اقتصاد و جنگ تحمیلی

اشتراک در RSS - اقتصاد و جنگ تحمیلی

مقایسه وضعیت اقتصادی ایران و عراق به عنوان یکی از عوامل مهم و مؤثر در جبهه‌های جنگ و نیز مقایسه توان نظامی دو کشور نشان می‌دهد که اوضاع برای افزایش درآمدهای مالی عراق به‌مراتب مناسب‌تر بود. زمانی که کشورهای دیگر با فشارهای متعدد درآمدهای ایران را محدود و هزینه‌های آن را افزایش می‌دادند، زمینه را برای افزایش درآمدهای عراق مساعد می‌ساختند و این کشور را در تأمین پشتوانه اقتصادی جنگ یاری می‌کردند.

تورم در دوران جنگ تحمیلی دارای نوساناتی بود و اگرچه به طور کلی در طول جنگ نسبت به دوره قبل از آن (57-1352) افزایش یافت و به‌ویژه در سال‌های پایانی جنگ تشدید شد، اما جای تأمل دارد که در اواسط دوران جنگ تحمیلی نرخ تورم کاهش بسیاری یافت و در سال 1364 به کم‌تر از 7 درصد (96/ 6 درصد) رسید که از سال 1353 تاکنون بی‌نظیر بوده است. این کاهش کم سابقه در نرخ تورم، از نکات مثبت اقتصاد ایران در دوران جنگ است.

جنگ فرصت‌های ناشی از پیروزی انقلاب اسلامی را که می‌توانست حرکت به‌سوی پیشرفت را در ایران ممکن سازد تحت تأثیر خود قرار داد و زیان‌های فراوانی به مردم وارد کرد. خسارات وارده به ایران در حوزه‌های مربوط به "تلفات انسانی"، "آوارگی مردم"، "انهدام ساختمان‌ها و تأسیسات زیربنایی" و "تخریب مراکز صنعتی و نفتی" و همچنین "توقف سرمایه‌گذاری" و "از دست رفتن فرصت‌های پیشرفت و توسعة کشور" قابل بررسی و ارزیابی است.

خسارات و تلفات 8 سال جنگ

جنگ، مصیبت و فاجعة عظیم و پرخسارتی برای دو کشور ایران و عراق بود و 2888 روز بی‌وقفه ادامه یافت. حجم تلفات انسانی و خسارات اقتصادی برای دو طرف فلج‌کننده بود. این جنگ خانواده‌های زیادی را متلاشی کرد و زندگی را برای میلیون‌ها نفر از مردم دو کشور با رنج و درد درآمیخت. برآورد و تخمین دقیق تلفات و خسارات این جنگ کاری بسیار دشوار است. هزینة کلی جنگ در طول 8 سال بالغ بر درآمد نفتی دو کشور در تمام قرن بیستم است.

اوضاع اقتصادی ایران در دوران جنگ‌
نگاهی به رکود اقتصادی سنگین سال‌های آخر جنگ

رکود شدید اقتصادی، وضعیت نگران کننده شاخص‌های اقتصادی، کاهش شدید قیمت نفت و درآمدهای نفتی، فشارهای شدید بین‌المللی، افزایش نبردهای زمینی، تشدید حملات عراق به مراکز اقتصادی و غیرنظامی، گسترش و تشدید جنگ نفتکش‌ها، حضور ناوگان جنگی قدرت‌های شرق و غرب، و درگیری مستقیم با آمریکا از خصوصیات اوضاع اقتصادی ایران در دو سال آخر جنگ است.

نگاهی به رکود و رونق اقتصادی ایران در جنگ تحمیلی

اوضاع اقتصادی ایران در طول جنگ حاکی از مشکلات اقتصادی و آسیب‌دیدگی زیربناها و روبناهای اقتصادی است از یک سو و برخی دستاوردها در زمینه خوداتکایی از سوی دیگر دارد. علاوه بر دلایل اقتصادی همچون نوسانات قیمت نفت و درآمدهای نفتی، دلایل دیگری چون روابط بین‌المللی و فشارهای سیاسی و نیز تحرکات نظامی طرفین به طور مستقیم و غیرمستقیم بر اوضاع اقتصادی کشور در طول جنگ تأثیرگذار بوده است.

روزنامه شرق نوشت: در ادامه سلسله‌نشست‌های هفتگی مؤسسه دین و اقتصاد که در چارچوب گرامیداشت دفاع مقدس برگزار می‌شد، محمد ستاری‌فر، ئیس اسبق سازمان مدیریت و عضو هیأت‌علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، به سخنرانی پرداخت.

برای بیان تجربیات سایر کشورها و مقایسه اوضاع اقتصادی آن‌ها در جنگ و با توجه به تعریف و منظور از پدیده جنگ، کشورهای درگیر در جنگ دوم جهانی، می‌توانند گزینه‌ای مناسب باشند. در جنگ دوم جهانی در اقتصاد کشورهای درگیر حالتی پدید آمد که به "اقتصاد جنگ" مشهور شد. اوضاع ایران و عراق در دوران جنگ تحمیلی، غالباً با کشورهای درگیر جنگ دوم جهانی مشابهت دارد...

جنگ علاوه بر ابعاد نظامی و سیاسی که به‌طور معمول به آن پرداخته می‌شود، دارای جنبه‌های متعدد دیگری است و تأثیر فراوانی در سایر بخش‌ها ازجمله اجتماع، فرهنگ و اقتصاد دارد. آثار متقابل جنگ و اقتصاد به‌خوبی مشهود است؛ همواره یکی از تلاش‌های دشمن انهدام و نابودی زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های اقتصادی طرف مقابل است تا از این طریق او را وادار به تسلیم کند.

از بعد نظری، وقوع جنگ به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم تأثیر منفی بر شاخص‌های اقتصادی کشورها دارد. جنگ علاوه بر کاهش تولید، بر تجارت خارجی تأثیر منفی دارد و سبب افزایش هزینه‌های دولت می‌شود. جو روانی حاصل از جنگ سبب شکل‌گرفتن اقتصاد زیرزمینی و بازار سیاه شده، پدیدۀ احتکار را گسترش می‌دهد. این امر به‌نوبۀ خود به افزایش فشار تورمی و همچنین کاهش پس‌انداز منجر می‌شود و رفاه اجتماعی را نیز کاهش می‌دهد.

از زاویه حقوقی، بودجه در شرایط جنگی به دو بخش قابل تقسیم است؛ بخش اول هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم مربوط به جنگ و بخش دفاعی است که مصروف در میدان و پشتیبانی جنگ است و بخش دوم هزینه‌ها و درآمدهای عمومی کشور است. اگرچه به لحاظ اقتصادی، بودجه مربوط به جنگ بر هزینه‌ها و درآمدهای عمومی کشور تأثیر می‌گذارد اما تأثیرگذاری این دو، در بخش حقوقی اندک است

روزشمار دفاع‌مقدس



08 تير

روزشمار اسناد سازمان ملل



08 تير

آخرین نشریه:

شماره 56 نگین ایران