مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

یادداشت

اشتراک در RSS - یادداشت

نحوه ی واکنش سازمان ملل و سایر مجامع بین المللی در مورد تجاوز عراق با حمایت ضمنی از عراق از طریق سکوت نسبت به تجاوز عراق به خاک ایران و نادیده گرفتن این اقدام  ، هر گونه اعتماد نسبت به این مجامع را از میان برده بود . به همین دلیل پس از فتح خرمشهر این اعتماد وجود نداشت که حقوق ایران شامل محکوم کردن صدام به عنوان متجاوز، پرداخت غرامت و عقب نشینی کامل عراق ادا شود و بیشترین تمرکز تلاشهای بین المللی نیز،در جهت برقراری آتش بس بود.

چرایی و دلایل ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر 5

بعد از آزادسازی خرمشهر در خرداد سال 1361، مرکز پژوهشهای اجتماعی نخست وزیری، نظرسنجی را با موضوع  " نظرات مردم در مورد ادامه جنگ و ورود به خاک عراق " و در سه محور 1. نظر مردم در مورد ادامه جنگ 2. نظر مردم درخصوص وارد شدن به خاک عراق در صورتی که عراق شرایط ما را نپذیرد 3. دلایل عدم ورود به خاک عراق، مورد بررسی قرار می دهد.

چرایی و دلایل ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر 4

سکوت و عدم تحرک شورای امنیت در فاصله بین شش روز پس از تهاجم سراسری عراق تا 50 روز پس از فتح خرمشهر، معانی بسیاری در دل خود داشت. پس از فتح خرمشهر، در حالی که ایران منتظر اقدام عملی از سوی سازمان ملل و حامیان صدام برای احقاق حقوق ایران و پایان دادن به جنگ بود، تحرکات برای یاری رساندن دوباره به صدام از جانب حامیان این کشور آغاز شد. اقداماتی که در نهایت به تصویب قطعنامه 514 و 522 شد ...

جلسه شورای امنیت
نگاهی به جانبداری شورای امنیت از صدام پس از فتح خرمشهر

هر جنگی روزی به پایان می‌رسد. باید توجه داشت که تعداد معدودی از جنگ‌ها با نابودی نیروهای نظامی دشمن پایان‌یافته‌اند. جنگ‌ها هنگامی پایان می‌یابند که ترکیبی از عوامل سیاسی، نظامی و اجتماعی باعث متلاشی شدن توان برای ادامه جنگ می‌شوند. مهم‌ترین موضوع برای آغازگر جنگ و همچنین قربانی تجاوز، این است که چه راهبرد و برنامه‌ای برای پایان دادن به جنگ دارند.هر کشوری که بتواند بهتر و بیشتر به راه‌های پایان دادن به جنگ فکر کند، می‌تواند جنگ را با «هزینه کمتر » و با «نتایج بهتر » و در «شرایط مناسب‌تر » به پایان برساند.

روند پایان جنگ

پس از شکست فاحش ارتش عراق در عملیات بیت‌المقدس و عقب‌نشینی بخشی از نیروهای عراقی به پشت خطوط مرزی، ارتش عراق به‌طورکلی روحیه تهاجمی خود را از دست داد. بر این اساس ارتش عراق تصمیم گرفت تا با اتخاذ راهبرد دفاع ایستا، در پشت سنگرهایی که در دژهای مرزی احداث کرده بود، یگان‌های خود را مستقر کرده و در مقابل حملات ایران بایستد. اتخاذ این راهبرد موجب کاهش خسارات و تلفات ارتش عراق می‌گردید و امکان فروپاشی ناگهانی جبهه عراق را کاهش می‌داد.

