دوران جنگ

چاپلینک ثابت

تاریخچه مرکز در دوران جنگ تحمیلی (1368-1360)

اول: دوره شکل­ گیری

بخش تاریخ جنگ (وابسته به دفتر سیاسی سپاه پاسداران) پس از تأسیس، از اوائل سال 1360 کار تحقیقات میدانی و جمع‌ آوری اسناد و مدارک را به طور رسمی آغاز کرد. در اولین اقدام، مناطق مورد هجوم ارتش عراق به دو منطقه‌ی شمالی و جنوبی تفکیک شد و هر منطقه به سه محور تقسیم گردید:

  • منطقه ی شمالی: مریوان-پاوه (کردستان)، قصر­شیرین-سرپل ذهاب (کرمانشاه)، و مهران-دهلران (ایلام)
  • منطقه ی جنوبی (استان خوزستان): شوش-دزفول، سوسنگرد-بستان، و خرمشهر-آبادان

 برای برنامه‌­ریزی و هماهنگی محورهای مذکور، دفتری در کرمانشاه و دفتری در اهواز راه­‌اندازی شد. تقسیم کار و اعزام محقق بر اساس محورهای عملیاتی و متناسب با اوضاع جنگ در سال اول بود که نبردها به شکل محدود، پراکنده، ایذایی، چریکی و شبیخون اجرا می­ شد.

وظایف کلی محققان -که بعدها «راوی» خوانده شدند- این بود که هر یک در منطقه‌ی مأموریت خویش حضوری مداوم داشته باشد تا اولاً براساس طرح تعیین شده، درباره آنچه واقع می­شود به تحقیق و ثبت و ضبط بپردازد. ثانیاً در مورد آنچه از ابتدای جنگ تا زمان حضور محققان رخ داده، از طریق مصاحبه با حاضران در صحنه‌های نبرد، و جمع­ آوری اسناد لازم، اطلاعات دقیق کسب نماید و به جمع­بندی مناسبی از چگونگی روند جنگ تا این زمان برسد.

 

دوم: دوره تثبیت

پس از چند ماه از آغاز فعالیت بخش تاریخ جنگ و در پی افزایش حضور نیروهای مردمی در جبهه‌ها و تلاش گسترده­ تر مسئولان نظام و فرماندهان سپاه و ارتش و رزمندگان اسلام برای بیرون راندن اشغال‌گران، دامنه‌ی فعالیت بخش تاریخ جنگ نیز گسترش یافت.

تجربه‌ای که از صفر شروع شده بود مانند سایر فعالیت­های خودجوش انقلابی به سرعت از جنبه­‌های کمی و کیفی فزونی یافت و همپای تحولات جنگ در صحنه ­های نبرد، تثبیت شد و مقرر گردید «راویان»، اطلاعات، اخبار و اسناد رده‌های فرماندهی تا نیروهای رزمنده‌ی حاضر در صحنه‌های نبرد را در قرارگاه مرکزی و تابعه و یگان­های تحت امر آنها جمع­‌آوری کنند و ضمن نگارش و ثبت و ضبط روزانه وقایع، مستندات لازم را تهیه و فراهم سازند.

به این ترتیب کار مهم و دشواری که از سال 1360 آغاز شده بود با حضور راویان پرتلاش، متعهد و خستگی­ ناپذیر ادامه یافت؛ تا همهء اخبار، گزارش­ها، آمارها و اطلاعات معتبر و موثق از مراکز طرح­ریزی، هدایت و فرماندهی عملیات­ها و همچنین میدان­های نبرد و صحنه ­های درگیری به صورت زنده و حقیقی جمع ­آوری گردد.

