مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

یادداشت

اشتراک در RSS - یادداشت

مریم جوان شهرکی: آیا تحلیل منسجمی از وضعیت نیروها در زمان وقوع جنگ هم وجود داشت؟ تا چه حد می‌توان آن را تحلیل نهاد ارتش دانست؟ آیا فرماندهان نیروی زمینی هم آن را تأیید می‌کنند؟ و آیا اسنادی دال بر اعلام علنی این تحلیل از شرایط در آن زمان موجود است؟

درودیان: شکل‌گیری مناقشات و پرسش‌های سیاسی درباره تحولات جنگ، برخی از هویت‌های پیشین را به چالش گرفت. فرضاً هویت برآمده از جنگ دفاعی، با پرسش از علل ادامه جنگ و طولانی شدن آن، مخدوش شده است. همچنین احساس قدرت و هویت‌های برآمده از پیروزی نظامی، در آزادسازی مناطق اشغالی، و اعتمادبه‌نفس حاصل از آن، به دلیل تحولات نظامی ماه‌های پایانی جنگ، و بازپس‌گیری مناطق تصرف شده توسط ارتش عراق، مورد پرسش قرار گرفته است.

جنگ عراق علیه کویت، شرایطی را فراهم ساخت که شورای امنیت سازمان ملل برای جلوگیری از شکل‌گیری تناقضات بین‌‌المللی و جلوگیری از بارز شدن نگاه غرض‌ورزانه‌ی این شورا نسبت به کشورهای مختلف، چاره‌‌ای جز بازگویی حقیقت در مورد جنگ عراق علیه ایران نداشت.

به بهانه معرفی عراق به‌عنوان آغازگر جنگ تحمیلی

حماسه دفاع‌مقدس با سیره و سنت اهل بیت و ائمه اطهار(ع) پیوندی محکم داشته و همین ریشه و پیوند باعث فتح‌الفتوح‌های بی‌شمار پاکبازان مکتب اهل بیت عصمت و طهارت در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شد، به طوری که دشمن بعثی و حتی نماد آن، صدام معدوم را وادار کرد که علی‌رغم خوی شیطانی‌شان در کنار عتبات عالیات تظاهر به ارادت به مکتب اهل بیت (ع) کنند.

جنگ عراق علیه ایران از جمله حوادث تاریخی است که در سطح ملی، منطقه‌ای، و بین‌المللی تأثیرات شگرف به جای گذاشت. از جمله نتایج این جنگ کسب تجربه‌هایی در عرصه‌های سیاسی و دفاعی- نظامی است که از آن‌ها می‌تواند در جنگ‌ها و بحران‌های آینده استفاده کرد.

جعفر شیرعلی‌نیا: پذیرش قطعنامه، ماهیت آرمان‌گرایی در جمهوری اسلامی را تغییر داد. آرمان‌گرایی تا پیش از پذیرش قطعنامه 598، تنها یک شعار برای رسیدن به مقاصد سیاسی نبود. هرچند برخی گروه‌های سیاسی از ماهیت شعاری آن برای رسیدن به مقاصد سیاسی خود استفاده می‌کردند، اما بخش قابل‌توجهی در جبهه‌های جنگ، در جهت آرمان‌گرایی‌شان به عمل و نه شعار روی آورده بودند ...

محمد درودیان: روش و رویکردهای کنونی به تجربه جنگ، پاسخگوی نیازهای کنونی و آینده کشور در برابر تهدیدات نظامی نیست. به‌همین دلیل نظام معرفت‌شناسی جنگ ایران و عراق که در متون تاریخ نگاری جنگ و در خاطرات رزمندگان بازتاب یافته، نیاز به نقد و بررسی اساسی دارد.

جنگ تحمیلی میدان بروز و ظهور انواع نوآوری و ابتکار و خلاقیت در عرصه‌های مختلف نبرد بود. از ابتکار در طراحی‌ها تا خلاقیت در امور فنی و مهندسی گرفته تا خلاقیت در حوزه فرماندهی و رهبری نبرد. بروز این خلاقیت‌ها یکی از عوامل مهم در کسب پیروزی‌های ایران بود...