دکتر حسین علایی

در تشریح وقایع دوران جنگ تحمیلی، حوادث پس از فتح خرمشهر از ارزش و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این دوره از جهتی به این دلیل که بخش عمده‌ای از جنگ به خاک عراق کشیده شد و نیز به خاطر بسیج منطقه‌ای و بین‌المللی برای حمایت از عراق بسیار مهم است. این دوره، مملو از تجربیات شیرین و تلخ، پیروزی‌ها و ناکامی‌ها و درس‌هایی است که بررسی کارشناسانه و منطقی آن‌ها می‌تواند راهبردهای روشن و دقیقی را برای تجارب مشابه در آینده در اختیار تصمیم‌گیران کشور قرار دهد.

یکی از دوگانه‌های موجود در روایت جنگ ایران و عراق، دوگانه خاطره/تحلیل از جنگ است. دو خط موازی که ظاهراً نقطه اتصالی ندارند. به نظر می‌رسد برای تأثیرگذاری اجتماعی خصوصاً در نسل جدید، بهتر آن است که این دو خط، در بسیاری از نقاط یکدیگر را قطع کنند. نقاطی که با اتصال دو خطِ «روایت‌گویی از جنگ» و «تحلیل نظامی و تاریخی» و تأثیرگذاری توامان این‌دو، می‌توانند به شیوه‌ای جامع‌تر، تجربیات جنگ را بازنمایی کنند.

 کتاب «راه» علاوه بر اینکه به مخاطب عام یک سرگذشت فردی و موضوعی از شخصیتی صاحب سبک و تاثیر گذار را ارائه می دهد، با اتکا به گفتگوهای هدفمند و مطالعه شده، بررسی های میدانی فراوان در حوزه افراد و اشخاص و تسلط علمی و تجربی بالای نویسنده به موضوع، توانسته است یک اثر ناب و مهم تاریخی از بحرانی ترین روزها و حوادث روزگار انقلاب اسلامی را ترسیم و ماندگار کند.

نوشته یحیی نیازی

در برخورد و دستگیری گروه فرقان، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، آقای ناطق نوری، بخش فنی اداره دوّم ستاد مشترک ارتش، و واحد اطلاعات سپاه به‌عنوان صحنه‌گردان اصلی و نیز بعضی شخصیت‌های دیگر کم و بیش نقش داشته‌اند و دستگیری گروه فرقان کار جمعی نیروهای انقلاب با مرکزیت واحد اطلاعات سپاه پاسداران بوده است و روایت‌های مختلف، ناشی از نقش‌های گوناگون است نه آنکه فرد یا گروهی بخواهد آن را به نام خود تمام کند.

پاسخ به یادداشت روزنامه شرق مورخ 1395/2/13

مهدی باکری 31 سال عمر کرد و اینک 31 سال از شهادت او می‌گذرد، وقت آن است که دوره دیگری از زندگی او آغاز شود و با تلاش برای شکل‌گیری روایتی پویا، موثر و محتوایی، به حیات او در ذهن و ضمیر جامعه ایرانی تداوم ببخشیم. دوره جدید حیات مهدی باکری، در فقدان جسم او، تنها با اندیشه‌ورزی پیرامون فکر و منش او صورت می‌پذیرد.

شهید مهدی باکری
تأملی بر مولفه‌های موثر در تکوین شخصیت شهید مهدی باکری

واشنگتن پست: دولت جمهوری عراق توافق الجزیره بین دو کشور (منعقده در 6 مارس 1975 میلادی ...)را بی اعتبار اعلام می کند و دولت جمهوری اسلامی ایران را به پذیرش وضع جدید و اتخاذ روشی مبتنی بر عقل و منطق در قبال اعمال حاکمیت و حقوق مشروع مردم عراق در سراسر قلمرو خاکی و رودخانه ای خود در شط العرب، عینا مانند وضعی که پیش از موافقت نامه الجزیره سابق الذکر وجود داشت، دعوت می نماید.

قضاوت تاریخ در مورد فرافکنی های صدام و حزب بعث

او که «هل مِن ناصر» حسین زمان را با همه وجود لبیک گفته بود، اکنون به زیارت مولایش امام حسین علیه السلام نایل آمده است. آری، او پاداش جهاد صادقانه و مخلصانه خود را اکنون گرفته و با نوشیدن جام شهادت، سبک بال در جمع شهدا و صالحین درآمده است. زندگی و سرنوشت این شهید عزیز و هزاران نَفْس طیبه ای که در این وادی قدم زده اند، صفحه درخشنده ای از تاریخ این ملت است.

