مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

یادداشت

اشتراک در RSS - یادداشت

تصویب قطعنامه 598 برای سرعت بخشیدن به فرایند خاتمه جنگ بود اما احتمالاً هیچیک از اعضای شورای امنیت و نه دبیرکل سازمان ملل نمی‌توانستند فرایندی فرسایشی را پیش‌بینی کنند که در قالب آن ایران مکرراً و حساب‌شده بازگو کند که «قطعنامه شورای امنیت را غیرعادلانه می‌داند، اما به کلی آن را رد نکرده و بر همکاری با دبیرکل سازمان ملل تأکید می‌کند »...

روند کند مذاکرات ایران و سازمان ملل

در 29 تیرماه 1366 قطعنامه 598 سازمان ملل متحد در خصوص جنگ عراق و ایران صادر شد. صدور این قطعنامه یکی از فصول مهم تاریخ دفاع مقدس بود. یکی از دلایل اهمیت این قطعنامه از این جهت است که در این قطعنامه برای اولین بار، یکی از خواسته های اساسی جمهوری اسلامی ایران، که همانا شناسایی متجاوز بود، گنجانده شده بود.

دستور کار، نه رد نه قبول قطعنامه

ارتش عراق با نگرانی از تداوم حمله‌های ایران، در جبهه‌‌های زمینی شکل و آرایش دفاعی به خود گرفت، ولی آفند به مراکز اقتصادی و نفتی ایران را در صورت حملات رزمندگان اسلام در جبهه‌‌های زمینی در دستور کار خود قرار داد تا با این شیوه بتواند از پیروزی‌‌های نظامی بیشتر ایران جلوگیری کند. به این منظور ارتش بعثی عراق پس از شکست‌‌های پی‌درپی و سنگین در عملیات‌‌های سال دوم جنگ، سعی در اصلاح ساختار دفاعی و گسترش توان نظامی خود نمود.

اتخاذ راهبرد دفاع ایستا

ادامه حضور قوای عراق در بخشی از اراضی ایران به مفهوم آن بود که دولت عراق در برابر خواسته‌‌‌های منطقی ایران تسلیم نشده و می‌خواهد با گروگان گرفتن آنها، معاهدة 1975 الجزایر را در مذاکره با ایران تغییر دهد. ایران معتقد بود که صدام باید به معاهده‌ای که امضا کرده است، پایبند باشد و دست از ادعاهای مرزی علیه ایران بردارد.

آزادسازی خرمشهر و پیامدهای پس از آن(بخش پایانی)

صدام قصد داشت در آن شرایط که شکست بزرگی بر وی تحمیل شده بود، از ادامه یورش‌های ایران جلوگیری کند. او می‌خواست حداقل دستاورد جنگ را برای خود حفظ کند و آن هم عدم عقب‌‌نشینی کامل به مرزهای دو کشور و نپذیرفتن قرارداد مرزی 1975 بود.

مواضع حضرت امام در قبال عقب نشینی عراق

سه روز پس از فتح خرمشهر، فرماندهان ارتش و سپاه به تهران آمدند تا ضمن ارائة گزارش عملیات بیت‌المقدس، از امام خمینی برای چگونگی ادامة جنگ کسب تکلیف کنند. به این منظور جلسة شورای عالی دفاع در محضر حضرت امام خمینی با حضور اکثر اعضا تشکیل گردید. در این جلسه چگونگی ادامة جنگ پس از فتح خرمشهر مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

تصمیم به عبور از مرز

ایران پس از فتح خرمشهر در پی آن بود تا بتواند ضمن "بازپس‌گیری تمامی سرزمین‌‌های خود" از ارتش عراق، "خسارات واردآمده بر کشور" را دریافت کند و نیز بستر را برای "قیام مردم عراق علیه رژیم بعثی" فراهم سازد.

سیاست دفاعی جمهوری اسلامی پس از آزادسازی خرمشهر

یکی دیگر از اهداف کانونی روایت‌گری جنگ ایران و عراق، درس آموزی از واقعه عظیمی است که ابعاد بسیار گسترده‌ای پیدا کرد. درواقع جنگ، هزینه‌های بسیار زیادی به جسم و روح جامعه ایرانی وارد کرد و در مقابل، سرمایه‌ای عظیم به دارایی‌های این ملت افزود.