نظر به اینکه بخش مهمی از گفتمان موجود درباره جنگ ایران و عراق حاصل گفتار فرماندهان است، بنابراین نقد و بررسی آن، مورد اهتمام قرار گرفته است

نقد محمد درودیان بر مصاحبه سردار غلامپور

درودیان: با نظر به این ملاحظه که جنگ ایران و عراق، ابعاد مختلفی دارد، باید ضمن توجه به فیزیک و روح جنگ، همچنین قوانین و شرایط ناظر بر وقوع آن، با نگرش جدید و جامع تری به مسئله جنگ پرداخت. تنگناهای مفهومی- روشی موجود، شناخت از جنگ را در درون نظم تاریخی- فرهنگی به بند کشیده است و سایر وجوه آن، ازجمله ابعاد سیاسی- اجتماعی و راهبردی جنگ، با وجود اهمیت آن چندان مورد اعتناء نیست.

درودیان: «بسیج مردمی» در برابر حمله نظامی عراق، در امتداد تشکیل سازمان بسیج مستضعفین، موجب شکل‌گیری دفاع و مقاومت مردمی شد. در واقع اگر تشکیل بسیج در برابر تهدید نظامی آمریکا نقش بازدارنده نداشت، اما با ایجاد آمادگی اولیه ذهنی- تشکیلاتی، به هنگام مقاومت در برابر تجاوز عراق، آثار خود را نشان داد.

هفته بسیج آیینه‌ بازخوانی و یادآوری مجاهدت‌های ملت ایران در عصر حاضر و بسیج نمونه بارز و الگوی مثال‌زدنی در پیشگیری از استمرار تحقیر 200ساله ایرانیان است. بسیج الگویی بومی و مبتکرانه از پیوند جریان اجتماعی مردم با حاکمیت است. بسیج شاهراه ارتباطی حکومت و مردم و میدان پیوند و محل تثبیت مردمی بودن نظام جمهوری اسلامی است.

حکمی که دادگاه کیفری لاهه در خصوص پرونده «آنرات» صادر کرد و متعاقب آن، رأی دو سال بعد دادگاه تجدیدنظر لاهه، بازتاب وسیعی در رسانه‌های دنیا و نیز در بین کارشناسان حقوق بین‌الملل و حقوق جنگ داشت به‌ویژه آنکه تجدیدنظرخواهی وکلای مدافع متهم نه‌تنها منجر به تخفیف مجازات وی نگردید بلکه به تشدید آن منجر شد!

بمباران شیمیایی سردشت
بررسی حقوقی حکم دادگاه کیفری لاهه علیه فروشنده مواد شیمیایی به عراق

به او خرده می‌گرفتند که چرا با ضدانقلاب مذاکره می‌کند؛ یا چرا فکر می‌کند که آنها ممکن است برگردند؟!  اما شهید ناصر کاظمی بنابر اعتقادی که داشت می‌گفت: «باید سعی کنیم ضدانقلاب‌هایی که نمی‌خواهند بجنگند را برگردانیم.» البته موفق هم بود؛ کما اینکه یکی از کسانی که توبه کرده و برگشته بود، با خود ایشان شهید شد؛ او اولین شهیدِ نودشه بود... .

