مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

قطعنامه 598

اشتراک در RSS - قطعنامه 598

در این صفحه؛ کلیه مطالب مرتبط با قطعنامه 598 در سایت، شامل متن قطعنامه و واکنش های رسمی ایران، و مقالات و تحلیل های مرتبط با آن قابل دسترسی می باشد


 

با موافقت شورای امنیت با درخواست دبیر کل سازمان ملل مبنی بر دادن اختیارات بیشتر به وی برای خروج مذاکرات ایران و عراق از بن‌بست، در 28 بهمن 67، مذاکرات سه‌جانبه مقامات ایران و عراق با حضور دبیر کل سازمان ملل در نیویورک صورت گرفت.

28 بهمن؛ آغاز مذاکرات سه جانبه صلح ایران و عراق در سال 1367

 محمد درودیان پژوهشگر تاریخ جنگ در نقد مستند بی‌بی‌سی فارسی با عنوان «جام زهر؛ فرصت‌های ازدست‌رفته ایرانی در جنگ» نوشت: این مستند که تبلیغات نسبتا گسترده‌ای برای پخش آن صورت گرفت، برخلاف انتظار، هیچ‌گونه اطلاعات جدیدی فراتر ازآنچه در ایران منتشرشده و برای ساخت این مستند محل رجوع قرارگرفته و در تیتراژ پایانی نیز به آن اشاره‌شده، وجود ندارد و صرفا به استدلال درباره وضعیت‌های مختلف برای پایان دادن به جنگ بسنده شده است.

نقدی بر مستند جام زهر: فرصت‌های ازدست‌رفته

سردار احمد غلام پور ازجمله فرماندهان میدانی است که در دوران دفاع مقدس در موقعیت‌های فرماندهی ازجمله فرماندهی قرارگاه کربلا خدمت کرده معتقد به نوشانیدن جام زهر در ماجرای پذیرش قطعنامه 598 به امام خمینی (ره) است. وی با تأکید بر اینکه از موضعی کلان به موضوع می‌نگرد، منتقد روندی است که منجر به قبول قطعنامه شد و به‌صراحت نقد خود را نسبت به چهره‌های مؤثر در آن مقطع مطرح می‌سازد.

گفت‌وگو با سردار احمد غلام پور

نویسنده کتاب «دیپلماسی ایران و قطعنامه 598» در رابطه با مهم­ترین دستاورد قطعنامه 598 اظهار داشت: تجربه تاریخی نشان می­‌دهد پذیرش قطعنامه 598 شاید حتی فراتر از نیت طراحان آن برای دیپلماسی ایران فرصت ساز شد تا به‌سوی مقاصدی گام بردارد که دستیابی به آن‌ها حتی با ادامه جنگ به مدت 6 سال میسر نشده بود.

پذیرش قطعنامه، با توجه به خطراتی که احساس می‌شد بقای انقلاب را تهدید می‌کند، تصمیمی خردمندانه بود. ایران با تن دادن به راه‌حل سازمان ملل  به عنوان یک خواست بین‌المللی نشان می داد که تسلیم اراده صدام و ریگان نشده است. این رفتار از پیروزی منطق راهبردی در عین ناکامی استراتژی جنگ خبر می داد زیرا برطبق منطق کلازویتس، نگرانی رهبری از تبعات آتی جنگ خود به مثابه یک پیروزی است.

پذیرش قطعنامه با تکیه بر مفهوم مصلحت

عدم تناسب شعار آرمانی با قدرت ملی، یا عدم وجود استراتژی برای وصول به شعار آرمانی؛ بررسی عوامل و نتایج تأخیر در پذیرش قطعنامه و علل پذیرش آن؛ بازخوانی مفهومی تعبیر «جامِ زهر» از جمله موضوعاتی هستند که به طور خلاصه  در این بخش مورد توجه قرار گرفته اند.

نادر نوروزشاد

برای رسیدن به یک تحلیل جامع در باب قطعنامه 598 و پذیرش آن نیازمند یک سیر مفهومی از مقاطع جنگ و یا مفاهیم اصلی آن هستیم. در این بخش به دو موضوع مهم "بررسی مشروعیت و عقلانیت ادامه جنگ بعد از خرمشهر" و "ضرورت همپایی دیپلماسی با قدرت نظامی" می پردازیم.