 روایت گری جنگ و کارویژه درس آموزی
"الزامات روایتگری دفاع مقدس"- بخش دوم

پس از پایان عملیات بیت‌المقدس، با اینکه عمدة سرزمین‌‌های اشغالی ایران از دست متجاوزان آزاد شده بود، اما هنوز بیش از هزار کیلومتر مربع از زمین‌‌های ایران در تصرف عراق بود. بنابراین چگونگی ادامة جنگ و پایان دادن به آن، از مسائل مهمی بود که باید مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گرفت.

شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ پس از فتح خرمشهر

فتح خرمشهر توانست پشتوانة محکمی برای جمهوری اسلامی در صحنة دیپلماسی باشد، اما به نظر می‌رسد که ایران از این اندوخته ‌به‌خوبی استفاده نکرد و نتوانست پیروزی‌‌ها و دستاوردهای نظامی را در صحنة سیاسی به کار بگیرد و پیروزی‌‌های بزرگ‌‌‌‌تری را بر اساس این اندوخته‌‌ها به‌ دست آورد.

بخش کالبدی حادثه، مانند هر انسانی که می‌میرد و دیگر حضور ندارد، جایی به پایان می‌رسد. "روایت"، واگویی آن بخشی از واقعه است که باقی مانده، درحالی‌که خود حادثه تمام شده است. از طریق روایت، فهمِ ما از حادثه‌ای که در گذشته حادث شده و به پایان رسیده است، تداوم پیدا می‌کند.

اصول روایتگری دفاع مقدس، حقیقت گرایی
"الزامات روایتگری دفاع مقدس"- بخش اول

تقریباً تمامی قراردادهای بین دو کشور عمر کوتاهی داشت و در برخی موارد بسیار گذرا بود. اما باید توجه داشته باشیم که پدیده‌ی ناپایداری قراردادها و اسناد بین ایران و عراق یک معلول است؛ به تعیبری دیگر، تمامی ریشه‌های تشنج بین دو کشور همانا علل به وجود آمدن پدیده‌یی به نام ناپایداری قراردادها و اسناد در روابط ایران و عراق در فاصله‌ی سال‌های 1924 ـ 1980 هستند.

مجموعه‌ی عوامل سبب شد تا پدیده‌ی بسیار جالبی در مورد قراردادهای امضا شده بین دو کشور به وجود آید. این پدیده ناپایداری تعهد‌ها و قراردادهای بین دو کشور است. تقریباً تمامی قراردادهای بین دو کشور عمر کوتاهی داشت و در برخی موارد بسیار گذرا بود. عدم پایداری طرفین به قراردادها و معاهدت فیمابین را می توان تجسم عینی ناپایداری روابط دوکشور عراق و ایران دانست.

مسعود کوهستانی‌نژاد

طرح‌های دفاعی ایران در برابر عراق در چارچوب طرح‌های زمینی، هوایی و دریایی از سال 1345 آغاز و تا سال (1357‌پیروزی انقلاب اسلامی‌) به تدریج تکمیل شد. در میان طرح های تهیه شده،  "طرح ابومسلم خراسانی" در سال 1352‌مهم‌ترین طرحی است که قرارگاه نیروی زمینی تهیه کرد و به امضای ارتشبد اویسی فرمانده وقت نیرو رسید. در طرح ابومسلم خراسانی مأموریت نیروهای خودی "پیشروی حتی تا بغداد" ذکر شده است.

مقاله ای از سردار سرلشکر پاسدار غلامعلی رشید

اسرائیلی‌ها به این امر واقف بودند که دوران جنگ ایران ‌و عراق دوره‌ای منحصر به ‌فرد بود، و این‌که با پایان جنگ آن‌ها با وضعیت جدیدی در منطقه مواجه می‌شوند.  دست‌رسی نیروهای جنگ‌دیده و قوی ایرانی ‌و عراقی، به حجم عظیمی از تسلیحات جدید و کشنده نظیر موشک‌های بالستیکی و توانایی‌های جنگ شیمیایی و همچنین پایان جنگ سبب شده بود که این دو کشور در موضوع مناقشه‌ی اعراب و اسرائیل و نیز در محاسبات سیاسی - امنیتی و خارجی اسرائیل اهمیت پیدا کنند.