شهید ناصر کاظمی در میان مردم کردستان

جوان‌گرایی در فرماندهان سپاه، صرفا متکی به جوان‌ بودنشان نبود. آنها به‌راستی طرحی نو داشتند! و البته خواست بخش عظیمی از جامعه را نمایندگی می‌کردند/ فرماندهان جوان سپاه اگرچه سن و سال زیادی نداشتند، اما وقت زیادی هم نداشتند، باید کار خودشان را به بهترین نحو انجام می‌دادند و می‌رفتند. آنها در یک موقعیت عجیب‌وغریب که همه‌چیز دست به دست هم داده بود تا بزرگی را تجربه کنند، به هم رسیده و یکدیگر را پیدا کرده بودند

مهدی باکری و شفیع زاده

طی هشت سال جنگ ایران و عراق، هرگز عراق متجاوز شناخته نشد.‌ جالب آن‌که برخلاف جنگ تحمیلی علیه ایران، در قطعنامهٔ 660 که در خصوص حملهٔ عراق علیه کویت صادر شد، شورای امنیت در اولین ساعات جنگ، از عراق خواست فوراً و بدون قید و شرط، کلیهٔ نیروهای خود را به عقب فراخواند.

امسال، هفته دفاع مقدس را در شرایطی آغاز کردیم که فضای تبلیغاتی جامعه درباره دفاع مقدس، چند ماهی است تحت‌تأثیر یک "بمب خبری" به نام 175 غواص (؟!) ملتهب شده است؛ بمبی که به‌لحاظ عملکرد ناشیانه برخی اصحاب رسانه، در خانه خودی منفجر شد! و خسارات فراوانی بر جای گذاشت.

قیصر امین‌پور، بی‌شک از چهره‌های شاخص نسل شاعران انقلاب است. شعر او، شمایلی پرارج و شریف از ظرفیت‌های شعر انقلاب اسلامی است که در زمان جنگ و از درون صحنه نبرد شرح شهامت‌ها و بزرگی‌ها می‌کند و پس از جنگ نیز، از دغدغه‌ها و آرمان‌های دفاع مقدس، خالی نمی‌شود.

از زاویه حقوقی، بودجه در شرایط جنگی به دو بخش قابل تقسیم است؛ بخش اول هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم مربوط به جنگ و بخش دفاعی است که مصروف در میدان و پشتیبانی جنگ است و بخش دوم هزینه‌ها و درآمدهای عمومی کشور است. اگرچه به لحاظ اقتصادی، بودجه مربوط به جنگ بر هزینه‌ها و درآمدهای عمومی کشور تأثیر می‌گذارد اما تأثیرگذاری این دو، در بخش حقوقی اندک است

اینک در آستانه 35 سالگی آغاز جنگ تحمیلی، در برابر این پرسش مکرر قرار گرفته‌ایم که "جنگِ دیروز، چه دردی از امروزِ ما دوا می‌کند؟" درواقع این پرسش نه "حقانیتِ جنگ"، نه "ابهامات و ناگفته‌های آن" و نه "نحوه مدیریت و تداوم آن" را، محلِ نظر قرار ندارد، بلکه در جستجوی توجیهی منطقی برای این است که چرا هنوز از جنگ حرف می‌زنیم و چرا جنگ همچنان در نقطه ثقل اندیشه‌ورزی ماست؟

دوران سراسر حماسه و ایثار ملت ایران که اکنون به "دوران دفاع مقدس" مشهور است. دوره‌ پر از راز و رمزی است که در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، مدیریتی و فرهنگی حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. این دوره با ابتکارات، نوآوری‌ها، خلاقیت‌ها و اقدامات منحصر‌به‌فردی همراه بوده‌است که در تاریخ بشر کم‌نظیر یا حتی بی‌نظیر بوده و  برکات و دستاوردهای گرانبهایی را برای کشورمان به ارمغان آورده است.  

امام خمینی(ره): ما در جنگ به این نتیجه رسیده‌ایم که باید روی پای خودمان بایستیم... تنها در جنگ بود که صنایع نظامی ما از رشد آن‌چنانی برخوردار شد.

امام خمینی(ره): شما بدانید که اگر صدام -خدای نخواسته- پیش ببرد، تمام شما را به آتش می‌کشد. صدام وضع روحی‌اش این است. اصلاً در روحیه صدام این تبهکاری است و آدمکشی و جنایت است. اگر -خدای نخواسته- این یک سلطه‌ای پیدا بکند، حجاز را از بین می‌برد، سوریه را از بین می‌برد، این کشورهای خلیج را، کویت را هم؛ همه اینها را از بین خواهد برد...