نادر نوروزشاد

زمانی که فرایند مذاکرات بدون تحول مناسب یا دورنمای مطمئنی از حل وفصل قطعی و عادلانه جنگ ادامه می‌یافت، روند رویدادهای صحنه جنگ به شکل خطرناکی در حال معکوس شدن بود. دکوئیار در خاطراتش به دریافت اطلاعاتی درباره جنگ از سوی دولت امریکا اشاره می کند که نشان می داد...

پیامدهای بن بست تصمیم گیری در لحظات خطیر جنگ

 دکوئیار در دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور که برای شرکت در چهل‌ودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بود پرسید که آیا ایران هرگونه یافته هیئت تحقیق را خواهد پذیرفت؟ رئیس‌جمهور پاسخ داد: ...

تلاش های میانجی‌گرایانه دکوئیار

یکی از دلایل طولانی شدن روند مذاکرات ایران و سازمان ملل را می بایست در بازی ظریف دیپلماتیک شوروی ارزیابی کرد. اتحاد جماهیرشوروی بر حمایت از تلاش های میانجی گرایانه دبیرکل تأکید و با پیشنهاد هرگونه مجازاتی علیه ایران مخالفت می‌کرد. مسکو علاوه بر مخالفت با طرح تحریم، از تشکیل کمیسیون تحقیق درباره مسئولیت جنگ حمایت کرد که برای عراق غیرقابل‌قبول بود.

بازی دیپلماتیک شوروی

تصویب قطعنامه 598 برای سرعت بخشیدن به فرایند خاتمه جنگ بود اما احتمالاً هیچیک از اعضای شورای امنیت و نه دبیرکل سازمان ملل نمی‌توانستند فرایندی فرسایشی را پیش‌بینی کنند که در قالب آن ایران مکرراً و حساب‌شده بازگو کند که «قطعنامه شورای امنیت را غیرعادلانه می‌داند، اما به کلی آن را رد نکرده و بر همکاری با دبیرکل سازمان ملل تأکید می‌کند »...

روند کند مذاکرات ایران و سازمان ملل

در 29 تیرماه 1366 قطعنامه 598 سازمان ملل متحد در خصوص جنگ عراق و ایران صادر شد. صدور این قطعنامه یکی از فصول مهم تاریخ دفاع مقدس بود. یکی از دلایل اهمیت این قطعنامه از این جهت است که در این قطعنامه برای اولین بار، یکی از خواسته های اساسی جمهوری اسلامی ایران، که همانا شناسایی متجاوز بود، گنجانده شده بود.

دستور کار، نه رد نه قبول قطعنامه

پذیرش قطعنامه بدون تشریح مبانی اعتقادی آن برای افکار عمومی میسر نبود و اگر افکار عمومی را از دست می‌دادیم حتی دو نفر هم در خط پدافندی باقی نمی‌ماندند و هرآنچه را گرفته بودیم عراق در عرض 2 روز پس می‌گرفت. در این جنگ یک سوی آن صرفا عقیده بود و سوی دیگر آن سیستم نظامی با مدل‌های شناخته شده بود، این پیچیدگی جنگ ما بود.

 

محسن رشید از شرایط پذیرش قطعنامه 598 می‌گوید

جمهوری اسلامی ایران طرح دبیرکل را به لحاظ انعطاف منطقی‌تری که از نظر زمان‌بندی و ترتیب بندها دارد، قابل اجرا می‌داند. اما عراق با اصرار بر اجرای متوالی سه قدم آتش‌بس، عقب‌نشینی و تبادل کل اسرا، می‌خواهد یک جا و بدون دادن امتیاز، کلیه امتیازات محوری را از طرف مقابل بگیرد.

تحلیل وزارت خارجه ایران و بن بست مذاکرات قطعنامه 598

شورای امنیت سازمان ملل تا قبل از قطعنامه 598 با اعلام جنگ ایران و عراق، به عنوان "وضعیت" حاضر نبوده است متجاوز بودن عراق را اعلام کند و از آن کشور خسارت دریافت نماید. طبیعی است که ایران در طول دوران تجاوز عراق متحمل خسارات زیاد جانی و مالی شده بود و بزرگ‍ترین خواسته ایران هم این بوده است که متجاوز معلوم گردد و خسارت وارده به ایران نیز پرداخت شود.