کلیه طرح‌های دفاعی ایران در برابر عراق بر پایه "مفروضات سیاسی" مشخصی تهیه شده بود. البته مفروضات سیاسی با توجه به تحولات منطقه به تدریج تکمیل شد، ولی تغییری در خطوط اصلی آن صورت نگرفته بود.

طرح ارتش شاهنشاهی در برابر تجاوز احتمالی عراق
مقاله ای از سردار سرلشکر پاسدار غلامعلی رشید

اسحاق رابین: یکی از نگرانی‌های ما این است که جهان عرب و رهبران آن ممکن ‌است فریب خورده و باورکنند که عدم واکنش بین‌المللی به استفاده از موشک و سلاح شیمیایی [در جنگ ایران ‌و عراق] به ‌نوعی مشروعیت استفاده از چنین سلاح‌هایی را به آن‌ها می‌دهد. آن‌ها می‌‌دانند که نباید فریب چنین موضوعی را بخورند، زیرا وقتی نوبت ما شود بازی کاملاً فرق می‌کند.

آتش‌بس و تحولات پس‌ از آن

شروع جنگ خلیج فارس فرصتی طلایی برای اسرائیل بود که پس ‌از انقلاب ایران خود را در وضعیتی ناخوشایند حس می‌کرد و این بدان علت بود که یکی از قدرت‌های منطقه‌ای که می‌توانست به صف دشمنان این رژیم بپیوندد و برای اسرائیل خطرناک باشد درگیر جنگ شده ‌‌‌بود. جنگ به اسرائیل نه‌ تنها فرصت خنثی‌سازی این خطر بالقوه را داد، بلکه آن را به جنگ ثانویه‌ای مشغول کرد تا از جنگ بعدی با اسرائیل منحرف شود.

برنارد رایش

سیاست‌‌های ایران [قبل از انقلاب] قدری متناقض بود. روابط نزدیک و دو جانبه با حکومت اسرائیل و روابط متقابل با بسیاری از کشورهای عربی - که غالباً منفی بود - تأثیری بر دیدگاه ایران در مورد مناقشه‌ی اعراب و اسرائیل نداشت، طوری که گاهی از مواضع اعراب نیز حمایت می‌کرد. روابط خصمانه با مصر و سوریه، و دوستی محتاطانه با اسرائیل، با سخنان ایران درباره‌ی مناقشه‌ی اعراب و اسرائیل هماهنگ نبود.

برنارد رایش

پرونده‌ی اردستانی پر است از فعالیت‌هایش در زمان جنگ تحمیلی و دفاع از خاک کشور. جنگ که آغاز شد، اردستانی به جنوب اعزام شد و ابتدا به‌عنوان مسئول روابط عمومی سپاه شادگان وظیفه‌اش را انجام داد. او را می‌توان به‌عنوان تاریخ‌نگار نبرد ایران و عراق یاد کرد.

بررسی مواضع کشورهای دو بلوک شرق و غرب نشان می‌دهد که پس از جنگ جهانی دوم و برپایی نظام دوقطبی بر پایة ایدئولوژی کمونیسم و سرمایه‌داری، این اولین بار بود که در جریان کشمکشی منطقه‌ای، دو بلوک به نوعی هم‌گرایی دست یافتند. در واقع در خصوص انقلاب اسلامی، قانونمندی جنگ سرد و سیستم دوقطبی کاربرد خود را از دست داد و به تبع آن، در آغاز جنگ نیز در برخورد با تجاوز عراق به ایران تضاد چندانی میان امریکا و شوروی احساس نگردید.

دکتر حسین اردستانی

برای شوروی، وقوع جنگ عراق علیه ایران تحولی ناخوشایند بود و این کشور را در موقعیت سیاسی خارجی دشوار و نامساعدی قرار داد. اوضاع در ایران، به دلیل ریشه‌کن شدن حضور نظامی و غیرنظامی امریکا، دلگرم‌کننده به نظر می‌رسید. به علاوه، آنها امیدوار بودند ضمن تشدید شکاف در روابط غرب و ایران، روابط مسکو با جمهوری اسلامی بهبود یابد، اما روابط شوروی با عراق مسائل را پیچیده کرد.

