مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

یادداشت

اشتراک در RSS - یادداشت

تهرانی مقدم معتقد بود باید خودمان بسازیم. او می‌گفت اگر نیروهای مسلح ما درک کردند که بنا بر نوع تهدید، به چه ابزاری برای مقابله نیاز دارند، باید برای تولید آن گام بردارند و متخصصان داخلی کشورمان از توانمندی و قدرت عمل بسیار بالایی برخوردار هستند. او واقعا باور داشت که ما می‌توانیم و در عمل با تکمیل کردن تحقیقات موشک شهاب و پرتاب موفق موشک شهاب 3 با برد 2000 کیلومتر، در سال 1377 این استعداد و توان ایران و ایرانی را به جهانیان نشان داد.

با انجام عملیات والفجر ۴، علاوه بر دور شدن دشمن از شهرهای مرزی و قطع ارتباط گروه‌های مسلح تغذیه شده از سوی رژیم صدام، جبهه جدیدی علیه دشمن در روبروی شهرهای سید صادق و حلبچه و سد دربندیخان بازشد که بخشی از توان ارتش بعثی را به خود مشغول کرد. در صورت تحقق این هدف، خط دفاعی جبهه خودی در منطقه دشت شیلر کوتاه شد و در به کارگیری نیرو صرفه جویی می شد. همچنین راه ضد انقلاب از محور دشت شیلر مسدود شده و شهر مریوان از دید و تیر دشمن خارج می شد. علاوه بر این، شهر پنجوین و پادگان آن و پادگان گرمک به تصرف درآمده و نیروهای دشمن منهدم می شدند و سرانجام مقدمات انجام عملیات در استان سلیمانیه عراق فراهم می آمد.

برخی از این فرماندهان در جریان جنگ به فیض شهادت نائل آمدند و برخی که شهید نشدند، با کوله‌بار عظیمی از تجربیات خود، در مواقع بحران از امنیت ملی کشور حراست می کنند. بحران سوریه و تضعیف محور مقاومت زمینه ای را فراهم کرد تا برخی از فرماندهان باقی مانده دوران دفاع مقدس دوباره عازم جبهه نبرد شوند. یکی از این فرماندهان سردار سرتیپ پاسدار «حسین همدانی» بود.

سالگرد شهادت سردار حسین همدانی

چرا جنگ ادامه یافت؟ چرا بعد از فتح خرمشهر وارد خاک عراق شدیم؟ چه عواملی مانع تبدیل‌شدن پیروزی جمهوری اسلامی ایران پس از فتح خرمشهر به یک پیروزی استراتژیک، جهت پایان جنگ بود؟ آیا امکان نداشت، جنگ در مدت کوتاه‌تری پس از فتح خرمشهر به پایان رسد؟

سازمان مجاهدین خلق به همراه ارتش عراق پس از پذیرش قطع‌نامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل از سوی ایران با تصور تغییر موازنه قوا در جنگ و بحرانی شدن شرایط داخلی کشور، دست به حمله علیه ایران زدند ولی نیروهای خودی در روز ۵ مرداد عملیات مرصاد را انجام دادند و درنهایت طی چندین ساعت، صدها تن از نیروهای سازمان مجاهدین خلق کشته شدند و مابقی مجبور به عقب‌نشینی شدند.

تهاجم منافقین بر پایه توهم بر اعتراضات اجتماعی بود.

28 فروردین 62 با حضور تعدادی از فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، کربلا و نجف جلسه ای برای بررسی علل ناکامی و نقاط ضعف و قوت عملکرد نیروهای خودی در عملیات  والفجر1  برگزارشد. درپایان این جلسه محمدابراهیم همت نیز به بیان ضعف ها و معایب این عملیات پرداخت.