به مناسبت هشتم اسفند؛ سالگرد شهادت حسین خرازی

بازخوانی دقیق و جزئی حضور و نبرد حمید باکری در جزایر مجنون، از لحظه آغاز و ورود، تا ساعتِ انجام و شهادت، نفس‌گیر و حیرت‌انگیز است. صمد شفیعی از رزمندگان لشکر عاشورا که همراه حمید باکری در جزایر مجنون بود، روایتگر حادثه‌ای غریب است: « ... از خون چشم حمید بگویم؛ آن دو شبی که در جزیره‌ی مجنون بودیم حمید اصلاً چشم روی هم نگذاشت. ... ناغافل دیدم از چشم‌های حمید دارد خون می‌آید؛ داد زدم: حمید! چشم‌هات … ترکش خورده؟ ‌.. برگشت زل زد بهم، گذاشت خودم بفهمم بعد از دو شبانه‌روز کار و بی‌خوابی مویرگ‌های چشمش پاره شده و آن خون...

حمید و مهدی باکری
تاملی بر شهادت حمید باکری در عملیات خیبر و مواجهه مهدی باکری

متوسلیان: ممکن است که ما قصوراتی ببینیم، ولی این ارتش یک پاره‌ای از تن ما است. آیا شما می‌توانید وقتی برای یک کاری می‌روید یک دستتان را جا بگذارید؟ ارتش را دست خودمان فرض کنیم. ما باید ارتش را با خودمان ببریم. باید آن‌ها در کنار ما بجنگند و ما در کنار آن‌ها بجنگیم. ما همه قوت و ضعف داریم، ولی قوت و ضعف همدیگر را تأمین می‌کنیم. ...من یک‌چیز را صریح بگویم، هرکسی از برادرها که خدای‌نکرده علیه سازمان ارتش جوسازی کند، منافق است. او را باید از خودتان بیرون بکشید.

 احمد متوسلیان
سخنرانی احمد متوسلیان، پس از عملیات فتح‌المبین

استفاده از چنین پلی با چنین طولی در تاریخ جنگ‌ها بی‌سابقه بود و ساخت این پل نشانگر خلاقیت و ابتکار بی‌نظیری بود که در عرصه‌های مختلف جنگ تحمیلی شکوفا شد. توفیق در این عرصه، فرماندهان سپاه را بر آن داشت، تا مهندسی رزمی سپاه را پرورش و به سمت‌وسوی سازمانی هوشمند سوق دهند.

پل خیبری
به یاد مهندس بهروز پور شریفی، طراح پل خیبری

دستگاه دیپلماسی و تبلیغاتی بعثی‌ها  به دستگاه دروغ‌پراکنی معروف بود. گاهی اوقات دروغی بزرگ را بگونه‌ای بیان می‌کردند که حتی خودشان نیز باور می‌نمودند که موضوع حقیقت داشته است. از آمارهای دروغین و حیرت‌آور تلفات جنگی وارده به ایران در طول جنگ هشت ساله گرفته تا گزارش‌های دروغین در خصوص حمله ایرانی‌ها به مناطق مسکونی عراق به دبیرکل سازمان ملل. دیکتاتور عراق در آخرین روزهای زندگی خود در بازجویی مأمور اداره تحقیقات فدرال آمریکا ادعایی نمود که به "پسر بد همسایه" معروف و در دنیای مجازی منتشر شد.

قضاوت تاریخ در مورد فرافکنی‌های صدام و حزب بعث
این مقاله تلاش می‌کند تا به شکلی مختصر به عوامل اصلی جنگ عراق علیه ایران بپردازد. از این رو، به اختصار به برخی زمینه‌ها و علل تاریخی، شرایط داخلی دو کشور و بسترهای بین‌المللی شامل عوامل منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای این جنگ اشاره خواهد نمود. در پایان نیز دیدگاه حضرت امام (رحمت الله علیه) در این زمینه بیان می‌شود.