دکتر حسین اردستانی

در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی؛ میان عراق، کشورهای عربی، امریکا و کشورهای برتر اروپایی، اهدافی خاص و مشترکی جهت برانگیختن عراق برای حمله به ایران وجود داشت. برای عراق در سطح اهداف ملی، چند مسئله حائز اهمیت بود که در صدر آنها ...

دکتر حسین اردستانی

امریکا که صحنه‌گردان اصلی بازی بود، وضع موجود را به نفع خود قلمداد می‌کرد، زیرا حکومت انقلابی ایران، پس از یک دوره ابتکار عمل علیه امریکا، اکنون در یک مخمصه و تنگنای شدید گرفتار آمده بود و به زعم تصمیم‌گیرندگان امریکا، جز تن دادن به وضع موجود و عدول از مواضع گذشته و پیشه کردن هم‌گرایی با امریکا و غرب یا سقوط حکومت، راه دیگری در برابر سیاست‌مداران جمهوری اسلامی قرار نداشت.

دکتر حسین اردستانی

جنگ هشت ساله عراق علیه ایران تأثیر شگرفی بر رخدادهای سیاسی ـ اجتماعی در داخل کشور و منطقه خاورمیانه داشته است، به گونه ای که تاثیر آن را بر بسیاری از وقایع سالهای اخیر می توان مشاهده نمود. اهمیت این جنگ که با فاصله اندکی از انقلاب اسلامی ایران کلید خورد و عنوان طولانی ترین جنگ قرن را به خود اختصاص داد، موجب گردید تحلیل و نظریه‌پردازی های مختلفی در خصوص علل شروع جنگ عراق علیه ایران ارائه گردد.

دکتر حسین اردستانی

الگوی دفاع مقدس، نه توپ و تانک و آمریت فرماندهی و حکومت ژنرال‌ها، بلکه کم خواهی، کم ادعایی و کار بود. کار و فداکاری و خلاقیت، کار جمعی و تصمیم گیری جمعی، شور و مشورت، مردم گرایی نه مردم ابزاری و فدای ملت شدن و فدای اسلام عزیز شدن بود. در آن الگو، خمینی آرزو داشت پاسدار باشد و اظهار می‌داشت که به حال بسیجی‌ها غبطه می‌خورد. او ساده زیستی را حیات طیبه ملت می‌نامید و پیش از هر قشر و طبقه مسئولان و دولتمردان را به آن دعوت می‌کرد.

حسین اردستانی
دکتر حسین اردستانی

خبرى بسیار تلخ و تکان‌دهنده، روزهاى آغازین بهار را سرشار از اندوه و حسرت کرد.
دکتر حسین اردستانى، تاریخ‌نگار طراز اول جنگ تحمیلى و رییس مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس به طور ناگهانى و بر اثر ایست قلبى، درگذشت.

محمدصادق درویشی

با وجود تغییر در مواضع امریکا و تشدید فشار علیه ایران، این تحلیل در میان برخی از مسئولان تقویت شده بود که اجرای موفقیت‌آمیز یک عملیات مهم می‌تواند تحقق خواسته‌های جمهوری اسلامی ایران را تسهیل سازد.

جشن و پایکوبی صدام برای فرار از سقوط

همه شهید شدند؛ از یاران سال اول جنگ بیش از چند سردار باقی نمانده، مابقی نسل دوم و سوم فرماندهان جنگ هستند. فرمانده لشکر25 کربلا که زبانزد شجاعان و از پیشگامان خیزهای بلند در عملیات‌ها است، امروز در گوشه‌ای از سنگر به برادر محسن رضایی می ‏گفت: "آقا محسن، نمی‌شود یک مدت لشکر کربلا [استراحت و بازسازی کند] یکی دیگر بیاید؟ خدا می‌داند خسته شدیم.

گزارش فرماندهان سپاه به فرمانده عالی جنگ

هدف استراتژی نظامی ایران در سال 1366، اجرای عملیات بزرگ در جبهة شمال‌غرب بود. این سؤال مطرح است که با توجه به وجود هدف‌های استراتژیک در جبهة جنوب و نبودن چنین اهدافی در جبهة شمال‌غرب، چرا سپاه پاسداران به چنین انتخابی دست زد؟

صفحه‌ها