قطعنامه 598

مهمترین دستور کار دیپلماسی ایران جلوگیری از تصویب قطعنامه در شرفِ صدور یا تعدیل جنبه‌های آمرانه آن بر اساس مقررات فصل هفتم منشور ملل متحد بود. تلاش برای دستیابی به این هدف سلبی به غفلتی اساسی از ضرورت تأثیرگذاری بر جنبه‌های ایجابی قطعنامه که از جمله به تحقیق بی‌طرفانه درباره مسئولیت آغاز جنگ مربوط می‌شد انجامید.

واپسین تلاش‌های ایران در تصویب قطعنامه 598

دکتر الله‌کرم: نه قطعنامه 598، بلکه مقاومت ملی و اسلامی ملت ایران بود که دشمن را عقب زد. اصلاً قطعنامه کاره‌ای نبود. قطعنامه را پذیرفتیم تازه آن‌ها شارژ شده و حمله کردند.

دکتر علایی: حاصل این تصمیم برای جمهوری اسلامی برکات زیادی داشته است. ما تمام اهدافی که در جنگ اعلام کردیم، با پذیرش قطعنامه به آن رسیدیم و ما بیشتر از این چه می‌خواستیم؟ بنابراین تصمیم درست و حکیمانه بوده است.

عصر یکشنبه 27 تیر 1395، مصادف با سالروز پذیرش قطعنامه 598 از سوی ایران در تاریخ 27 تیر 1367، از سوی گروه تاریخ انجمن اندیشه و قلم همایشی با عنوان "راز جام زهر: بررسی دلایل پذیرش قطعنامه‌ی 598"، با حضور و مناظرۀ دکتر حسین علایی اولین فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوران دفاع مقدس و دکتر حسین الله کرم از فرماندهان دوران دفاع مقدس، در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

دکتر محمدجواد ظریف: بحثی که همیشه میان من و آقای رجایی بود همین بود که من می‌گفتم ما موظف به انجام خواسته تهران هستیم و می‌گفتم ما همه‌چیز را نمی‌دانیم و تهران همه‌چیز را می‌داند و ما نمی‌توانیم اجتهاد کنیم. تهران به ما گفته بود که قطعنامه را تعدیل بکنید. اما من برداشتم این بود که منظور از این تعدیل بازی است نه پذیرش. کما اینکه همین‌طور هم بود...

تأثیر دیپلماسی ایران بر قطعنامه 598
مصاحبه اختصاصی با دکتر محمدجواد ظریف

تصویری که از عملکرد دیپلماسی کشور در فرایند تصویب قطعنامه 598 ارائه می‌شود نمایانگر تلاش‌های حساب شده دیپلمات‌های ایرانی است که با درک اهمیت فرایندهای موجود در صحنه سیاست جهانی و فشارها و تهدیدات در حال شکل‌گیری به تأثیرگذاری سلبی و ایجابی بر مفاد قطعنامه پرداخته‌اند. اما شواهد موجود تا چه اندازه می‌تواند تأیید کننده این تصویر باشد؟

هر جنگی روزی به پایان می‌رسد. باید توجه داشت که تعداد معدودی از جنگ‌ها با نابودی نیروهای نظامی دشمن پایان‌یافته‌اند. جنگ‌ها هنگامی پایان می‌یابند که ترکیبی از عوامل سیاسی، نظامی و اجتماعی باعث متلاشی شدن توان برای ادامه جنگ می‌شوند. مهم‌ترین موضوع برای آغازگر جنگ و همچنین قربانی تجاوز، این است که چه راهبرد و برنامه‌ای برای پایان دادن به جنگ دارند.هر کشوری که بتواند بهتر و بیشتر به راه‌های پایان دادن به جنگ فکر کند، می‌تواند جنگ را با «هزینه کمتر » و با «نتایج بهتر » و در «شرایط مناسب‌تر » به پایان برساند.

روند پایان جنگ

باور عمومی درباره پذیرش قطعنامه با آنچه در واقعیت اتفاق افتاده است، کمی متفاوت است.  عراق از ابتدای تصویب قطعنامه  ۵۹۸ آن را پذیرفته بود و بارها به دنیا گفته بود ایران با نپذیرفتن قطعنامه آتش  جنگ را شعله‌ورتر کرده است. اما وقتی ایران قطعنامه را پذیرفت، ۳ روز پس از آن ارتش عراق از مرزهای ایران گذشت و به سمت خرمشهر و اهواز  پیشروی  کرد. نظامیان بعثی از شلمچه پیشروی نمودند و ضمن محاصره خرمشهر، به سمت اهواز حرکت خود را ادامه دادند.