 در عملیات ثامن الائمه و طریق­ القدس، راویان پس از عملیات از طریق مصاحبه با فرماندهان و رزمندگان اقدام به جمع آوری اطلاعات نمودند . اما در عملیات فتح ­المبین که فرماندهی مشترک سپاه و ارتش شکل گرفت و تیپ­ها و گردان­های سپاه توسعه یافت، در امر تحقیقات جنگ نیز تحولی مهم پدید آمد و حضور محققان و راویان جنگ نیز متناسب با سازمان رزم و فرماندهی و هدایت عملیات، سازمان­دهی و گسترده­ تر شد و تا اواخر سال 1363 به همین ترتیب پیش رفت.

 

سوم: دوره گسترش

در اواخر سال 1363 بخش تاریخ جنگ از دفتر سیاسی مجزا شد و برای ادامهء این مأموریت مهم، تشکیلاتی مستقل به نام "مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ" در حوزهء فرماندهی کل سپاه شکل گرفت. از سال 1364 به بعد حضور راویان این مرکز در جنگ شکل ثابت و دائمی به خود گرفت و راویان عضوی جدایی­ ناپذیر از سیستم فرماندهی جنگ شدند.

در اواسط سال 1364 فرمان امام خمینی مبنی بر تشکیل سه نیروی زمینی، دریایی و هوایی در سازمان  سپاه پاسداران صادر شد. در پی تشکیل این سه نیرو، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ نیز متناسب با تشکیلات جدید سپاه، سازمان خود را گسترش داد و در سه نیروی مذکور دفاتری تحت عنوان «دفتر تحقیقات جنگ» تاسیس شد.

با گسترش تشکیلات مرکز و حضور گسترده و مستقیم محققان مرکز در قرارگاه­ها و یگان­های رزم سپاه پاسداران، تمام ابعاد جنگ ( از بالاترین رده­ های سیاست­گذاری و تصمیم­ گیری، تا رده­ های عمل­ کننده و خط ­شکن، عملیاتی، پشتیبانی و مراحل مختلف طراحی مانور، کسب آمادگی، شناسایی و اجرای عملیات) زیر پوشش راویان مرکز قرار گرفت و این کار تا پایان جنگ و تا مدتی پس از پذیرش قطع­نامه 598 و برقراری آتش­ بس ادامه یافت.

مرکز در طول هشت سال دفاع مقدس ضمن حضور در میادین نبرد حق علیه باطل به شکل فراگیر، اقدام به شناسایی و جمع ­آوری اسناد و اطلاعات جنگ کرد و همزمان در حفظ و نگهداری آن بسیار کوشید و در این راه با بکارگیری 206 نفر راوی از اعضای سپاه و بسیج ، و تقدیم 17 شهید از راویان خود[i]، رسالت مهمی را در تاریخ سرنوشت­ ساز کشور به انجام رساند.

مجموعه منسجم راویان جنگ، تشکیلاتی پویا بود که همهء ابعاد جنگ را در برگرفته و به هم مرتبط می­کرد. در این سیستم بدیع تحقیقات، سه نیروی تازه تاسیس (زمینی ، دریایی ، هوایی)، قرارگاه­ها،   یگان­ها، و واحدهای مختلف نظامی به وسیلهء شبکهء گسترده راویان به هم پیوند می خورد و تبادل اطلاعاتی چند سویه میان آنها در جریان بود، طوری که نه تنها امکان تحریف مطالب و وقایع در رده های مختلف وجود نداشت، بلکه کمتر موضوع و امری نیز از دید آنها پنهان می­ماند.

حضور تمام وقت راویان در کنار فرماندهان و ثبت و ضبط همه گفت و گوها و اقدامات آنها در شبانه ­روز، مصاحبه های متعدد با رده­ های مختلف، گردآوری اسناد مکتوب هر رده و یگان و ... موجب تخصص بالای آنان شده بود. همین سبب جمع ­آوری اسناد و منابعی غنی از جنگ شده است که احتمال بروز خطا و اشتباه در آن به حداقل رسیده است.

 

[i] - اسامی شهدای راوی را می توانید در قسمت شهدای مرکز مشاهده نمائید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روزشمار دفاع‌مقدس



09 خرداد

روزشمار اسناد سازمان ملل



09 خرداد

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران