه در مسیر جنگ تحمیلی

پست امداد در ارتش‌های کلاسیک، در فاصله 5،4 کیلومتری خط برپا می‌شود که این فاصله در بهداری سپاه پاسداران، به گواه اسناد موجود، 150 الی 200 متر بود. اورژانس یگان‌ها، اگر در ارتش‌های کلاسیک با فاصله 30 کیلومتری خط تشکیل می‌شد، این فاصله  به 2 الی 4 کیلومتر تقلیل یافت و بیمارستان‌های صحرایی که عموماً در فاصله حدود 45 کیلومتری خط احداث می‌شدند در جنگ ما در فاصله 15 کیلومتری برپا می‌شد.

بازی دیپلماتیک شوروی

یکی از دلایل طولانی شدن روند مذاکرات ایران و سازمان ملل را می بایست در بازی ظریف دیپلماتیک شوروی ارزیابی کرد. اتحاد جماهیرشوروی بر حمایت از تلاش های میانجی گرایانه دبیرکل تأکید و با پیشنهاد هرگونه مجازاتی علیه ایران مخالفت می‌کرد. مسکو علاوه بر مخالفت با طرح تحریم، از تشکیل کمیسیون تحقیق درباره مسئولیت جنگ حمایت کرد که برای عراق غیرقابل‌قبول بود.

روند کند مذاکرات ایران و سازمان ملل

تصویب قطعنامه 598 برای سرعت بخشیدن به فرایند خاتمه جنگ بود اما احتمالاً هیچیک از اعضای شورای امنیت و نه دبیرکل سازمان ملل نمی‌توانستند فرایندی فرسایشی را پیش‌بینی کنند که در قالب آن ایران مکرراً و حساب‌شده بازگو کند که «قطعنامه شورای امنیت را غیرعادلانه می‌داند، اما به کلی آن را رد نکرده و بر همکاری با دبیرکل سازمان ملل تأکید می‌کند »...

دستور کار، نه رد نه قبول قطعنامه

در 29 تیرماه 1366 قطعنامه 598 سازمان ملل متحد در خصوص جنگ عراق و ایران صادر شد. صدور این قطعنامه یکی از فصول مهم تاریخ دفاع مقدس بود. یکی از دلایل اهمیت این قطعنامه از این جهت است که در این قطعنامه برای اولین بار، یکی از خواسته های اساسی جمهوری اسلامی ایران، که همانا شناسایی متجاوز بود، گنجانده شده بود.

اتخاذ راهبرد دفاع ایستا

ارتش عراق با نگرانی از تداوم حمله‌های ایران، در جبهه‌‌های زمینی شکل و آرایش دفاعی به خود گرفت، ولی آفند به مراکز اقتصادی و نفتی ایران را در صورت حملات رزمندگان اسلام در جبهه‌‌های زمینی در دستور کار خود قرار داد تا با این شیوه بتواند از پیروزی‌‌های نظامی بیشتر ایران جلوگیری کند. به این منظور ارتش بعثی عراق پس از شکست‌‌های پی‌درپی و سنگین در عملیات‌‌های سال دوم جنگ، سعی در اصلاح ساختار دفاعی و گسترش توان نظامی خود نمود.

آزادسازی خرمشهر و پیامدهای پس از آن(بخش پایانی)

ادامه حضور قوای عراق در بخشی از اراضی ایران به مفهوم آن بود که دولت عراق در برابر خواسته‌‌‌های منطقی ایران تسلیم نشده و می‌خواهد با گروگان گرفتن آنها، معاهدة 1975 الجزایر را در مذاکره با ایران تغییر دهد. ایران معتقد بود که صدام باید به معاهده‌ای که امضا کرده است، پایبند باشد و دست از ادعاهای مرزی علیه ایران بردارد.

مواضع حضرت امام در قبال عقب نشینی عراق

صدام قصد داشت در آن شرایط که شکست بزرگی بر وی تحمیل شده بود، از ادامه یورش‌های ایران جلوگیری کند. او می‌خواست حداقل دستاورد جنگ را برای خود حفظ کند و آن هم عدم عقب‌‌نشینی کامل به مرزهای دو کشور و نپذیرفتن قرارداد مرزی 1975 بود.