شکست منافقان در عملیات مرصاد به حدی اهمیت دارد که باید از آن به‌عنوان یکی از عواملی که قطعنامه 598 را با آتش‌بس ختم کرد یاد نمود. اگر موفقیت ایران در روزهای پایانی جنگ در جبهه خوزستان و کرمانشاه نبود، صدام و رژیم عراق حاضر به پذیرش 598 نمی‌شد.

سید محمد طباطبایی: خبر ناصحیح زنده‌به‌گورشدن 175 غواص سالم (!) می‌توانست بستری برای القای فرضیه باطل "استفاده از سپر انسانی" توسط بی.بی.سی باشد؛ خبری که علاوه بر ارائه توضیحات تکمیلی ازسوی سردار باقرزاده، خطابودن آن از ابتدا برای رزمندگان و افراد حاضر در عملیات کربلای4 روشن بود.

نسل امروز، با مشکلی به نام کمبود بی‌سیم و باتری و قایق و لایف ژاکت و اطلاعات از دشمن و کمبود عکس‌های هوایی و .. روبه‌رو نیست و می تواند با "روحیه" مردان کربلای4  و با امکانات و توانمندی‌های جدید به طراحی تاکتیک‌های جدید و مبتکرانه دیگری بیندیشد؛ بی‌ آن‌که مرعوب قدرت خصم شود.

 

حجت‌الله کریمی: برای آزمودن دیدگاه و روش غربی، عملیات کربلای 4 مصداق بسیار خوبی است. با این بینش می‌توان مدعی شد که عملیات کربلای 4 فاجعه است و یا چنین گفت که: این عملیات حمله‏‌ای است که حکومتی جنگ‌طلب بی‏ آنکه طراحی و تدبیر دقیقی به کارگیرد، چنین عملیاتی را انجام می‏‌دهد و زمانی که با شکست مواجه می‏‌شود در تخلیه مجروحین و اجساد و نیز نجات جان محاصره‏‌شدگان اهمال می‌ورزد.

تأملی بر کاستی‌های تحلیل جنگ از منظر رویکردهای غربی / غیربومی

حسین اردستانی: اگر رزمندگان ایران گروه گروه از مساجد محل و مدرسه و دانشگاه‏ها و مزارع عازم جبهه نمی‏ شدند و به تاسی از سالار شهیدان حضرت سید الشهداء، از شهادت و اسارت استقبال نمی‌کردند؛ ارتش عراق طعم تلخ شکست را نمی‏ چشید و سرنوشت ایران پس از انقلاب مانند مصر و تونس و برخی کشورهای دیگر می‏ شد که بعضا  سرانجام به زنجیر اسارت و سلطه خارجی و استبداد داخلی بازگشتند.

نادر نوروزشاد: به جرأت می­ توان گفت که تاکتیک امواج انسانی در هیچ نبردی از نبردهای مقاومتی در روزهای اول گرفته تا اجرای عملیات های هجومی از سوی نیروهای ایرانی بکار گرفته نشد. بلکه آن چه با شاخصه­ های این تاکتیک همخوانی دارد، در عملیات والفجر 8 و کربلا 5 از سوی ارتش عراق در اجرای پاتک بر علیه نیروهای ایرانی رخ داد.

تاکتیک­‌ها با همۀ اهمیت و ظرافت­هایشان ممکن است بمیرند و تاریخ مصرفشان تمام شود. راهبردها با تغییر دشمن، تغییر اهداف، و تغییر فرصت­ها و تهدیدها، دگرگون می‌شوند. آنچه از هشت سال دفاع مقدس برای ما مهم است و باید در هر جستجو و پژوهشی دنبال آن باشیم، درس‌های دیگری است؛ این درس­ها، تاریخ مصرف ندارند و... .

صفحه‌ها