تاثیر اصلی وقوع انقلاب اسلامی بر پدیده جنگ تحمیلی، نه آغاز جنگ توسط صدام (که می‌توانست در هر زمان دیگری حادث شود) بلکه تولد اندیشه توحیدی برای  دفاع و مقابله با تجاوز ارتش بعثی عراق بود. ... جنگ با تمام دشواری‌ها و هزینه‌هایی که به کشور ما وارد کرد، فهم جدید دفاعی و امنیت ملی برای ما به ارمغان داشت و به تعبیری امنیت ملی ما را طی دهه‌های آینده تا حدود زیادی تامین کرد.

دفاع ملی در برابر تجاوز
تحلیل تاثیرگذاری وقوع انقلاب اسلامی بر پدیده جنگ تحمیلی (قسمت دوم)

به نظر می‌رسد در این تحلیل‌ها، واکاوی ذهنیت صدام حسین با توجه به سابقه تاریخی موضوع، غایب است. صدام در هر حال و با استقرار هر نوع حکومتی در ایران، مترصد فرصتی برای آغاز تجاوز بود و با مشاهده وضعیت به وجود آمده پس از انقلاب که شرح آن رفت، جسارت تجاوز به ایران در آن مقطع تاریخی را پیدا کرد.

 

تحلیل تأثیرگذاری وقوع انقلاب اسلامی بر پدیده جنگ تحمیلی (قسمت اول)

درحالی‌که جامعه ایران در برابر تهدیدات نظامی قرار دارد و درگیر مسائل نظامی- امنیتی در منطقه است، اما رویکرد تاریخی- فرهنگی به تجربه جنگ با عراق، در چارچوب مفهوم دفاع مقدس، بیشتر با ملاحظات سیاسی- اجتماعی در داخل کشور همخوانی دارد، و چندان با نیازهای سیاسی- راهبردی ایران، هماهنگ نیست و از آن پشتیبانی نمی‌کند.

جنگ تحمیلی به عنوان یک واقعۀ صرفاً تاریخی اهمیت محدودی دارد؛ اهمیت فراوان، در به دست آوردن ایده یا فلسفۀ جنگ تحمیلی است که از جمله می‌توان آن را در قالب اصطلاح دفاع مقدس بیان کرد. اهمیت نظری کلمۀ "مقدس" در اصطلاح دفاع مقدس، آن است که فلسفۀ جنگ تحمیلی را بیان می‌کند. به‌عبارت‌دیگر، مسئله در همین اصطلاح نهفته است یا از آن آغاز می‌شود.

با آگاهی از تجربیات تلخ شکست‌های عملیات کربلای 4، به حکمت بازگو کردن این نکات از سوی فرمانده وقت نیروی زمینی سپاه پی می‌بریم‌، نکاتی چون: "پرهیز از تصمیم‌های پرتردید" و "عدم بزرگنمایی تلفات دشمن" و در نتیجه "عدم هیجان زدگی از پیروزی های مقدماتی".

رئیس مجلس و سخنگوی شورای عالی دفاع در زمان جنگ: گاهی روزنامه‌ای مطلبی را می‌نوشت شاید کسی یا دیپلماتی مطلبی را در جایی می‌گفت، ولی کسی برای ما پیغام رسمی نمی‌آورد. چیزهایی بدون سند گفته و نوشته می‌شد. در طول این مدت هیچ‌کس به ما پیشنهاد نکرد که غرامت پرداخت شود. این که اعراب یا صدام بپذیرند که غرامت جنگ را به ما بپردازند کسی به صورت رسمی به ما نگفت.