تصمیم به عبور از مرز

سه روز پس از فتح خرمشهر، فرماندهان ارتش و سپاه به تهران آمدند تا ضمن ارائة گزارش عملیات بیت‌المقدس، از امام خمینی برای چگونگی ادامة جنگ کسب تکلیف کنند. به این منظور جلسة شورای عالی دفاع در محضر حضرت امام خمینی با حضور اکثر اعضا تشکیل گردید. در این جلسه چگونگی ادامة جنگ پس از فتح خرمشهر مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

سیاست دفاعی جمهوری اسلامی پس از آزادسازی خرمشهر

ایران پس از فتح خرمشهر در پی آن بود تا بتواند ضمن "بازپس‌گیری تمامی سرزمین‌‌های خود" از ارتش عراق، "خسارات واردآمده بر کشور" را دریافت کند و نیز بستر را برای "قیام مردم عراق علیه رژیم بعثی" فراهم سازد.

 روایت گری جنگ و کارویژه درس آموزی
"الزامات روایتگری دفاع مقدس"- بخش دوم

یکی دیگر از اهداف کانونی روایت‌گری جنگ ایران و عراق، درس آموزی از واقعه عظیمی است که ابعاد بسیار گسترده‌ای پیدا کرد. درواقع جنگ، هزینه‌های بسیار زیادی به جسم و روح جامعه ایرانی وارد کرد و در مقابل، سرمایه‌ای عظیم به دارایی‌های این ملت افزود.

شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ پس از فتح خرمشهر

پس از پایان عملیات بیت‌المقدس، با اینکه عمدة سرزمین‌‌های اشغالی ایران از دست متجاوزان آزاد شده بود، اما هنوز بیش از هزار کیلومتر مربع از زمین‌‌های ایران در تصرف عراق بود. بنابراین چگونگی ادامة جنگ و پایان دادن به آن، از مسائل مهمی بود که باید مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گرفت.

فتح خرمشهر توانست پشتوانة محکمی برای جمهوری اسلامی در صحنة دیپلماسی باشد، اما به نظر می‌رسد که ایران از این اندوخته ‌به‌خوبی استفاده نکرد و نتوانست پیروزی‌‌ها و دستاوردهای نظامی را در صحنة سیاسی به کار بگیرد و پیروزی‌‌های بزرگ‌‌‌‌تری را بر اساس این اندوخته‌‌ها به‌ دست آورد.

اصول روایتگری دفاع مقدس، حقیقت گرایی
"الزامات روایتگری دفاع مقدس"- بخش اول

بخش کالبدی حادثه، مانند هر انسانی که می‌میرد و دیگر حضور ندارد، جایی به پایان می‌رسد. "روایت"، واگویی آن بخشی از واقعه است که باقی مانده، درحالی‌که خود حادثه تمام شده است. از طریق روایت، فهمِ ما از حادثه‌ای که در گذشته حادث شده و به پایان رسیده است، تداوم پیدا می‌کند.

تقریباً تمامی قراردادهای بین دو کشور عمر کوتاهی داشت و در برخی موارد بسیار گذرا بود. اما باید توجه داشته باشیم که پدیده‌ی ناپایداری قراردادها و اسناد بین ایران و عراق یک معلول است؛ به تعیبری دیگر، تمامی ریشه‌های تشنج بین دو کشور همانا علل به وجود آمدن پدیده‌یی به نام ناپایداری قراردادها و اسناد در روابط ایران و عراق در فاصله‌ی سال‌های 1924 ـ 1980 هستند.

مسعود کوهستانی‌نژاد

مجموعه‌ی عوامل سبب شد تا پدیده‌ی بسیار جالبی در مورد قراردادهای امضا شده بین دو کشور به وجود آید. این پدیده ناپایداری تعهد‌ها و قراردادهای بین دو کشور است. تقریباً تمامی قراردادهای بین دو کشور عمر کوتاهی داشت و در برخی موارد بسیار گذرا بود. عدم پایداری طرفین به قراردادها و معاهدت فیمابین را می توان تجسم عینی ناپایداری روابط دوکشور عراق و ایران دانست.

مقاله ای از سردار سرلشکر پاسدار غلامعلی رشید

طرح‌های دفاعی ایران در برابر عراق در چارچوب طرح‌های زمینی، هوایی و دریایی از سال 1345 آغاز و تا سال (1357‌پیروزی انقلاب اسلامی‌) به تدریج تکمیل شد. در میان طرح های تهیه شده،  "طرح ابومسلم خراسانی" در سال 1352‌مهم‌ترین طرحی است که قرارگاه نیروی زمینی تهیه کرد و به امضای ارتشبد اویسی فرمانده وقت نیرو رسید. در طرح ابومسلم خراسانی مأموریت نیروهای خودی "پیشروی حتی تا بغداد" ذکر شده است.

صفحه‌ها