حسین عسگری موفق

سازماندهی گردان­‌های توپخانه در قالب گروه توپخانه با ماه محرم سال 1361 و اجرای عملیات «محرم» همزمان شد و همین امر باعث شد تا اولین گروه توپخانه سپاه(61 محرم)  شکل گرفت، گروه های شش گانه توپخانه سپاه از سال 1361 تا سال 1366 به ترتیب شکل گیری عبارتند از: (1- گروه توپخانه 61 محرم.2- گروه توپخانه 15 خرداد.3-گروه توپخانه 42 یونس(ع).4-گروه توپخانه 40 رسالت.5-گروه توپخانه 63 خاتم الانبیاء(ص).6-گروه توپخانه 64 الحدید)

حسین عسگری موفق

در26 فروردین ماه 1358 بیانیه‌ای با عنوان " اولین بیانیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی " در مطبوعات درج گردید. اینک خلق به پاخاسته‌مان با مشتهای گره کرده ولی با امید به خدا و تکیه بر ایدئولوژی و پاکبازی قهرمانانه و غیرقابل وصف چنان به احیاء هویت خویش و اثبات آن همت گماشت و چنان شور و شوق و شکوهی آفرید که در تاریخ کاملاً تازگی داشت

حسین عسگری موفق

این عملیات سخت نیاز به یک تصمیم راسخ دارد و الا خدای نکرده متزلزل می‌شویم، تردید و ابهام حتی به اندازه نوک سوزن مانع از امتداد الهی است. هر برادری که بخواهد شب عملیات با آمادگی کامل جلو برود. حتماً باید تصمیم‌اش را گرفته باشد. اصلاً فردی که تصمیم نگرفته نباید وارد صحنه شود، کسی که در قلبش خدای نکرده ذره‌ای تردید باشد، نباید در صحنه وارد بشود، والا خدای نکرده صدمه به بار می‌آورد.

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران؛ ضمن عرض تسلیت سانحه هوایی اخیر و جان‌باختن تعدادی از هم‌وطنان عزیز و ابراز همدردی با بازماندگان و خانواده‌های داغدار آن‌ها طی بیانیه ذیل فرارسیدن سوم اسفندماه، سال روز عملیات غرورآفرین خیبر را گرامی داشت.

عملیات خیبر
عملیات خیبر؛ تجلی خلاقیت و تحول در دفاع مقدس

 عملیات کربلای4 یکی از بی‌نظیرترین عملیات‌های ایران ازحیث طراحی و انتخاب جغرافیای نبرد و زمان اجرای طرح بود که در طی هشت ماه بررسی و شناسایی مداوم و دقیق، با درنظرگرفتن تمام نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای خودی و دشمن، با پیچیدگی بسیار زیاد و با استعداد 250 گردان نیرو در قالب 4 قرارگاه طرح‌ریزی شد

تقارن هفته دفاع مقدس با دهه ابتدایی محرم، الهام بخش برخی تشابهات بین این دو حادثه تاریخی بود. هرچند کربلا و عاشورا نمونه و مثالی ندارد و تکرارناشدنی است اما علاوه بر جنبه تقدس دفاعی، که در بین جنگ ما و واقعه عاشورا مشترک است، جنبه دیگری از تشابه نیز به چشم می‌خورد و آن تحمیلی بودن هر دو جنگ است.

نادر نوروزشاد

چرایی لغو عملیات ارتش در شلمچه، یکی از ناگفته‌های جنگ است که نشان از مظلومیت و تنهایی کشور در جنگ نابرابر با صدام و پشتیبانان بین‌المللی او است. تحلیلگرانی که تصور می‌کنند کشور به لحاظ لجستیکی و تجهیزات و ادوات نظامی و نیروی انسانی، قادر به ادامه جنگ بوده است، باید از مشروح این مذاکرات مطلع شوند و حقیقت امر را در دل اسناد ناب جنگ جستجو نمایند.

انتشار اسنادی از ناگفته‌های جنگ تحمیلی

حسین خرازی از روزهای آغازین جنگ در جبهه جنوب حضور داشت و تا پایانِ آخرین عملیات تعیین‌کننده در جنوب یعنی کربلای5 به فرماندهی لشکر امام حسین(ع) پرداخت؛ لشکری که بسیاری از معادلات جنگ را رقم زد. کارنامه حسین خرازی در حدود هفت سال حضور در جبهه، مشحون از عقلانیت، خلاقیت، شجاعت، معنویت و درک فرماندهی صحنه نبرد در عالی‌ترین طراز خود است.