مختصری پیرامون واقعیت‌های بعد از پذیرش قطعنامه598 تا برقراری آتش بس رسمی

حضرت امام فرمودند که به هیچ وجه به خاک عراق حمله نکنید، حتی گلوله ای به طرف آنها شلیک نکنید. در صورتی که بمباران کردند، شما هم اگر صلاح دانستید دستور بمباران را بدهید. شما نیروی مهیا داشته باشید، در صورتی که آنها حمله کردند و زمینی را تصرف کردند شما هم به آنها حمله کنید.

سخنان حضرت آیت الله خامنه ای در جلسه با فرمانده سپاه (مرداد67)

«گفتم جلسه‌ای تشکیل گردد آتش بس را به مردم تفهیم نمایند. مواظب باشید ممکن است افراد داغ و تند با شعارهای انقلابی شما را از آنچه صلاح اسلام است دور کنند، صریحا می‌گویم باید تمام همتتان در توجیه این کار باشد. شما می‌دانید که مسئولان رده بالای نظام با چشمی خونبار و قلبی مالامال از عشق به اسلام و میهن اسلامی‌مان چنین تصمیمی گرفته‌اند. تاکید می کنم که گمان نکنید که من در جریان کار جنگ و مسئولان آن نیستم. مسئولین مورد اعتماد من می باشند. آن ها را از این تصمیمی که گرفته اند شماتت نکنید که برای آنان نیز چنین پیشنهادی سخت و ناگوار بوده است.»

تصویب قطعنامه 598 در 20 ژوئیه 1987 (29 تیر 1366) براساس فصل هفت منشور حکایت از آن داشت که اعضای شورای امنیت به ویژه اعضای دائمی آن تصمیم جدی گرفته بودند تا صرف نظر از علت و انگیزه جنگ بین دو دولت به آن پایان دهند.

عراق به طور وسیع مناطق مسکونی و جبهه ها را بمباران شیمیایی می کرد و مجامع بین المللی با سکوت خود این جنایات را تأیید می کردند در نتیجه جنگ از حالت طبیعی خود خارج و به یک نسل کشی گسترده و بدون هیچ گونه ملاحظات اخلاقی، انسانی، حقوقی و ... تبدیل شده بودو از سوی دیگر تحریم های همه جانبه و شدید بین المللی، فشارهای بسیار زیادی در زمینه اقتصادی، نظامی و ... بر مردم و مسؤولین ایران به وجود آورده بود.

پاسخی بر یک پرسش دانشجویی؛ در سایت پرسمان دانشجویی

جعفر شیرعلی‌نیا: پذیرش قطعنامه، ماهیت آرمان‌گرایی در جمهوری اسلامی را تغییر داد. آرمان‌گرایی تا پیش از پذیرش قطعنامه 598، تنها یک شعار برای رسیدن به مقاصد سیاسی نبود. هرچند برخی گروه‌های سیاسی از ماهیت شعاری آن برای رسیدن به مقاصد سیاسی خود استفاده می‌کردند، اما بخش قابل‌توجهی در جبهه‌های جنگ، در جهت آرمان‌گرایی‌شان به عمل و نه شعار روی آورده بودند ...

دکتر محمدباقر قالیباف در مقاله‌ای که برای شماره اخیر همشهری ماه نگاشته، به بررسی تطبیقی قطعنامه 598 با برجام پرداخته است. به‌نظر قالیباف عده‌ای مدعی‌اند که برخی از اطرافیان حضرت امام (ره)، شرایطی را به وجود آوردند که امام (ره) برخلاف نظریه اولیه خود، توقف جنگ و پذیرش قطعنامه را اعلام کند و "جام زهر" را بنوشد. در مقابل، عده‌ای دیگر، عنوان می‌کنند که هم در مقطع پایانی جنگ و هم در سال‌های اخیر در ماجرای هسته‌ای، جمهوری اسلامی ایران توان ادامه جریان قبلی را نداشته است.

پس از فتح خرمشهر راهی غیر از ادامه جنگ نبود یعنی نمی‌توانستیم بار جنگ را از دوش خودمان و دیگران برداریم چرا که باید یک قرار صلحی گذاشته می‌شد و دو طرف به توافق می‌رسیدند. ... بعد از آزادی خرمشهر هیچ پیشنهاد صلحی نبود و تنها پیشنهاد صلح، پنج سال پس از آزادی خرمشهر صادر شد که همان قطعنامه 598 است.

صفحه‌ها