مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 20 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

آیا سازمان ملل قبل از شروع جنگ و یا در آغاز آن برای پیشگیری از درگیری عراق و ایران اقدامی کرد؟

چاپلینک ثابت
پاسخ: 

پاسخ به این سؤال مستلزم این است که ما شناختی راجع به اهداف و اقدامات سازمان ملل برای جلوگیری از به خطر افتادن صلح و امنیت بین‌المللی که یک اقدام پیشگیرانه را نیز شامل می‌شود، پیدا کنیم تا بهتر بتوانیم بر اساس آن اقدامات سازمان مذکور را درک نماییم. سازمان ملل متحد بر اساس منشور، «به‌منظور تأمین اقدام سریع و مؤثر از طرف ملل متحد، مسئولیت اولیه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را به شورای امنیت واگذار کرده است. شورای امنیت نیز بر اساس ماده 39 ملزم است وجود هرگونه تهدید علیه صلح، نقض صلح و یا عمل تجاوز را احراز کرده و توصیه‌هایی نماید و یا تصمیمی اتخاذ کند.»

باکمی دقت می‌توان گفت که منشور، نه‌تنها شورا را مسئول حفظ صلح بعد از احراز تجاوز می‌داند، بلکه مسئولیت جلوگیری و پیشگیری از تهدید صلح و امنیت بین‌المللی را نیز مدنظر داشته است. یعنی اینکه سازمان ملل این ارکان را ملزم نموده است که اقدامات پیشگیرانه را نیز برای جلوگیری از نقض صلح انجام بدهند؛ زیرا اعتقاد بر این است که وجود زمینه‌های بحران باعث ایجاد بحران و درنهایت به خطر افتادن صلح و امنیت بین‌المللی می‌شود و لازم است علل ریشه‌ای تجاوز موردتوجه قرار گیرد تا با اقدامات پیشگیرانه به‌موقع و کافی بتوان از آن جلوگیری کرد. سازمان ملل متحد وظیفه دارد تا تهدیدهای بالقوه صلح و امنیت بین‌المللی را شناسایی و اقدامات بازدارنده را در مقابل مناقشاتی که به نقض صلح منجر می‌شود انجام دهد که این امر خود مستلزم تماس مستقیم با شورای امنیت و همکاری مستحکم‌تر با دولت‌ها، به‌ویژه آنان که توانایی‌های خاص دارند و نیز با سازمان‌های فراملی و فرا منطقه‌ای یا سازمان‌های غیردولتی و نهادهای دانشگاهی و غیره است.

اما مشاهده شد که سازمان ملل متحد باوجود آگاهی از تحرکات نظامی عراق در مرزهای ایران قبل از آغاز جنگ و اطلاع کافی کورت والدهایم از تجاوزات مرزی عراق قبل از شروع جنگ و حتی پس از شروع جنگ، اقدامات پیشگیرانه لازم را برای جلوگیری از جنگ انجام نداده است و دبیر کل نقش مؤثری برای جلب‌توجه شورای امنیت ایفا ننموده و خود شورا نیز قطعنامه یا بیانیه‌ای برای جلوگیری از جنگ صادر نکرده است.