 

گزارشی از فرماندهی حسین خرازی در جنگ، به بهانه زادروزش

تجربه گران‌سنگ دفاع مقدس اگرچه به لحاظ نفس دفاع و غیرت و حمیّت ملی، مقدس و افتخارآمیز است؛ اما به لحاظ روند پیدایش تهدید باید به‌طورجدی موردمطالعه محققین و اندیشمندان قرار گیرد. اشتغال و سرگرمی نیروی نظامی به مسائل داخلی، عدم توجه به توان دیپلماسی با شعارهای به‌ظاهر انقلابی، جدی نگرفتن نشانه‌های تهدید، تصور نادرست از قدرت خودی و دشمن، و..؛ در دوران شش‌ماهه اول سال 1359 به‌وفور دیده می‌شود.

پیشنهادی به محققین تاریخ دفاع مقدس

خلاصه حرفهای آقای اولاف پالمه این بود که صدام گیر افتاده و برای بیرون رفتن از این دام باید یک بهانه ای داشته باشد و این بهانه را از ما می خواهد که یک امتیازی به او بدهیم که بتواند پیش ملتش روسفید از آب درآید. ما هم به او گفتیم ما هیچ وقت به تجاوزکار و جنگ افروز و جنایتکار جایزه نمی دهیم ..

اولاف پالمه
پیشنهاد اولاف پالمه برای پایان جنگ

عدم تناسب شعار آرمانی با قدرت ملی، یا عدم وجود استراتژی برای وصول به شعار آرمانی؛ بررسی عوامل و نتایج تأخیر در پذیرش قطعنامه و علل پذیرش آن؛ بازخوانی مفهومی تعبیر «جامِ زهر» از جمله موضوعاتی هستند که به طور خلاصه  در این بخش مورد توجه قرار گرفته اند.

نادر نوروزشاد

برای رسیدن به یک تحلیل جامع در باب قطعنامه 598 و پذیرش آن نیازمند یک سیر مفهومی از مقاطع جنگ و یا مفاهیم اصلی آن هستیم. در این بخش به دو موضوع مهم "بررسی مشروعیت و عقلانیت ادامه جنگ بعد از خرمشهر" و "ضرورت همپایی دیپلماسی با قدرت نظامی" می پردازیم.

نادر نوروزشاد

زمانی که فرایند مذاکرات بدون تحول مناسب یا دورنمای مطمئنی از حل وفصل قطعی و عادلانه جنگ ادامه می‌یافت، روند رویدادهای صحنه جنگ به شکل خطرناکی در حال معکوس شدن بود. دکوئیار در خاطراتش به دریافت اطلاعاتی درباره جنگ از سوی دولت امریکا اشاره می کند که نشان می داد...

پیامدهای بن بست تصمیم گیری در لحظات خطیر جنگ

پست امداد در ارتش‌های کلاسیک، در فاصله 5،4 کیلومتری خط برپا می‌شود که این فاصله در بهداری سپاه پاسداران، به گواه اسناد موجود، 150 الی 200 متر بود. اورژانس یگان‌ها، اگر در ارتش‌های کلاسیک با فاصله 30 کیلومتری خط تشکیل می‌شد، این فاصله  به 2 الی 4 کیلومتر تقلیل یافت و بیمارستان‌های صحرایی که عموماً در فاصله حدود 45 کیلومتری خط احداث می‌شدند در جنگ ما در فاصله 15 کیلومتری برپا می‌شد.

شکل‌گیری و نقش‌آفرینی واحد بهداری سپاه در مسیر جنگ تحمیلی

یکی از دلایل طولانی شدن روند مذاکرات ایران و سازمان ملل را می بایست در بازی ظریف دیپلماتیک شوروی ارزیابی کرد. اتحاد جماهیرشوروی بر حمایت از تلاش های میانجی گرایانه دبیرکل تأکید و با پیشنهاد هرگونه مجازاتی علیه ایران مخالفت می‌کرد. مسکو علاوه بر مخالفت با طرح تحریم، از تشکیل کمیسیون تحقیق درباره مسئولیت جنگ حمایت کرد که برای عراق غیرقابل‌قبول بود.

بازی دیپلماتیک شوروی

تصویب قطعنامه 598 برای سرعت بخشیدن به فرایند خاتمه جنگ بود اما احتمالاً هیچیک از اعضای شورای امنیت و نه دبیرکل سازمان ملل نمی‌توانستند فرایندی فرسایشی را پیش‌بینی کنند که در قالب آن ایران مکرراً و حساب‌شده بازگو کند که «قطعنامه شورای امنیت را غیرعادلانه می‌داند، اما به کلی آن را رد نکرده و بر همکاری با دبیرکل سازمان ملل تأکید می‌کند »...

روند کند مذاکرات ایران و سازمان ملل

در 29 تیرماه 1366 قطعنامه 598 سازمان ملل متحد در خصوص جنگ عراق و ایران صادر شد. صدور این قطعنامه یکی از فصول مهم تاریخ دفاع مقدس بود. یکی از دلایل اهمیت این قطعنامه از این جهت است که در این قطعنامه برای اولین بار، یکی از خواسته های اساسی جمهوری اسلامی ایران، که همانا شناسایی متجاوز بود، گنجانده شده بود.

دستور کار، نه رد نه قبول قطعنامه

ارتش عراق با نگرانی از تداوم حمله‌های ایران، در جبهه‌‌های زمینی شکل و آرایش دفاعی به خود گرفت، ولی آفند به مراکز اقتصادی و نفتی ایران را در صورت حملات رزمندگان اسلام در جبهه‌‌های زمینی در دستور کار خود قرار داد تا با این شیوه بتواند از پیروزی‌‌های نظامی بیشتر ایران جلوگیری کند. به این منظور ارتش بعثی عراق پس از شکست‌‌های پی‌درپی و سنگین در عملیات‌‌های سال دوم جنگ، سعی در اصلاح ساختار دفاعی و گسترش توان نظامی خود نمود.

اتخاذ راهبرد دفاع ایستا

ادامه حضور قوای عراق در بخشی از اراضی ایران به مفهوم آن بود که دولت عراق در برابر خواسته‌‌‌های منطقی ایران تسلیم نشده و می‌خواهد با گروگان گرفتن آنها، معاهدة 1975 الجزایر را در مذاکره با ایران تغییر دهد. ایران معتقد بود که صدام باید به معاهده‌ای که امضا کرده است، پایبند باشد و دست از ادعاهای مرزی علیه ایران بردارد.

آزادسازی خرمشهر و پیامدهای پس از آن(بخش پایانی)

صدام قصد داشت در آن شرایط که شکست بزرگی بر وی تحمیل شده بود، از ادامه یورش‌های ایران جلوگیری کند. او می‌خواست حداقل دستاورد جنگ را برای خود حفظ کند و آن هم عدم عقب‌‌نشینی کامل به مرزهای دو کشور و نپذیرفتن قرارداد مرزی 1975 بود.

مواضع حضرت امام در قبال عقب نشینی عراق

سه روز پس از فتح خرمشهر، فرماندهان ارتش و سپاه به تهران آمدند تا ضمن ارائة گزارش عملیات بیت‌المقدس، از امام خمینی برای چگونگی ادامة جنگ کسب تکلیف کنند. به این منظور جلسة شورای عالی دفاع در محضر حضرت امام خمینی با حضور اکثر اعضا تشکیل گردید. در این جلسه چگونگی ادامة جنگ پس از فتح خرمشهر مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

تصمیم به عبور از مرز

ایران پس از فتح خرمشهر در پی آن بود تا بتواند ضمن "بازپس‌گیری تمامی سرزمین‌‌های خود" از ارتش عراق، "خسارات واردآمده بر کشور" را دریافت کند و نیز بستر را برای "قیام مردم عراق علیه رژیم بعثی" فراهم سازد.

سیاست دفاعی جمهوری اسلامی پس از آزادسازی خرمشهر

یکی دیگر از اهداف کانونی روایت‌گری جنگ ایران و عراق، درس آموزی از واقعه عظیمی است که ابعاد بسیار گسترده‌ای پیدا کرد. درواقع جنگ، هزینه‌های بسیار زیادی به جسم و روح جامعه ایرانی وارد کرد و در مقابل، سرمایه‌ای عظیم به دارایی‌های این ملت افزود.

 روایت گری جنگ و کارویژه درس آموزی
"الزامات روایتگری دفاع مقدس"- بخش دوم

پس از پایان عملیات بیت‌المقدس، با اینکه عمدة سرزمین‌‌های اشغالی ایران از دست متجاوزان آزاد شده بود، اما هنوز بیش از هزار کیلومتر مربع از زمین‌‌های ایران در تصرف عراق بود. بنابراین چگونگی ادامة جنگ و پایان دادن به آن، از مسائل مهمی بود که باید مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گرفت.

شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ پس از فتح خرمشهر

صفحه‌ها