غرامت جنگ عراق علیه ایران
آیا بعد از فتح خرمشهر، پیشنهادی برای پرداخت غرامت به ایران شده است؟

یکی از مهمترین رخدادهای دوران دفاع مقدس، جنگ شهرها بوده است. می‌توان جنگ شهرها را عبارت از حملات نظامی به محل‌های مسکونی و غیر نظامی برای بالا بردن فشار روانی جنگ بر مردم و دولت مقابل دانست که اکثرًا با بمباران هوایی، موشک باران و حملات توپخانه‌ای همراه بود.
 

حسین عسگری

 پس از تدوین گزارش عملیات کربلای 3، در کربلای 4 با قلمی خون چکان، تاریخ را پی گرفت و بلافاصله در عملیات کربلای 5 نیز حضور یافت. شب‌های کربلای 5 را به امید صبح وصال پشت سر می‌گذاشت. او دیگر کربلایی شده بود و آکنده از عشق به پرواز ملکوتی. از سویی رسالت قلم وی را به تحمل هجران دعوت می‌کرد و از سوی دیگر شوق وصال و غوغای دل را بر زبان آورده، افشاء سیر می‌نمود.

حماسه‌نگاری که حماسه‌ساز شد

محسن رضايي در اين خصوص گفته است: اگر ايران بتواند جنگ‌هاي چريكي خود را در كردستان عراق عليه دشمن در سطح وسيعي گسترش دهد، دشمن ناچار است از تجمع نيروهايش در محور جنگ‌هاي منظم كاسته و شماري از سربازانش را براي مقابله با رزمندگان اسلام از جبهه‌هاي جنوبي به شمال خاك عراق گسيل دارد، در نتيجه اين عمل، وضعيت عراق در جبهه‌هاي جنوب تضعيف خواهد شد.

19 دی‌ماه 1384، احمد کاظمی به آنچه سال‌ها آرزویش را داشت، رسید و به درجه رفیع شهادت نائل آمد. زندگی و زمانه او بر مدار مجاهدت و مبارزه سامان یافت و نه تنها در جنگ، که پیش و پس از آن، تن به روزمرگی نداد. احمد کاظمی که نامش از درجه‌ها و ستاره‌های روی دوش‌اش عظمت بیشتری دارد، سال‌ها حسرت جاماندگی از هم‌رزمان شهیدش را با خود حمل کرد.

19 دی ماه، دهمین سالروز شهادت سردار شهید، احمد کاظمی

علی فضلی، فرمانده لشکر 10 سیدالشهداء، می گوید: «در جریان عملیات والفجر 8، چهارده فرمانده جایگزین به نیروها معرفی کردیم  .... تمام این 14 نفر در جریان عملیات فاو، یا زخمی شدند و یا به شهادت رسیدند! و من وقتی که دوباره از بیمارستان به لشکر برگشتم، هیجدهمین فرمانده بودم»!

مروری بر پیشتاز بودن فرماندهان سپاه در عرصه نبرد

در کشور ما و برای ظرفیت‌سنجی حضور جوانان در عرصه‌های کلان جامعه، باید نگاهی به سنت کوتاه‌مدتی که طی کرده‌ایم داشته باشیم، به همین خاطر ناگزیر باید به تجربه جنگ پرداخت. از آن‌سو نیز، در مطالعات پیرامون جنگ ایران و عراق، فربه‌ترین عنصر، بحث حضور جوانان در جنگ است. بدین ترتیب، با یک مراوده تحقیقی مناسب در دو حوزه مطالعاتی جنگ و جوانان روبرو هستیم.

نسبت‌شناسی استفاده از ظرفیت‌های نسل جوان در جنگ تحمیلی و در جامعه امروز

بعد از بمباران شیمیایی سردشت، ایران این حمله را به طور مستقیم به کوتاهی شورای امنیت در اقدام علیه حملات شیمیایی قبلی عراق نسبت داد و وزیر خارجه وقت ایران ادعا کرد که عراق بیانیه ضعیف شورا در 14 می 1987 را به منزله اختیار برای توسل مستمر به جنگ افزار های شیمیایی تفسیر کرده است.

بمباران شیمیایی سردشت

صفحه‌ها